Yanvar, 2025-Yil
175
MA’MURIY HUQUQNING NAZARIY ASOSLARI VA AMALIY AHAMIYATI
Abdusattorov Sardor Murodjon o’g’li
Bojxona instituti 2 kurs 123 guruh kursanti
Qarshiboyev Fayzulla
Umumhuquqiy fanlar kafedrasi boshlig’i,
bojxona xizmati podpolkovnigi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14671337
Annotatsiya. Ushbu maqolada ma’muriy huquqning nazariy asoslari, uning asosiy
prinsiplari, davlat boshqaruvidagi roli va amaliy ahamiyati chuqur yoritilgan. Shuningdek,
O’zbekiston Respublikasining tegishli qonunchilik hujjatlari tahlil qilinib, ma’muriy huquqning
davlat va jamiyat hayotidagi o’rni ochib berilgan. Maqola davlat boshqaruvi samaradorligini
oshirishda huquqiy mexanizmlarni rivojlantirishga qaratilgan taklif va tavsiyalarni ham o’z
ichiga oladi.
Kalit so’zlar: Ma’muriy huquq, davlat boshqaruvi, qonuniylik, demokratik boshqaruv,
javobgarlik, fuqarolar huquqlari, ma’muriy protsess, korrupsiyaga qarshi kurash, elektron
hukumat.
Kirish
Ma’muriy huquq davlat boshqaruvi sohasida huquqiy tartibotni ta’minlaydigan muhim
huquq sohasi hisoblanadi. Bu huquq sohasi davlat organlarining faoliyatini huquqiy jihatdan
tartibga solish, fuqarolar va davlat o’rtasidagi munosabatlarni belgilash orqali ijtimoiy
barqarorlikni saqlashga xizmat qiladi. Ma’muriy huquq davlat boshqaruvi samaradorligini
oshirishda va fuqarolarning huquq va erkinliklarini himoya qilishda muhim rol o’ynaydi. Ushbu
maqolada ma’muriy huquqning nazariy asoslari, asosiy prinsiplari va amaliy ahamiyati haqida
batafsil tahlil beriladi.
1. Ma’muriy Huquqning Nazariy Asoslari
Ma’muriy huquq davlat boshqaruvini huquqiy tartibga soluvchi qoidalar tizimi sifatida
ko’rib chiqiladi. Bu huquq sohasi davlat hokimiyati va fuqarolar o’rtasidagi munosabatlarni
boshqaruvchi asosiy vositalardan biri bo’lib, davlatning ma’muriy organlari faoliyatini huquqiy
me’yorlar asosida belgilaydi.
1.1. Ma’muriy Huquqning Mohiyati
Ma’muriy huquq davlat organlari va mansabdor shaxslarning o’z vakolatlarini qanday
amalga oshirishlarini belgilab beradi. Ushbu huquq sohasi davlat boshqaruvining qonuniylik
Yanvar, 2025-Yil
176
asosida amalga oshirilishini ta’minlashga qaratilgan. Ma’muriy huquqning asosiy vazifalari
quyidagilardan iborat:
•
Davlat boshqaruvining samaradorligini oshirish;
•
Fuqarolarning huquq va erkinliklarini himoya qilish;
•
Davlat organlarining qonuniy faoliyatini ta’minlash.
Ma’muriy huquq O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi, “Ma’muriy javobgarlik
to’g’risida”gi Kodeks, “Davlat fuqarolik xizmati to’g’risida”gi Qonun va boshqa normativ-
huquqiy hujjatlar bilan mustahkamlangan.
1.2. Ma’muriy Huquqning Subyektlari
Ma’muriy huquq sub’ektlari quyidagilardan iborat:
•
Davlat organlari – davlat boshqaruvining asosiy mexanizmlari;
•
Mansabdor shaxslar – davlat organlarida xizmat qiluvchi shaxslar;
•
Fuqarolar va yuridik shaxslar – ma’muriy huquqiy munosabatlarning ishtirokchilari.
2. Ma’muriy Huquqning Asosiy Prinsiplari
Ma’muriy huquq davlat boshqaruvi sohasida quyidagi asosiy prinsiplarga tayanadi:
2.1. Qonuniylik Prinsipi
Barcha davlat organlari va mansabdor shaxslar o’z faoliyatida amaldagi qonunlarga rioya
qilishi shart. Ushbu prinsip "O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi"ning 15-moddasida
mustahkamlangan. Bu prinsip davlat boshqaruvida qonun ustuvorligini ta’minlaydi.
