2025
JANUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 1
93
MAKTABGACHA TA’LIM TIZIMIDA PEDAGOGIK O‘YINLARNING SHAKLLARI
VA AMALGA OSHIRISH METODLARI
Bolibekov Alisher Abdusalomovich
GULDPI Maktabgacha va boshlang‘ich ta’lim metodikasi kafedrasi dotsenti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14619217
Annotatsiya. Maqolada maktabgacha ta’lim tizimida pedagogik o‘yinlarning shakllari va
amalga oshirish metodlari, maktabgacha ta’lim tashkilotlarida uni amalga oshirish yo‘llari
yoritilgan.
Kalit so‘zlar: Pedagogik o‘yin, texnologiya, jarayon, zamonaviy pedagogik texnologiyalar,
shakl, metod.
Аннотация. В статье описаны формы и методы реализации педагогических игр в
системе дошкольного образования, способы их реализации в организациях дошкольного
образования.
Ключевые слова: Педагогическая игра, технология, процесс, современные
педагогические технологии, форма, метод.
Abstract. The article describes the forms and methods of implementation of pedagogical
games in the system of preschool education, ways of their implementation in organizations of
preschool education.
Keywords: Pedagogical game, technology, process, modern pedagogical technologies,
form, method.
Pedagogik ijrochilik o‘yinlarini bola uch yoshdan boshlab o‘zlashtira boshlaydi. Shu
yoshga kelib bola odamlar o‘rtasidagi munosabatlar bilan tanisha boshlaydi, hodisalarning ichki
va tashqi tomonlarini ajrata boshlaydi, o‘zida ichki kechinmalarni seza boshlaydi. Ularga
munosabat bildiradi.
Metodika – bu tarbiyachi mehnatining professional texnologiyasi bo‘lib, tarbiyachi uni
egallagan bo‘lishi va bolalarga rahbarlik qilish usullarini to‘xtovsiz takomillashtirib borishi kerak.
Maktabgacha yoshda bolalar o‘yin faoliyatini o’zlashtira borib ijtimoiy qadrli va ijtimoiy
baholanuvchi faoliyatga tayyorlana boshlaydilar. Maktabgacha ta’lim tizimida qo‘llaniladigan
pedagogik o‘yinlarning quyidagi turlari mavjud:
1.
Bolalar kayfiyatini ko’taruvchi.
2.
Hamkorlikka chorlovchi.
3.
Bolalarni o‘zligini namoyon etishga chorlovchi.
2025
JANUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 1
94
4.
Bolalarda o‘ziga ishonch hissini shakllantiruvchi, jismoniy va intellektual muammolarni
yo‘qotishga qaratilgan.
5.
Maktabgacha bolalar xatti-harakatidagi cheklanishlarni tavsiflovchi (diagnosika).
6.
Bolalar shaxsi srukturasiga ijobiy korrektsiyalar beruvchi.
7.
Millatlararo bag’rikenglikni shakllantiruvchi.
8.
Bolalarda ijtimoiy, jamoaviy munosabatlarni shakllantiruvchi o‘yinlar.
Pedagogik o‘yinlarni quyidagicha tasniflash mumkin.
Faoliyat turlariga qarab
: ijtimoiy intellektual, mehnat, ijtimoiy va psixologik o‘yinlar.
Pedagogik jarayonlarning xarakteriga qarab
: ta’lim-tarbiyaviy, rivojlantiruvchi,
mahsulotli, ijodiy, psixotexnik o‘yin lar.
O‘yinlar metodlariga qarab:
predmetli, syujetli, badiiy rolli, hodisalarni tasavvur etuvchi
va drammalashtiruvchi o‘yinlar.
Predmetlar asosidagi o‘yinlar
: matematik, ekologik, musiqali, texnikaviy, jismoniy
tarbiyalovchi, iqtisodiy tejamkorlik va ishbilarmonlik, tadbirkorlikni rivojlantiruvchi o‘yinlar.
O‘yin vositalari bo’yicha
: o‘yin vositalari (koptok, piramida, kub va boshq.) bilan amalga
oshiriladigan o‘yinlar va o‘yin vositalarisiz amalga oshiriladigan o‘yinlar xontaxta usida, xonada
va dalada o‘ynaladigan o‘yinlar, kompyuter va televizor o‘yinlari kabi texnik vositalar.
