ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
403
OQ OSTONA BOBO MAQBARASI ZIYORATGOHI TARIXI
Nazarov Nodirbek Qodir o'gʻli
Oltinsoy tumani 54-umumiy oʻrta taʼlim maktabining tarix fani oʻqituvchisi
tel: +998-91-518-18-35.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14656995
Annotatsiya. Ushbu maqolada Surxondaryo viloyati Uzun tumanidagi Oq-ostona bobo
ziyoratgohi va uning paydo bo’lishi, bugungi kundagi odamlar hayotidagi o’rni haqida yoritilgan.
Kalit so’zlar: Abu Xurayra, Oq Ostona, Qur’on oyatlari va duolar, ziyoratgoh,
mushkulshod.
ИСТОРИЯ ПАЛОМНИЧЕСТВА В МАВЗЕЙ АК АСТОНА БАБА
Аннотация. B данной статье описывается святыня Акастана Бабы в Узунском
районе Сурхандарьинской области, ее внешний вид, а также роль в жизни людей сегодня.
Ключевые слова: Абу Хурайра, Белая Астана, коранические аяты и молитвы,
святыня, мушкульшад.
HISTORY OF THE AQ ASTONA BABA MAUSEUM PILGRIMAGE
Abstract. This article describes the shrine of Ak-astana Baba in Uzun District,
Surkhandarya Region, its appearance, and its role in people's lives today.
Key words: Abu Khuraira, White Astana, Qur'anic verses and prayers, shrine,
mushkulshad.
Oq ostona maqbarasi Surxondaryo viloyatining shimoliy-sharqidagi Telpak-Chinor
qishlog‘i yonidagi Serharakat mahallasida joylashgan va Muhammad (s.a.v.) Payg‘ambarimining
sahobalari avliyo Abu Xurayra(602-679-yy)ning ko‘milgan joyi, ziyoratgohi hisoblanadi. Mazkur
ziyoratgoh musulmon olamida mashhur hisoblanadi. Ushbu Surxon daryosining chap qirg‘og‘ida
Serharakat mahallasidagi Oq Ostona bobo qishlog‘idagi ziyoratgohning kelib chiqishi esa
mashhur sahoba, roviy, faqihlardan biri bo‘lgan Abu Hurayra nomi bilan bog‘liq Oq Ostona bobo
ziyoratgohi (X-XI asrlar) joylashgan. Abu Hurayra kulti tarqalishi sabablari hozirgacha yaxshi
o‘rganilgan emas.
Har holda u hadis ilmining Markaziy Osiyoda VIII-IX asrlarda rivojlanishi va
muvaffaqiyat qozonishi bilan bog‘liqdir. Abu Hurayra (r.a.) milodiy 603 yilda Qizil dengiz
yaqinidagi Tihomaning Banu Davs qabilasida tavallud topgan. Asl ismi ibn Abdushshams ibn
Sahr Davsiy bo‘lib, islomni qabul qilgandan keyin Abdurahmon ismini qabul qilgan. Abu Hurayra
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
404
so‘zi arab tilida “mushukcha egasi” ma’nosini anglatadi. Hadislarda bayon etilishicha, uning
mushukchasi bo‘lgan, bir kuni mushukni tizasida o‘ynatayotganini ko‘rgan Payg‘ambarimiz uni
“Abu Hurayra”, deb chaqirganlar. Shundan keyin bu nom o‘z ismidan ham mashhur bo‘lib ketgan.
Abu Hurayra (r.a.) islomni qabiladoshi Tufayl ibn Amir Davsiy (r.a.) da’vati natijasida
qabul qildi. Hijratning oltinchi yiligacha o‘zining Davs qabilasida bo‘ldi. Keyin qavmidagi
musulmonlar jamoasi bilan Madinaga keldi. Rasullohga yaqinroq bo‘lish maqsadida “ahli suffa”
qatoridan joy oldi.
Rasulloh (s.a.v.) Abu Hurayra (r.a.)ga butun musulmon ummatiga tatiydigan juda ko‘p
hikmatli so‘zlarni aytganlari mashhur. Abu Hurayra (r.a.) Abu Bakr (r.a.) xalifalik davrida dindan
qaytgan – murtadlar bilan bo‘lgan janglarda ishtirok etgan. Xalifa Umar (r.a.) davrida Abu
Hurayra (r.a.) Baxrayn voliysi, Usmon (r.a.) davrida Makka qozisi vazifalarida faoliyat olib
borgan. Muoviya ibn Abu Sufyon (r.a.) davrida esa, Madina shahriga voliy etib saylangan. Uning
asosiy mashhurligi esa tarixda eng ko’p hadis rivoyat qilgan sahoba sifatida e’tirof etilishidir. U
jami 5374ta hadisni rivoyat qilganlar.