2.2. Demokratik Boshqaruv Prinsipi
Demokratik boshqaruv prinsipiga ko’ra, fuqarolarning davlat boshqaruvida ishtirok etishi
ta’minlanishi lozim. Bu prinsip "Jamoatchilik nazorati to’g’risida"gi Qonunda o’z ifodasini
topgan.
2.3. Javobgarlik Prinsipi
Davlat organlari va mansabdor shaxslar o’z faoliyatlari uchun javob berishlari lozim.
Ushbu prinsip "Davlat fuqarolik xizmati to’g’risida"gi Qonunda nazarda tutilgan.
2.4. Ochiqlik va Oshkoralik Prinsipi
Davlat organlarining qarorlari va faoliyati fuqarolar uchun ochiq bo’lishi kerak. “Axborot
olish erkinligi to’g’risida”gi Qonun ushbu prinsipni mustahkamlaydi.
3. Ma’muriy Huquqning Amaliy Ahamiyati
Ma’muriy huquq davlat boshqaruvida muhim amaliy ahamiyatga ega. Xususan:
•
Davlat organlari faoliyatining tartibli amalga oshirilishi;
•
Fuqarolar huquqlarining himoya qilinishi;
Yanvar, 2025-Yil
177
•
Davlat xizmatlari ko’rsatish tizimining yaxshilanishi.
Davlat boshqaruvida elektron hukumat tizimining joriy etilishi ma’muriy huquqning
samaradorligini oshiradi. "Elektron hukumat to’g’risida"gi Qonun davlat xizmatlarini
raqamlashtirishni tartibga soladi.
3.1. Korrupsiyaga Qarshi Kurashda Ma’muriy Huquqning Roli
Ma’muriy huquq davlat boshqaruvidagi korrupsiyaga qarshi kurashda ham muhim rol
o’ynaydi. “Korrupsiyaga qarshi kurash to’g’risida”gi Qonun korrupsiya xavfini kamaytirishga
xizmat qiladi.
3.2. Ma’muriy Huquqiy Munosabatlarda Fuqarolar Huquqlarining Himoyasi
Fuqarolar ma’muriy huquqiy munosabatlarda o’z huquqlarini himoya qilish uchun sudga
murojaat qilish huquqiga ega. Bu huquq “Fuqarolik protsessual kodeksi” va “Ma’muriy sud
ishlarini ko’rish to’g’risida”gi Qonunlarda belgilangan.
Xulosa
Ma’muriy huquq davlat boshqaruvini huquqiy jihatdan tartibga soluvchi muhim huquq
sohasi hisoblanadi. U davlat organlari faoliyatini qonuniy asosda amalga oshirishga ko’maklashib,
fuqarolarning huquq va erkinliklarini himoya qiladi. Ma’muriy huquqning nazariy asoslarini bilish
va unga amal qilish davlat boshqaruvining samaradorligini oshiradi va jamiyatda ijtimoiy
barqarorlikni ta’minlaydi.
Shuningdek, ma’muriy huquqning qonunchilikka asoslanishi va zamonaviy huquqiy
tizimlar bilan uyg’unligi davlat boshqaruvida ochiqlik, javobgarlik va samaradorlikka erishishda
muhim ahamiyatga ega. Ushbu maqolada keltirilgan qonunchilik hujjatlari davlat boshqaruvi
amaliyotida ma’muriy huquqning ustuvorligini yanada oshiradi.
REFERENCES
1.
O’zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi.
2.
Мирабдуллаева, Ш. А. (2025). ФОРМИРОВАНИЕ ЛИДЕРСКИХ КАЧЕСТВ У
ВОЕННОСЛУЖАЩИХ.
ANALYSIS OF MODERN SCIENCE AND
INNOVATION
,
1
(4), 117-124.
3.
“Ma’muriy javobgarlik to’g’risida”gi Kodeks.
4.
“Davlat fuqarolik xizmati to’g’risida”gi Qonun.
5.
“Jamoatchilik nazorati to’g’risida”gi Qonun.
6.
“Axborot olish erkinligi to’g’risida”gi Qonun.
