Yanvar, 2025-Yil
180
MA`MURIY HUQUQBUZARLIKNING JAMOAT JOYLARIDA NAMOYON BO`LISHI
HAMDA HUQUQIY JIHATLARI
Toxirov Abdulloh
Bojxona instituti YUP-123, 2-kurs
Qarshiboyev Fayzulla
Umumhuquqiy fanlar kafedrasi boshlig’i,
bojxona xizmati podpolkovnigi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14671393
Annotatsiya. Ushbu maqolada jamoat joylarida sodir etiladigan huquqbuzarlik uchun
ma’muriy javobgarlikning mazmun-mohiyatini nazariy huquqiy asoslari tahlil qilingan,
olimlarning fikrlari va amaliyotni o‘rganish natijalari asosida uni takomillashtirishga qaratilgan
taklif va tavsiyalar berilgan.
Kalit so‘zlar: Davlat organlari, jamoat joylari, huquqbuzarlik uchun ma’muriy
javobgarlik, ichki ishlar organlari.
KIRISH
Mamlakatimizda sud-huquq tizimida amalga oshiriliyotgan islohotlar qonunchilik sohasini
tubdan takomillashtirishga yo‘naltirilgani, fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va qonuniy
manfaatlarining
ustuvorligiga
asoslanishi
jamiyatimizning
huquqiy
poydevorini
mustahkamlamasdan qolmaydi. A.Nasilloev ta’kidlaganidek, biror bir davlatda qonunlar yaratilar
ekan, o‘sha davlatning fuqarolari, shuningdek, u yerda bo‘lib turgan boshqa shaxslar uchun ushbu
qonunlar ularning ma’lum bir huquqlari ta’minlanishini kafolatlash bilan birgalikda ularga burch
va majburiyatlarni ham yuklaydi [1] degan mazmundagi fikri ham so‘zimizning isbotidir.
ADABIYOTLAR SHARHI
Bu borada, huquqshunoslar S.Rustamov va Sh.Qushboqovlar ham Davlat organlarida
ma’muriy islohotlarni amalga oshirishdan asosiy maqsad iqtisodiyot tarmoqlari va ijtimoiy sohani
modernizatsiyalash, hududlarni har tomonlama rivojlantirish, aholining hayot darajasi va
farovonligini yuksaltirish bo‘yicha davlat siyosatini muvaffaqiyatli amalga oshirishga to‘sqinlik
qiluvchi qator tizimli muammo va kamchiliklarni bartaraf etishdir [2] deganlar.
Zero, Dj.X.Yuldashev aytganidek, qabul qilinayotgan normativ-huquqiy hujjatlarda asosiy
e’tibor shaxs huquqlarini kafolatlash darajasini oshirish masalasi bilan bevosita bog‘liq bo‘lib
qolmoqda [3]. Shu o‘rinda, yurtimizda qabul qilinayotgan qonunlaru, normativ-huquqiy
hujjatlarni ideal deb bo‘lmaydi. Qonunchilikdagi mavjud bo‘shliqlar, amalga oshirish
Yanvar, 2025-Yil
181
mexanizmlari, shuningdek, muayyan tushunchalarning aniq ta’rifi mavjud emasligi, huquqni
qo‘llash sohasida bir qator bahsli va muammoli holatlarni keltirib chiqarmoqda.
