540
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
"TARBIYA" DARSLARINI ALISHER NAVOIYNING PEDAGOGIK QARASHLARI
ASOSIDA TASHKIL ETISHNING NAZARIY ASOSLARI
Normuminova Jonguloy XXX
Iqtisodiy va pedagogika universiteti NTM magistranti
IPU NTM Pedagogika va o‘qitish metodikasi kafedrasi dotsenti p.f.f.d., (PhD) Yo‘ldashev J.T.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14676362
Annotatsiya. Ushbu maqolada "Tarbiya" darslarini Alisher Navoiyning pedagogik
qarashlari asosida tashkil etishning nazariy asoslari yoritilgan. Alisher Navoiy ijodidagi ta’lim-
tarbiya, insonparvarlik va axloqiy fazilatlarni shakllantirishga qaratilgan g‘oyalarning
zamonaviy tarbiya jarayonidagi ahamiyati tahlil qilingan. Maqolada buyuk mutafakkirning
asarlarida ifodalangan ma’naviy qadriyatlar orqali yosh avlodni barkamol shaxs sifatida
shakllantirishga qaratilgan ta’limiy yondashuvlar ko‘rib chiqilgan.
Kalit so‘zlar: ustoz-murabbiy, komillik, ilm-fan, ta’lim-tarbiya, ma’rifat, barkamol
inson, shaxs kamoloti, maktab, ma’naviy meros.
THEORETICAL BASIS OF ORGANIZING "EDUCATION" LESSONS BASED ON
THE PEDAGOGICAL VIEWS OF ALISHER NAVOIY
Abstract. This article explores the theoretical foundations of organizing "Education"
lessons based on Alisher Navoi's pedagogical views. It analyzes the significance of the ideas
reflected in Alisher Navoi's works regarding education, upbringing, humanism, and the
development of moral virtues in the modern educational process. The article examines educational
approaches aimed at shaping the younger generation into well-rounded individuals through the
spiritual values expressed in the great thinker's works.
Key words: teacher-mentor, perfection, science, education and upbringing, enlightenment,
a well-rounded individual, personal development, school, spiritual heritage.
ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ОРГАНИЗАЦИИ УРОКОВ «ОБРАЗОВАНИЯ» НА
ОСНОВЕ ПЕДАГОГИЧЕСКИХ ВЗГЛЯДОВ АЛИШЕРА НАВОИ
Аннотация. В данной статье освещены теоретические основы организации уроков
«Воспитание» на основе педагогических взглядов Алишера Навои. Проанализировано
значение идей, направленных на формирование нравственности, гуманизма и моральных
качеств в творчестве Алишера Навои, в современном воспитательном процессе. В статье
рассмотрены образовательные подходы, направленные на формирование молодого
поколения как гармонично развитой личности через духовные ценности, выраженные в
произведениях великого мыслителя.
Ключевые слова: наставник, совершенство, наука, образование, просвещение,
совершенный человек, личное совершенство, школа, духовное наследие.
541
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Kirish.
O‘tmishdagi buyuk mutafakkirlarning dono fikrlari, o‘gitlari, tafakkur mevalari va
ijodiy yutuqlarini o‘rganish, xalqimizning ma’naviy dunyosini kengaytirish bilan birga, yosh
avlodning barkamol inson bo‘lib yetishishida muhim vositalardan biri hisoblanadi. Shu nuqtayi
nazardan qaraganda, Sharq mutafakkirlaridan biri, o‘zbek adabiyotining zabardast siymosi, komil
inson g‘oyasini kuylovchi va buyuk mutafakkir Alisher Navoiy merosini o‘rganish, undan ta’lim-
tarbiya jarayonida foydalanish har bir pedagogning vazifasi hisoblanadi. Alisher Navoiy
xalqimizning tafakkuri va badiiy madaniyatining tarixida butun bir davrni tashkil etadigan buyuk
shaxsdir. U milliy adabiyotimizning tengsiz namoyandasi, millatimizning g‘ururi va sha’ni bo‘lib,
o‘zining o‘lmas so‘z san’ati bilan dunyoga tanilgan. Ta`bir joiz bo‘lsa , olamda turkiy va forsiy
tilda so‘zlovchi biron bir inson yo‘qki , u Navoiy sadoqat va e`tiqod bilan qaramasa , “Agar bu
ulug‘ zotni avliyo desak , mutafakkirlarning mutafakkiri, shoir desak, shoirlarning sultoni ”, deb
ta’riflaydi Birinchi Prezidentimiz I.A. Karimov. [1].
