2025
JANUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 1
172
QARAO'ZEK RAYONINDAG'I TARIYXIY ORIN ATAMALARI
Keńesbaeva Aynur
Qaraqalpaq Ma'mleketlik Universiteti studenti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14631208
Annotasiya.
Bul maqalada Qarao'zek rayonındag'ı tarıyxıy orınlar tuwralı mag'luwmatlar
berilgen.
Gilt sózler
: Qarao'zek rayonı, tarıxıy orınlar, qala, awıl, qoyımshılıqlar.
THE USE OF EXPRESSIONS RELATED TO KARAUZYAK REGION
HISORICAL PLACESES
Abstract.
In this article, expressions related to Karauzyakskiy region parts in the
historical placeses are given.
Keys words:
Karauzyak region historical placeses, village, the castle, cemeteries.
УПОТРЕБЛЕНИЕ ВЫРАЖЕНИЙ ИСТОРИЧЕСКИЕ МЕСТА В КАРАКЗЯКСКМ
ОБЛОСТ
Аннотация.
В данной статье приведены выражения, относящиеся к частям В
Караузякскм районе исторические места
Ключевые слова:
В Караузяк районе, исторические места, город, деревня,
кладбище.
Ha'zirgi ku'nde qala ha'm awıllarda biz bilmeytin tarıyxıy orınlar ko'p. Biz olardı
ku'ndelikli ko'z benen ko'riwimiz mu'mkin değen menen, olardın' atamaların qalay atalıwın
yamasa ne ushın olay atalg'anınan xabarımız joq. Olardın' atamaların ne sebepli olay atalg'anınan
ko'pshilik jası u'lkenlerimiz g'ana biledi.
Arqa rayonlardın' biri Qarao'zek rayonlarında da a'debiy shıg'armalarda qollanılıp ju'rgen,
atamaların esitkende ko'pshilik adamalrdı tan'landırg'anday orınlar ju'da ko'p.
Bes sheyit –Bawbektiń eń kishi balası Genjebektiń qarındası kuyewi menen ajırasıw ushın
Xiywaǵa baratuǵın bolıptı. OL jerge keterde tórt er adam, bir hayal bolıp shıǵıptı. Ketip baratırsa
olardıń aldınan bir urı shıǵıptı. Jolǵa shıqqan bes adamnıń ishinde bir batırı bolıptı. Olarıń bir
niniń mingen atı jaqsı boladı. OL attı alıw ushın namaz oqıp atirǵanları izbe –iz jaw shabadı.Ol
dáslepkilerden bolıp qara quxaradan baslaydı. Náwbet batırǵa jetedi. OL namazin juwmaqlaw
aldinda turıp assalauma alikum waraxmatullaki assalawma alikum waraxmatullaki wa barakatu
dep qaptal tarepine qarasa ozinen basa tort adamnin olip jatirganin koredi.
2025
JANUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 1
173
Qoy men eki rakat namazımdı oqıp alayın mende bulardan qalip qoymayın dep namazın
oqıp bolıp jawga ózin shalıwǵa ruxsat etedi.Olardıń besewinde óltirip bir úńgirge alıp barıp
taslaydı.
Aradan biraz waqıt ótkennen soń batırdı uy ishi izley baslaydı.Bir ay ,eki ay aradan kóp
waqıt ótsede izlegen menen tabılmaydı.Onıń Xiywaǵa barıp keletuǵında waqtı boldı dep izleydi
degen menen baxıtqa qarsı tabılmaydı.
Waqıtlar ótip, bir adamnıń túsine enedi bilay deydi Bayaǵıda bizler bir úńgirde túlki soyıp
alıp edikko esindeme bizler beswimizde sol jerdemiz sol jerge eshegine arbandi jegip kel deydi.
Janaǵı adam barsa haqiyqattanda besewinnde sol jerde jatırǵanın kóredi.Olar jańa ólgen
adamlarday bolip aradan qansha waqıt otsede olardıń deneleri ázgermesten turganına hayaran
qaladi ham olardi alıp kelip jerleydi olardıń jerlengen jerine usilay atama beredi.
Opırıq ata – bir elege jaw shabadı ham sol jerde jawlasıp atırǵanlardan bir adamnıń basi
alınıp ozinin qolına qushaqlap bir qumǵa kelip qulaydı ham sonnan berli bul jer Opırıq ata
qoyımshılıǵı dep atalıp kelinbekte.