Oq Ostona bobo (Abu Hurayra) maqbarasi X-XI asrlarda barpo etilgan. Bu bino kvadrat
shaklda: tashqaridan 9x8,7 metr va ichkaridan 3,65x5,80 metrni tashkil etib, tuzilishidan kubga
o‘xshash bo‘lib, o‘qsimon gumbaz bilan sayqallangan. XV asrdagi ta’mirlash ishlarida janubi-
sharqiy devor qayta ta’mirlanib, qolgan uch tarafi xom g‘isht bilan terilgan, uning uch burchagidan
(sharqiydan tashqari) minorachalar chiqarilib, gumbaz osti qismlari qayta tiklangan. 19-asr
oxirida usta Xudoyberdi yarim shikastlangan gumbazni qayta tiklagan, binoning sharqiy
tomonidan qoʻshimcha kirish xonasini barpo etilgan. Maqbara fasadida 3-3.5 metr balandlikdagi
arkli kirish qismida oʻng va chap burchakda yetti burchakli yulduz tasviriga oʻxshash diametri
yarim metrlik ikkita rozet belgisi mavjud. Yetti burchakli yulduz shakli Markaziy Osiyo bezak
sanʼatiga xos boʻlmagan kompozitsiya hisoblanadi. Kirish qismidagi arkaning chap tomonidagi
belgi markazida oʻsimlik tasviri, oʻng tomonidagisida esa quyosh tasviri tushurilgan. Oqostona
bobo maqbarasidagi ramziy belgilar bir-biri bilan uygʻun tarzda qilingan. Belgilar oʻzaro semantik
tarzda bogʻlangan. Kirish qismning oʻng va chap tomonidagi belgilarni al-Xorazmiy, Ahmad al-
Fargʻoniy, Forobiy, Beruniy, Abu Ali ibn Sino asarlarida yozilgan Movaraunnahrning IX-XI
asrlardagi belgilarning simentikasi asosida tahlil qilish kerak. Oqostona bobo maqbarasidagi
ramziy belgilar Pugachenkova G.A., Hakimov Z.A., Borodina I.F. tomonidan o'rganilgan.
2001—2002-yillar davomida amalga oshirilgan arxeologik qazishmalarga koʻra Oqostona
bobo maqbarasining old devor yaqinidan yetti qabr aniqlangan. Oqostona bobo maqbarasiga
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
405
2005-yilda ramziy qabr toshi oʻrnatilgan. Mazkur qabr toshi sandiq shaklida yasalgan boʻlib,
kattaligi 215 x 55 x 45 x sm ni tashkil etadi. Qabrtosh ustiga Qur’on oyatlari va duolar yozilgan.
Ammo Oqostona bobo haqida hech qanday lavha mavjud emas.
Mahalliy aholi buni garchi sahoba Abu Hurayraning qabri deb hisoblasa-da, aslda bu
yerdagi qabr ramziy ma’noda qurilgan qabrdir, ya’ni bu yerga Abdurahmon ibn Saxr al-
Davsiyning qabrida bir siqim tuproq keltirilib, ramziy qabr bunyod etilgan. Mahalliy aholi
o’rtasida biror yomon kasallik tarqalgan paytlarda Abu Hurayraning xokidan olib kelingan keyn
esa odamlar shu yerni loyidan badaniga surtishib shifo topishgan.
Maqbara X-XI asrlarga tegishli deb belgilangan. Kiraverishdagi o‘ng burchagida bir juft
murakkab shakl bo‘lib, ularni yetti burchakli yulduz shaklida bajarilgan va shartli ravishda o‘ng -
“erkaklarga tegishli” va chap - “ayollarga tegishli” belgilariga ajratilgan.
U yerga borib odamlar ehson qiladi, mahalliy aholi tilida uni boʻmushkul deyiladi adabiy
tilda mushkulkushod deyiladi. U yerga borib Abu Hurayraning nomiga qur’on tilovat qilishadi.
Qoʻy soʻyishadi kulcha-patir noz neʼmatlar olib borishadi, oʻsha yerda yeb ichib duo qilib
qaytishadi. Nimaiki katta orzulari amalga oshishiga ishonishadi oqostona bobodan soʻrashadi.
Kattaroq qarzga kirib qolishsa yoki farzand talabida boʻlsa borib quron tilovat qilinib ikki
rakat namoz oʻqishib qaytishgan.
Bundan 20 – 30 yil oldin odamlar kechasi piyoda oyoq yalang ziyoratgohgacha borishgan
va ikki rakat namoz oʻqishib nimaiki tilaklari boʻsa soʻrashib qaytgan ekanlar. Bugungi kunda ham
bu ziyoratgohdan ziyoratchilarning qadamlari arimaydi.
REFERENCES
1.
Annayev T. Shaydullayev Sh. Surxondaryo tarixidan lavhalar. Toshkent-1997. 33-bet
2.
Qobilov E. “Surxon vohasi xo’jaligi” 2013-y.
3.
T.Tafasov, V.Nafasova. O’zbek tili toponimlarining o’quv izohli lug’ati”.Toshkent-2007.24-b
4.
G’.Abdurahmonov, S.Mutallibov. “Devoni lug’otut-turk”(index-lug’at). “Fan” nashriyoti-
1967-yil. 54-bet
5.
Jumayev, M. (2024). SURXONDARYO VILOYATIDAGI BA'ZI TOPONIMLAR VA
ULARNING TAHLILI. Zamonaviy fan va tadqiqotlar , 3 (12), 953-955.
6.
Erkin oʻgʻli, J. M. (2023). TOPONOMIKANING ASOSIY BO'LIMLARI VA ULARNING
TARIX UCHUN AHAMIYATI. Better Intellektual tadqiqotlar , 9 (2), 121-125.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
406
7.
Jumayev, M. (2023). TARIXIY NOMLARNING MANBALARI VA TA’LIQNING ILMIY
ASOSLARI. Zamonaviy fan va tadqiqotlar , 2 (10), 568-576.