Ushbu maqolada, "Tarbiya" darslarini Alisher Navoiyning pedagogik qarashlari asosida
tashkil etishning nazariy asoslari tahlil qilinadi. Navoiy pedagogikasining zamonaviy ta’lim
tizimiga qanday ta’sir ko‘rsatishi, uning insoniylikka asoslangan yondashuvlarining tarbiyaviy
ahamiyati va "Tarbiya" darslarini bu g‘oyalarga moslashtirishning muhimligi batafsil ko‘rib
chiqiladi.
Mavzuga oid adabiyotlarning tahlili va tadqiqot metodoligiyasi.
Mazkur tadqiqot
mavzusi doirasida bir qancha olimlar, xususan, xorijiy tadqiqotchilar
E.V.Kvyatkovskiy,
B.T.Lixachev, P.M. Yakobson, O.Suxodolskaya- Kuleshova
va boshqalar Alisher Navoiyning
pedagogik qarashlari bo‘yicha tadqiqotlar olib borgan. O‘quv-tarbiyaiy jarayonida milliy
ma’naviyatni tiklash, yoshlarni estetik (badiiy) tarbiyalashda Alisher Navoiyning merosining o‘rni
va roli S.K. Annamuratova, D.A. Djamolova, S.X. Fayzullina, R.X. Xasanov, A.Abdunabiyev,
Sh.Quronboyev, Sh.Kurbonov, T.Muradimova, S.Ochilov, A.Abdunabiyev, Sh.Quronboyev,
Sh.Kurbonov, T.Muradimova, S.Ochilovlarning asarlarida o‘z aksini topgan
Usullar.
Tadqiqotda quyidagi usullar qo‘llanildi:
Tahliliy usul:
Alisher Navoiyning pedagogik qarashlarini tahlil qilish orqali uning ta’lim
va tarbiya haqidagi g‘oyalarini aniqlash. Bu usul orqali Navoiyning asarlarida tarbiya, ilm, axloqiy
qadriyatlar va komil inson g‘oyalarini o‘rganiladi. Tahliliy usul o‘quvchilarni nafaqat Navoiy
asarlari bilan tanishtirish, balki ularning tarbiyaviy ma’nolarini chuqur tushunishga yordam beradi.
Muzokara usuli:
"Tarbiya" darslarida o‘qituvchi va o‘quvchilar o‘rtasida muzokaralar
o‘tkazish. Alisher Navoiy pedagogikasining zamonaviy ta’limga tatbiq etilishi haqida fikr
almashish va muhokama qilish orqali Navoiy g‘oyalarini amaliyotga joriy etish imkoniyatlari
o‘rganiladi. Muzokara usuli o‘quvchilarning mustaqil fikrlashini rivojlantirish va ularning axloqiy
qarashlarini shakllantirishga yordam beradi.
542
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Matn tahlili:
Navoiy asarlarini pedagogik nuqtai nazardan tahlil qilish. Bunda Navoiyning
Xamsa
asari yoki boshqa asarlaridan, xususan,
Mahbub ul-qulub
,
Lison ut-tayr
kabi she’riy
asarlaridan iqtiboslar olib, ularning pedagogik mazmunini, tarbiyaviy ahamiyatini aniqlash. Matn
tahlili usulini qo‘llash, Navoiyning fikrlarini zamonaviy pedagogika bilan bog‘lashda foydalidir.
Deskriptiv usul:
Alisher Navoiyning pedagogik qarashlarini batafsil tasvirlash va ularning
tarixiy, madaniy va ijtimoiy kontekstda qanday rivojlanganini o‘rganish. Deskriptiv usul orqali,
Navoiyning g‘oyalarining o‘ziga xos xususiyatlari, uning ta’limdagi roli va muhimligini aniq va
keng ko‘lamda tushuntiriladi.
Asosiy qism. Tahlil va natijalar
. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.