Merge ataw -Áwelgi waqıtları bul jerde adamlar jasamaǵan.keyingi dáwirlerge kelip áste-
áste adamlar kóship kelip jasay baslaǵan.Bul jer tiykarınan ańshılardıń atawı bolǵan.Jáne de
kóbirek úyrek,ǵaz sńyaqlı quslar awlanǵan.
Terbenbes –jan –jaǵı suw menen qorshalǵan ,qansha suw kóp bolsa da,suw baspaǵan sol
sebepli dáslebinde Terpenbes yaǵnıy terbenbey turıwshı degendi bildirgen sońın ala Terbenbes
bolıp atalǵan.
Ǵayıperen áwlesi- aldında duz káni bolǵan.Ol tiykarınan qumnan ibarat .Onıń qubla
tarepindegi diywalı hámiyshe tik turatuǵın bolǵan.Bul jer Qabaqlı atanıń arqasında 10 km
qashıqlıqta jaylasqan.
Birdem-Allahbiy degen bir adam kopir salıp atirǵanda uzin etip islenen qamısı oyılıp
keteberedi. Soytip, tursa aldinan Erim Iyshan hám janında joldası bolıp kiyatırǵan ishandı kóredi
hám olardı sınaw maqsetinde Allahbiy olarǵa Sizler mina kópirge salınatuǵın qamıstı turǵızıp
beriń deydi.Eki iyshan ishlerinen ayatlar oqıp ekewide birdey waqta dem salıp kópirdegi qamıstı
turǵızıp beredi.
Lepestiń jurtı-onıń akesi Joldas degen kisi jalań ayaq kisi bolǵan. Qaqpash balıq alıp kelip
satatuǵın eken. Ol Peterburg táreplerden arqa rayonlar betke Aral teńizi jaǵasına keledi. Onı jılan
shaǵıp óltiredi. Házirde sol kelip ketken jeri elege deyin Lepestiń jurtı dep ataladı.
2025
JANUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 1
174
Qabaqlı ata-Túrkistannan posıp kóshiw waqtında bir ǵarrı payda boladı.Ǵarrı hámiyshe
eki iynine qabaq kóterip júredi eken.Kim suw sorasada beredi eken jáne káramatlı tárepi sonda
qabaǵındaǵı suw esh tewsilmeydi eken.OL suw qay jaqtan keletuǵının eshkim bilmeydi eken.
Joldas awılı -Joldas awılı ma'deniyat bessarı awılı. Joldas degen baslıqtın' atına qoyılģan.
Ol insan Madeniyatqa dàslepki kolxoz basılg'ı bolģan.
Joldasasha - Qarao'zek rayonında jaylasqan bolıp Joldas değen kişi sol waqıtta bo'lim
baslıq bolıp islegen , ja'ne de Marxa kanalının' ekige ayrılg'an jeri - Joldasasha dep atalg'an.
Joldasbayko'l - Bul jer Sol bo'lim baslıq bolıp islegen insannın' atına arnap qoyılg'an.
Qarlıbay jap - Sol waqıtta awıl adamları sol insandı u'lgi tutqanlıg'ı ushın Qarlıbay jap ataı
qoyılģan.
Qosanshıg'anaq - Qosan değen insannın' atı menen baylanıslı. Sol jerde jasag'an awıldın'
ka'tqudası bolg'an. Awıldın' jaylasıw forması shıg'anaqqa uqsas bolg'anı ushında Qosanshıg'anaq
atı menen atalıp ketken.
Qulın oy - Sol jerde oylı jer bolıp , ha'rdayım pada bag'ıp ju'retug'ın adam bolg'an.
Nurlan awılı - Bul awıl quralpada jaylasqan burın Reyim awılı dep atalıwshı awıldın'
ha'zirgi ku'nde atalıwı bolıp tabıladı.
Oraqbay awılı - Oraqbay awılı. Kalinin sovxozda sınıqshı Oraqbay bolg'an. Sol insannın'
atına arnap qoyılg'an.
Perdebay qudıq - Bir awılda bir belgili Perdebay değen kişi jasag'an bul qudıq onın' u'yinin'
qasında bolg'anlıg'ı sebepli de Perdebay qudıq dep atalıp ketken.