7.
“Korrupsiyaga qarshi kurash to’g’risida”gi Qonun.
Yanvar, 2025-Yil
178
8.
Наршабаева, А. Ю. (2021). РОЛЬ РОДНОГО ЯЗЫКА В ОБУЧЕНИИ
ИНОСТРАННОМУ ЯЗЫКУ НА ОСНОВЕ БИЛИНГВИЗМА: Наршабаева Алия
Юмутбаевна Старший преподаватель, Кафедра иностранных языков Нукусского
государственного педагогического института имени Ажинияза.
Образование и
инновационные исследования международный научно-методический журнал
, (6),
27-39.
9.
Наршабаева, А. Ю. (2021). Совершенствование педагогического механизма развития
у студентов культуры межнационального общения на основе билингвального
подхода.
Глобальный научный потенциал
, (5), 135-140.
10.
Yumutbaevna, N. A. (2021). EDUCATING STUDENTS FOR TOLERANCE IN A
BILINGUAL LEARNING ENVIRONMENT.
Berlin Studies Transnational Journal of
Science and Humanities
,
1
(1.5 Pedagogical sciences).
11.
Yumutbaevna, N. A. (2022). Pedagogical issues of formation of tolerance among youth in
conditions of globalization.
12.
Журакулов, Р. Д., & Журакулий, Г. Р. (2024, October). Клишированные образования
в текстах сказки. In
Conference Proceedings: Fostering Your Research Spirit
(pp. 77-80).
13.
Sharifboyeva, R., & Juraquliy, G. R. (2024, April). ROLE OF PHONETICS IN
LEARNING ENGLISH. In
Conference Proceedings: Fostering Your Research Spirit
(pp.
228-231).
14.
Alimov, S. K. (2024). THE ROLE OF NATIONAL IDEOLOGY IN THE
DEVELOPMENT OF THE COUNTRY. Web of Humanities: Journal of Social Science
and Humanitarian Research, 2(6), 59-62.
15.
Kodirovna, Y. D. (2022). Peculiarities of teaching English based on a communicative
approach to students of the Tourism department.
International journal of
pedagogics
,
2
(10), 68-71.
16.
Botir o’g’li, R. S. (2024). CRIMINAL LIABILITY FOR FRAUDULENT
ENTREPRENEURSHIP. Web of Teachers: Inderscience Research, 2(12), 94-97.
17.
Muxammadixonovna, I. S., & Alimardon og, A. T. (2024). YANGI OZBEKISTONDA
MEHNAT HUQUQINING RAQAMLASHTIRISH.
SCIENTIFIC ASPECTS AND
TRENDS IN THE FIELD OF SCIENTIFIC RESEARCH
,
2
(20), 77-81.
18.
Байназаров, М. М., Миркасимова, Х. Х., Саидалиев, С. С., Камолходжаев, Д. А., &
Тураев, Б. Ш. (2023). Выявление маркеров хантавирусной инфекции в Узбекистане.
Yanvar, 2025-Yil
179
19.
To'rayev,
B.
(2024).
БИРЛАМЧИ
ТИББИЙ-САНИТАРИЯ
ЁРДАМИ
МУАССАСАЛАРИНИНГ ЭРКАКЛАР РЕПРОДУКТИВ САЛОМАТЛИГИНИ
САҚЛАШГА ҚАРАТИЛГАН ФАОЛИЯТИНИНГ АЙРИМ ЖИҲАТЛАРИ.
20.
Ишанходжаева, Г. Т. (2023). Нейропсихологическое исследование когнитивной
деятельности у детей нейросенсорной тугоухостью.
21.
Rakhimbaeva, G. S., Ishankhodzhaeva, G. T., & Asomova, N. I. (2022). COGNITIVE
DISORDERS DEGREE IN CHILDREN WITH POST-COVID SYNDROME.
British
Medical Journal
,
2
(3).
22.
“Elektron hukumat to’g’risida”gi Qonun.
23.
“Fuqarolik protsessual kodeksi”
24.
“Ma’muriy sud ishlarini ko’rish to’g’risida”gi Qonun.
25.
Karimberdiyev K., Ma’muriy huquq asoslari, Toshkent, 2023.
26.
Sodiqov R., Davlat boshqaruvi va huquqiy tartibot, Toshkent, 2022.