Mirziyoyevning 2017-yil 7-fevraldagi PF-4947-sonli “Harakatlar strategiyasi“ haqidagi
farmonining 4-ustuvor yo‘nalishi “Ijtimoiy sohani rivojlantirish”ga yo‘naltirilgan. Dasturning 4.4
bo‘limi “Ta’lim va fan sohasini rivojlantirish” deb nomlangan bo‘lib, unda uzluksiz ta’lim tizimini
yanada takomillashtirish, sifatli ta’lim xizmatlari imkoniyatlarini oshirish, mehnat bozorining
zamonaviy ehtiyojlariga mos yuqori malakali kadrlar tayyorlash siyosatini davom ettirish, ta’lim
va adabiyotni o‘qitish sifatini baholashning xalqaro standartlarini joriy etish kabi masalalari
belgilangan. [2]. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2016 yil 13-maydagi “Alisher Navoiy
nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti faoliyatini tashkil yetish
to‘gʼrisida”, 2017 yil 7-fevraldagi PF-4947-son “O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish
bo‘yicha Harakatlar strategiyasi to‘gʼrisida”gi qarori hamda mazkur faoliyatga tegishli boshqa
meʼyoriy-huquqiy hujjatlarda belgilangan vazifalarni amalga oshirishga ushbu tadqiqot muayyan
darajada xizmat qiladi.
Buyuk alloma va shoir Alisher Navoiy umuminsoniy tarbiya borasida bir butun asar
yaratmagan bo‘lsa-da, u o‘zining fikrlarini deyarli barcha ilmiy va adabiy asarlarida ifodalagan.
Alisher Navoiy ilm-ma'rifat va ta'lim-tarbiya masalalarida insonparvarlik g‘oyalarini bosh
mezon sifatida ko‘rgan. Uning fikricha, inson dunyoda eng yuksak, aziz va qadrlidir. Navoiyning
barcha asarlari yoshlar tarbiyasiga muhim xazina bo‘lib xizmat qiladi, chunki u har bir so‘zini
o‘ylab, o‘rinli va unumli tarzda ishlatgan. Uning hikmatlari biz uchun ibrat va yo‘l-yo‘riqdir.
Alisher Navoiyning hayoti va merosi yoshlarda umuminsoniy fazilatlarni tarbiyalashda
yorqin namuna bo‘ladi. U o‘zining ta'lim-tarbiyaga oid mulohazalari bilan barkamol avlodni
tarbiyalashga katta hissa qo‘shgan. Uning g‘oyalari hozirgi kunda ham dolzarb va muhimdir. Har
bir o‘qituvchi, pedagog o‘z faoliyatida ta'lim va tarbiyani yanada samarali qilish uchun o‘z bilimini
va mahoratini doimiy ravishda rivojlantirishi, o‘quvchilar bilan bo‘ladigan munosabatlarni puxta
o‘ylab, ularning hissiyotlariga zarar yetkazmasdan ish olib borishi kerak. Muomala madaniyati,
o‘zini tuta bilish va nazorat qilish har bir tarbiyachining vazifasidir. Tarbiyachining dunyoqarashi
uning muomalasida o‘z ifodasini topadi. Muomilaning eng asosiy vositasi esa til hisoblanadi.
543
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Xalqimizda: "Bola – shirin so‘zning gadosi", degan naql bor. Demak, tarbiyachi muomala
jarayonida ehtiyotkor bo‘lishi zarur. Alisher Navoiy muomala qiluvchi shaxsning mahorati haqida:
"Shirin so‘z ko‘ngillar uchun bamisoli asaldir", deb ta'kidlagan. Shuning uchun ham o‘qituvchi
har doim nutq madaniyatiga alohida e'tibor berishi, psixologik, estetik, jismoniy va axloqiy
jihatlarini o‘z faoliyatida namuna sifatida namoyon etishi zarur. O‘qituvchi o‘zining pedagogik
faoliyatida to‘g‘ri va adolatli bo‘lishi, ishlarni adolat bilan olib borishi kerak. Bu sifat, tarbiyachi
bilan o‘quvchi o‘rtasida ishonch va yaqinlikni kuchaytiradi, chunki adolat insonlar xulqini
baholashda muhim mezondir. Hazrat Alisher Navoiy aytganidek: “Loaqal bir harf o‘rgatgan
ustozning haqqini yuz ming ganj-u xazina bilan ham uzib bo‘lmaydi”. Bu hikmat bizning
ustozlarga nisbatan muqaddas hurmat va minnatdorlikni anglatadi. Alisher Navoiy yoshlarga
chuqur bilim berish uchun muallimlarning o‘zi ham bilimli va tarbiyali bo‘lishi zarurligini
ta’kidlaydi. U nodon va mutassib domlalarni tanqid qilib, o‘qituvchining ma’lumotli, bilimdon va
o‘qitish usullarini bilishi zarurligini ta'kidladi. Masalan, “Mahbub ul-qulub” asarida Navoiy
maktabda ishlayotgan o‘qituvchilarni o‘ta qattiqqo‘l, johil va ta’magirlikda tanqid qiladi. U o‘sha
davrdagi johil muallimlarni yosh bolalarga nohaq azob beruvchilar sifatida ko‘radi. Ularning
ko‘pchiligi o‘z ishiga nohaq yondoshib, bolalarga jismoniy va ruhiy azob yetkazishga odatlangan.