Reyim awıl - Awıl Reyim değen SSSR g'a deputat, brigadir bolıp islegen usı adamnın'
Рейим деген atı berilip usılay atalıp ketken. Ayrım adamlar Reyim shertek dep te ataydı. Al
ha'zirgi waqıtta " Nurlan " awılı dep ju'ritiledi.
Tajek awıl - Sol awılda u'lken, ku'shli Tajek değen adam jasag'an. Bir ku'nleri Tajek
atamız arba sog'ıp otırg'anda awılg'a tu'rkmenler bastırıp kiyatırg'an boladı. Son' tu'rkmenler
arba sog'ıp atırg'an adamdı ko'rip jol sorap sizlerdin' u'lkenin'iz kim deydi.
Sonda Tajek atamız arbanı ko'terio awıldı ko'rsetedi .Sonda jawlar a'piwayı ," Arba
sog'atug'ın xalıq sonday bolsa, u'lkeni onnanda ku'shli bolatug'ın shıg'ar " , dep izine qaytıp ketedi.
Tajek jap - Qarao'zek rayonında Tajek awıl dep atalg'an awıl bar . Tajek değen bir jası
u'lken jasag'an. Ol Esimnen başlap sol awılg'a shekem japtı qazg'an. Sol sebepli de awılda , japta
usı adamnın' atına berilgen.
Temirxan awılı -Temirxan awılı Dosnazarovtın' sentri Temerixan değen mektep direktorı
bolg'an. Sol sebepli de usılay atalg'an.
2025
JANUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 1
175
To'legen oy -To'legen değen Qarao'zek rayonı ta'reptegi Dosnazarov değen jerde To'legen
değen adamnın' go'ne jurtı.
Izimbet awılı-Qarao'zek rayonındag'ı Sanat awılının' burıng'ı ataması bolg'an. Izimbet
Arzovtın' atına qoyılg'an. Sol awıldag'ı mektepti usılay Arzuov mektebi dep atag'an.
Bul joqarıda atları ko'rsetilgen awıl yamasa ko'she atalmaları, ha'r qıylı o'ziniń tu'p
tiykarındag'ı teren' ma'nisi menen insandı o'ine tartadı. Sebebi bul atamalar a'wel başta kasap o'tken
ata- babalarımızdın' bir insang'a yamas na'rsege , waqıyag'a tiykarlanıp qoyg'anlı ma'lim. Mine bul
atamalardı umıtpaw, o'zimizden keyingi a'wladlarg'a da aytıp jetkerip beriw bu'gingi ku'n
keleshegi bolg'an biz jaslar qolında.
REFERENCES
1.
Seitjanova K. FROM THE HISTORY OF CHORAL PERFORMANCE //Modern Science
and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 10. – С. 690-692.
2.
БАЙХОДЖАЕВ А., БЕКПОЛАТОВА А. SEITJANOVA Kamar //Journal of Culture and
Art. – 2023. – Т. 1. – №. 1. – С. 126-130.
3.
SAPARKULOVA S., SEITJANOVA K. ISTIQLOL YILLARIDA YARATILGAN
ASARLARDA MILLIYLIKNI IFODA QILISHNING IJODIY DOIRASI //Journal of
Culture and Art. – 2023. – Т. 1. – №. 1. – С. 122-125.
4.
Seitjanova K. MUSIQA DARSI O’Z TABIATIGA KO’RA HAM SAN’AT, HAM
TARBIYA DARSIDIR //Евразийский журнал социальных наук, философии и
культуры. – 2023. – Т. 3. – №. 1 Part 2. – С. 105-109.
5.
Yusupbaevna Z. T. Integrative approach to the system of higher education of foreign
countries, economically developed in the Republic of Uzbekistan //Eurasian Journal of
Learning and Academic Teaching. – 2021. – Т. 1. – №. 1. – С. 82-87.
6.
Maksetbaevich, Otegenov Khakimbay. "Ethnodemographic procesess at the headquarters of
amudarya on the EVE of the 1916 uprising." Journal of Critical Reviews 7.11 (2020): 391-
395.
7.
Отегенов, Хакимбай. "К оценке восстаний в Хивинском ханстве и Амударьинском
отделе в 1916 г." Каспийский регион: политика, экономика, культура 2 (59) (2019): 31-
36.
8.
Отегенов, Хакимбай Максетбаевич. "Восстание 1916 года в Каракалпакстане: общее
и особенное." Перекрёстки истории. Актуальные проблемы исторической науки:
материалы XV Международ (2019): 131