Maktabgacha ta’limda yoshi kattalarning to’plagan tajribasini kichik yoshdagilarga
singdirish jarayonida o‘yinlar ta’lim metodi sifatida namoyon bo’ladi. O‘yin metodlariga qarab
maktabgacha ta’lim vazifalaridan kelib chiqib, predmetli, syujetli-ishchan, drammalashtirilgan
o‘yinlardan keng foydalaniladi.
Maktabgacha ta’limda rivojlantiruvchi pedagogik o‘yinlarni o‘quv tarbiya jarayonida
qo‘llash quyidagi o‘ziga xos xarakterga ega bo‘ladi. Birinchidan, rivojlantiruvchi pedagogik
o‘yinlar maxsus topshiriqlar majmuasidan iborat bo‘ladi. Ikkinchidan, o‘yin faoliyatidagi
topshiriqlar rangli kublar, g‘ishtchalar, kvadratlar, plastilin, karton qog‘ozlar, konsruktor-mexanik
majmualarida turli rasm va jimjimador predmetlar vositasida amalga oshiriladi. Uchinchidan,
topshiriqlar mustaqil bajarilishini ta’minlash maqsadida ularni osondan qiyinga tomon, aniq vaqt
oralig‘ida sifatli bajarilishini ta’minlash darkor.
Maktabgacha ta’lim muassasalarida interfaol o‘yinlardan foydalanish ijobiy natijalarga
olib keladi. Bu o‘yinlar jarayonida bola passiv ob’yektdan faol sub’yektga aylanadi.
Tarbiyachining asosiy vazifasi esa o‘yinni tashkil etish, bolalar ijodiga sharoit yaratishdan iborat.
Interfaol o‘yinlar jarayonida bola mustaqil fikrini to‘g‘ri bayon etishga, boshqalarni
tinglashga o‘rganadi, boshqacha qilib aytganda interfaol o‘yinlar orqali kelajakda har bir bola
2025
JANUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 1
95
uchun zarur bo‘lgan ijobiy sifatlar shakllantiriladi. Interfaol o‘yinlarni samarali o‘tkazish uchun
quyidagi qoidalarga e’tibor berish lozim:
1.
Mashg’ulot oldidan bolalar o‘yin qoidalari va mazmunini qay darajada tushunganliklarini
aniqlash.
2.
Bolalarning yosh xususiyatlari va bir-birlariga bo‘lgan munosabatlarini hisobga olish.
3.
Har bir bolaning qobiliyati va psixologik xususiyatlarini e’tiborga olish.
4.
O‘yin jarayonida bolalarga qiziq bo‘lgan materiallardan foydalanish.
5.
Diqqat va e’tiborni jalb etadigan uslublarni izlab topish.
6.
Bolalarga rollarni to‘g‘ri taqsimlash.
7.
O‘yindan qanday maqsadda foydalanish mumkinligini bilish.
8.
O‘yinning asosiy bosqichlari haqida tasavvurga ega bo’lish va natijalarini prognoz qilish.
Xulosa qilib aytganda, pedagogik nuqtai nazardan to‘g‘ri tashkil etilgan o‘yin bolaning
axloqiy, irodaviy xususiyatlarini shakllantirish bilan birga unda bilim olishga, atrofdagi olam
sirlarini ochishga qiziqish uyg‘otadi. Shuning uchun maktabgacha ta’lim muassasalarida o‘yin
texnologiyalaridan keng foydalanish kerak.
REFERENCES
1.
Maktabgacha pedagogika F. R. Qodirova, Sh. Q. Toshpo'latova, N.M. Kayumova, M.
N. A'zamova “Tafakkur" Nashriyoti Toshkent – 2019
2.
Polat E.S. Ta’lim tizimidagi zamonaviy pedagogik va axborot texnologiyalari - M .:
"Akademiya" nashriyot markazi, 2008 y.
3.
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASINING ILK VA MAKTABGACHA YOSHDAGI
BOLALAR RIVOJLANISHIGA QO‘YILADIGAN DAVLAT TALABLARI. – T.,
2018.