Shuningdek, ular o‘z tabiatlaridagi qattiqqo‘llik va achchiqlikni yosh bolalarga ham ko‘rsatishga
intilishadi. Ular kichik bolalarni qiynash, do‘q-po‘pisa qilish orqali ularga nisbatan o‘z
ustunliklarini namoyon etishga harakat qiladilar. Bu kabi muallimlar o‘zlarining qattiqqo‘lligi va
o‘z fikrlarini bolalar ustidan majburan amalga oshirishga intilishlari bilan ajralib turadi. Alisher
Navoiy bu kabi muallimlarni tanqid qilgan holda, ular yosh avlodni sog‘lom va bilimli, balki
xushxulq va ma’naviy yetuk shaxslar qilib tarbiyalashni talab qiladi. U o‘qituvchining o‘zi ham
ma’rifatli, hurmatga sazovor va xushmuomala bo‘lishi kerakligini o‘z asarlarida ta'kidlaydi.
Alisher Navoiy muallimning mehnatini ta'kidlar ekan, uning ishining qiyinligini va
mashaqqatini yuksak baholaydi. Uning fikricha, muallimning vazifasi oddiy bir ish emas. "Uning
ishi odam qo‘lidan kelmas, odam emas, balki dev ham qila bilmas," deb yozadi u. Bu,
o‘qituvchining mehnati naqadar og‘ir va murakkabligini anglatadi. Alisher Navoiy shunday
ta’kidlashicha, kuchli kishi ham yosh bolani tarbiyalashda ojizlik qilishi mumkin, lekin ustoz
bolalarga ilm va odob o‘rgatadi. Bu ishni bajarish juda katta mas’uliyatni talab etadi. Navoiyning
so‘zlariga ko‘ra, o‘qituvchi mehnati juda mashaqqatli, chunki u faqat bilim berish bilan
cheklanmay, shogirdlarni tarbiyalash, ularga ma’naviy va axloqiy fazilatlarni singdirish bilan ham
shug‘ullanadi. Bu jarayon yosh bolalarning tafakkurini shakllantirish va xulqini tuzatishda uzoq
va qiyin yo‘lni talab qiladi. "Shunisi ham borki, u to‘da bolaga ilm va odob o‘rgatadi, ko‘rkim
bunga nima yetsin," deya Navoiy o‘qituvchining yuksak xususiyatlarini va uning ishining
544
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
murakkabligini ta’kidlaydi. U o‘qituvchi uchun yuzlab mashaqqatlar bilan yuzlashishga tayyor
bo‘lishini va uning bu og‘ir mehnatiga haqiqatan ham minnatdor bo‘lish zarurligini bildiradi.
Alisher Navoiy o‘qituvchining mehnatini qadrlab, shogirdlarga uning haqi ulug‘ligini
anglatadi, chunki agar shogird katta martabaga erishsa ham, u o‘z muallimiga qarshi bo‘lmasdan,
unga ehtirom ko‘rsatishi kerak. Bu g‘oya yosh avlodni muallimlarni qadrlashga va ularning
mehnatini yuksak baholashga undaydi. Alisher Navoiy yosh bolalarga ilm berish va tarbiya
masalasiga katta e’tibor qaratgan. Uning fikricha, farzandlarning tarbiyasi oilaning baxti va saodati
uchun asosiy omil hisoblanadi. Navoiy, shuningdek, bilimni insonning asl bezagi deb bilgan va
“Bilim va donishmandlik insonning bezagidir” degan. Bu so‘zlar uning ilmga bo‘lgan yuksak
hurmatini ifodalaydi. Farzandlarni ilmli va ma’rifatli qilib tarbiyalash, ularning shaxs sifatida
shakllanishi uchun juda muhimdir. Alisher Navoiy, yoshlarni to‘g‘ri tarbiyalash va o‘rgatishning
boshlanishi uchun ular 6 yoshga yetganda tarbiyachilarga yoki muallimlarga topshirilishi
kerakligini ta’kidlaydi. Bu yoshda bilim, ma’lumot va tarbiyaning asoslari yaratilib, kelajakda
shaxs sifatida to‘g‘ri rivojlanishiga zamin yaratish lozim deb hisoblaydi. U o‘z ilmiga amal
qilishni, o‘rganganlarini hayotda qo‘llashni juda muhim deb bilgan. Masalan, “Mahbub ul-qulub”
asarida u ilmni o‘qib, uni hayotga tadbiq etmagan kishini shudgor qilmagan dehqon yoki urug‘
sochib hosil olmaydigan kishiga o‘xshatadi. Bu misol orqali Navoiy ilmni amalda qo‘llashning
zarurligini, nafaqat bilim olishni, balki uni hayotga tatbiq etishni ham ta’kidlaydi.
Ilm o‘qib qilmagan amal maqbul,
Dona sochib ko‘tarmadi mahsul. [3].
Alisher Navoiy ilm olishda barcha fanlarni o‘rganishni, bilimni kengaytirishni va izchil
rivojlantirishni targ‘ib etgan. U ilm-fanni taraqqiy ettirish uchun olimlar va fozillarni birlashtirib,
ular orqali bilimi o‘zaro baham ko‘rishni, ilmiy tadqiqotlar va izlanishlarni rivojlantirishga katta
e’tibor bergan. Navoiy, bilimlarni o‘rganishda uzluksiz mehnat qilish, har qanday qiyinchiliklarni
yengib o‘tish zarurligini ta’kidlaydi. U qunt bilan ishlash, tirishqoqlik, izchillik va sabr bilan ilm
olishning muvaffaqiyatga olib kelishini o‘z asarlarida qayd etgan. Shuningdek, u ilmni oxirigacha
yetkazish, davomiylik va chidam bilan o‘rganish kerakligini ta’kidlaydi. Bu fikrlar uning ilm olish
tamoyillarini shakllantirishdagi eng muhim jihatlardir. Alisher Navoiy, ta’lim tizimini to‘g‘ri
tashkil etish, ilm olish imkoniyatlarini kengaytirish haqida ham o‘z fikrlarini bildirib, o‘quv
muassasalarida, madrasalarda o‘qish, olimlar, hunarmandlar va san’atkorlardan ilm olishni tavsiya
qiladi. Shuningdek, ilm olishda muallimning roli katta ekanligini ta’kidlab, ular bilimli va tarbiyali
bo‘lishi kerakligini uqtiradi. Bunday muallimlar shogirdlarni izzat va hurmatda tarbiyalashga
yordam beradi, deb aytadi. Shogirdlarni to‘g‘ri yo‘naltirish va ularning barkamol inson bo‘lib
shakllanishida ilm-fanning o‘rni beqiyosdir. [4].
545
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Shunday qilib, Alisher Navoiyni pedagog-mudarris sifatida ta’riflash to‘g‘ri bo‘ladi. U
ta’lim va tarbiya masalalariga katta ahamiyat berib, tarbiya jarayonini samarali tashkil etish, ilm-
fanni qadrlash va ta’limni rivojlantirish borasidagi fikrlarini aniq bayon etgan. Alisher Navoiy
ta’limda ilmiylik, asoslanganlik, tarixiylik kabi talablarni o‘z asarlarida ifodalagan va pedagogik
fikrlarini boyitgan. U ilm-fanning ahamiyatini ta’kidlab, uni qorong‘ulikni yoritadigan chiroq,
hayot yo‘lini nurafshon etadigan quyosh va odamlarning haqiqiy qiyofasini ko‘rsatadigan olim
sifatida tasvirlaydi. Navoiy, insonning aqlu zakovatiga ishonishi, ilmning kuchini anglash va unga
asoslanib hayotda muvaffaqiyatga erishishni o‘rgatadi. U pedagog sifatida yoshlarni ilmli,
ma’rifatli va barkamol insonlar qilib tarbiyalashga chaqiradi. Shu tarzda, Alisher Navoiy o‘zining
pedagogik qarashlari bilan nafaqat ilm-fan, balki jamiyatni rivojlantirishga ham hissa qo‘shgan
buyuk shaxsdir. Bu fikrni “Nazm ul-javohir” asarida:
Kim olim esa nuqtada barhak de oni,
Gap bazm tuzar bihishti mutlah de oni,
Har kimsaki yo‘q ilmga anga ahmoq de oni,
Majlisdaki ilm bo‘lsa uchmas de oni. [5].
Yoki ilmli, aqlli odam o‘z maqsadiga erishish uchun har qanday qiyinchilikka ham
chidaydi, kim ilmni o‘ziga tayanch qilib olsa, u hech qachon qoqilmaydi, xor bo‘lmaydi va
ilmning vazifasi inson baxt-saodatiga xizmat qilishdir, deb ta’kidlaydi. Demak, Alisher Navoiy
o‘zining badiiy asarlari bilan bir qatorda ta’limiy–axloqiy asarlarida o‘zi orzu etgan komil insonga
xos axloqiy fazilatlari deb qanoat, adolat, saxovat, himmat, muruvvat, vafo, to‘g‘rilik, rostgo‘ylik
va boshqalarni tushungan, ana shu xislatlar tarkib topgan insonga yomonlik razillik bo‘lmasligi,
bunday inson yashagan jamiyat ham ravnaq topishi, barcha xalq baxt-saodatga erishish mumkin,
deb hisoblagan.
Tadqiqot davomida quyidagi natijalar aniqlandi:
•
Alisher Navoiy o‘qituvchidan yuqori ma’naviyat va axloqiy yuksaklikni talab qilgan.
Maqolada shuni ta’kidlash joizki, Navoiy pedagogni nafaqat bilim beruvchi, balki shaxsiy
namuna ko‘rsatuvchi, o‘quvchilariga axloqiy fazilatlar bilan yo‘l-yo‘riq ko‘rsatadigan shaxs
sifatida tasvirlaydi.
•
Navoiy tarbiyachi va muallimlarning vazifalarini aniq belgilab, ular tarbiya jarayonida
doimo shogirdlarning ma’naviy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlashlari kerakligini ta’kidlagan.
•
Maqolada Navoiy yoshlarni ilm olishga, axloqni o‘rganishga, mehnatga va ijodga
o‘rgatishni ta’kidlagan. U o‘quvchilarga tarbiya bera turib, nafaqat bilim, balki ijtimoiy va axloqiy
mas’uliyatni ham o‘rgatishni maqsad qilgan.
•
Navoiy ta’lim tizimini mustahkamlash va rivojlantirish zarurligini ko‘rsatgan.
546
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Maqolada Alisher Navoiy ta’lim tizimining ilmiy asoslarini belgilab, pedagogik faoliyatni
izchil ravishda takomillashtirish zarurligini ta’kidlagan.
Munozara
. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, "Tarbiya" darslarini Alisher Navoiyning
pedagogik qarashlari asosida tashkil etishning nazariy asoslari mavzusida quyidagi chora-
tadbirlarni amalga oshirish lozim:
Alisher Navoiy pedagogikasining asosiy g‘oyalarini o‘quv dasturlariga kiritish:
Navoiyning ilm, axloq va ma’naviyatni uyg‘un ravishda o‘rgatish g‘oyalarini o‘quv dasturlarida
mujassam etish, bu orqali o‘quvchilarga nafaqat bilim, balki axloqiy qadriyatlarni ham o‘rgatish
zarur.
O‘qituvchilarning ma’naviy-axloqiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash: O‘qituvchilarga
Alisher Navoiy pedagogikasining asoslarini o‘rganish va amaliyotda tatbiq etish uchun treninglar,
seminarlar tashkil qilish lozim. Bu, o‘qituvchilarni nafaqat ilmiy bilimlar, balki pedagogik axloqiy
fazilatlar bilan ham ta’minlashga yordam beradi.
Pedagogik faoliyatni izchil takomillashtirish: O‘qituvchilarning pedagogik mahoratini
oshirishga qaratilgan chora-tadbirlar amalga oshirilishi kerak. Ular uchun ilg‘or pedagogik
metodlar, interaktiv o‘qitish texnologiyalari va Navoiy pedagogikasiga asoslangan yangi
yondoshuvlarni o‘rganish muhim.
Yoshlarni ilm-fanga bo‘lgan qiziqishini oshirish: Yoshlarning ilmga bo‘lgan ehtiyojini va
qiziqishini oshirish uchun o‘qituvchilar Navoiy g‘oyalarini amalga oshirishda turli metod va
usullarni qo‘llashlari lozim. Bu, o‘quvchilarni ilm-fan, san’at va adabiyotga qiziqtirish, ularning
ma’naviy-axloqiy o‘sishini ta’minlashga yordam beradi.
O‘qituvchilarning shaxsiy namuna ko‘rsatishi: O‘qituvchilar shaxsiy namuna ko‘rsatish
orqali o‘quvchilarni tarbiyalashlari zarur. Alisher Navoiy o‘qituvchilarni shaxsiy yuksak axloqiy
fazilatlar bilan namuna bo‘lishga chaqirgan, shuning uchun ham o‘qituvchilar o‘zlariga yuqori
axloqiy va ma’naviy talablar qo‘yishlari kerak.
Tarbiyaning ma’naviy va axloqiy jihatlarini kuchaytirish: Darslar va tarbiya jarayonlari
orqali o‘quvchilarga Alisher Navoiy ta’limotiga muvofiq ravishda yuqori ma’naviy fazilatlar,
xulq-atvor me’yorlari va ijtimoiy mas’uliyatni o‘rgatish kerak.
Xulosa va takliflar.
Xulosa qilib aytganda, "Tarbiya" darslarini Alisher Navoiyning
pedagogik qarashlari asosida tashkil etish yoshlarning ma’naviy-axloqiy rivojlanishini
ta’minlashga, ilm-fan va madaniyatga bo‘lgan qiziqishni oshirishga, shuningdek, ta’lim tizimining
samaradorligini yanada oshirishga yordam beradi. Navoiy pedagogikasiga asoslanib, ta’lim-
tarbiya jarayonini takomillashtirish o‘quvchilarni yuksak axloqiy fazilatlar, ilmiy bilimlar va
ijtimoiy mas’uliyatga tayyorlashda muhim ahamiyat kasb etadi.
Takliflar:
547
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
•
Alisher Navoiy ijodidan axloqiy-tarbiyaviy mazmunga ega parchalarni "Tarbiya"
darslarida qo‘llash. Jumladan, uning asarlaridagi insonparvarlik, halollik, adolat va ma’rifat
haqidagi fikrlarini mavzular asosida o‘rgatish;
•
"Tarbiya" darslarida rolli o‘yinlar, muhokamalar va sahna ko‘rinishlari orqali Alisher
Navoiy asarlaridagi axloqiy mavzularni yoritish;
•
Navoiy asarlaridan olingan axloqiy voqealarni o‘quvchilarga tahlil qildirish orqali
hayotiy xulosa chiqarishga o‘rgatish;
•
O‘quvchilarni ijodiy jarayonlarga jalb qilish.
REFERENCES
1.
Karimov I.A. Yuksak ma`naviyat –yengilmas kuch . T,: Ma`naviyat, 2008 y.
2.
Ўзбекистон Республикаси Президентининг Фармони. Ўзбекистон Республикасини
янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида. Ўзбекистон
Республикаси Адлия вазирлиги. – Тошкент: “Адолат”, 2018. – 112 б.
3.
Alisher Navoiy. Mukammal asarlar to‘plami.Yigirma jildlik. 16-jild.T.: “Fan”, 2000. B. 26.
4.
Alisher Navoiy. Mukammal asarlar to‘plami.Yigirma jildlik.14-jild.Т.: “Fan”, 1998. –
B. 83.
5.
Alisher Navoiy. Mahbub ul-qulub. Asarlar. O‘n besh jildlik. 13-jild.– T.: “Badiiy adabiyot”
nashriyoti, 1966. – B. 189-190.