TADQIQOT METODOLOGIYASI VA EMPIRIK TAHLIL
Chunonchi, qonunchiligimizda “jamoat joyi” tushunchasi uchun aniq ta’rif berilmagan. Bu
esa O‘zbekiston Respublikasi Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksining ayrim moddalarini
qo‘llash jarayonida bir qator tushunmovchiliklarga sababchi bo‘lmay qolmaydi. Zero, MJtKda
qayd etilgan epidemiyalarga qarshi kurash qoidalarini buzish (54-m.), jamoat joylarida tamaki
mahsulotini iste’mol qilish (561-m.), mayda bezorilik (183-m.), fuqarolarning jamoat joylarida
ibodat liboslarida yurishi (1841-m.), sovuq qurolni yoki sovuq qurol sifatida foydalanilishi
mumkin bo‘lgan ashyolarni olib yurish (1852-m.), jamoat joylarida alkogol mahsulotini iste’mol
qilish (187-m), tilanchilik qilish (1883-m.), bayroqlar va vimpellardan g‘ayriqonuniy foydalanish,
plakatlar, emblemalar va ramzlarni tayyorlash, tarqatish yoki taqib yurish (203-m.) hamda yong‘in
xavfsizligi qoidalarini buzish (211-m.) kabi huquqbuzarliklar nazarda tutilgan moddalarni
qo‘llashda bevosita “jamoat joyi” tushunchasiga duch kelamiz. Yuqorida qayd etganimizdek
qonunchiligimizda “jamoat joyi” tushunchasining aniq, yagona ta’rifi mavjud emas. Shu bois
Prezidentimiz Shavkat Mirziyoevning tashabbusi bilan “Xavfsiz poytaxt”, “Xavfsiz shahar”,
“Xavfsiz turizm” dasturiy kompleksi ishga tushirildi.
Biroq, qonun chiqaruvchi, ayrim normativ-huquqiy hujjatlarga jamoat joylari ro‘yxatlarini
kiritgan. Masalan, “Jamoat joylarida chilim va elektron sigaretalar chekishni cheklash
to‘g‘risida”gi Qonunning 6-moddasida quyidagilar jamoat joylari sifatida ta’kidlangan: -
statsionar savdo ob’ektlari, umumiy ovqatlanish korxonalari; - kinoteatrla, teatrlar, sirklar, konsert,
ko‘rik va ko‘rgazma zallari, ommaviy dam olish uchun mo‘ljallangan boshqa yopiq inshootlar; -
klublar, diskotekalar, kompyuter zallari, Internet jahon axborot tarmog‘idan foydalanish bo‘yicha
xizmatlar ko‘rsatish uchun jihozlangan xonalar, boshqa ko‘ngilochar (bo‘sh vaqt o‘tkaziladigan)
joylar; - muzeylar, axborot-kutubxona muassasalari, ma’ruzaxonalarda; - mahalliy va uzoqqa
qatnaydigan poezdlar, shahar atrofiga qatnaydigan poezdlarning vagonlari (shu jumladan
tamburlari), daryo kemalari, shaharda, shahar atrofiga, shaharlararo va xalqaro qatnaydigan
avtobuslar, taksilar, yo‘nalishli taksilar hamda shahar elektr transporti, shuningdek havo kemalari;
- yer osti o‘tish joylari, transport bekatlari va avtotransport vositalarini vaqtinchalik saqlash
joylari; - aeroportlarning, temir yo‘l, avtomobil vokzallarining va suv transporti bekatlarining
binolari; - davlat hokimiyati va boshqaruvi organlarining, xo‘jalik boshqaruvi organlarining,
shuningdek korxonalar, muassasalar va tashkilotlarning binolari; - sog‘liqni saqlash tizimi
Yanvar, 2025-Yil
182
muassasalari va tashkilotlari, ta’lim muassasalari, jismoniy tarbiya- sog‘lomlashtirish va sport
inshootlari; - ish joylari bo‘lgan xonalar; - ko‘p kvartirali uylarning yo‘laklari, shuningdek uylar
oldi hududida joylashgan bolalar va sport maydonchalari; xiyobonlar, bog‘lar, ko‘chalar.
Shu bilan birga, O‘zbekiston Respublikasining “Alkogol va tamaki mahsulotlarining
tarqatilishi hamda iste’mol qilinishini cheklash to‘g‘risida”gi qonun 19-moddasida ish joylari,
ko‘chalar, stadionlar, xiyobonlar, istirohat bog‘lari, jamoat transportining barcha turlari, sog‘liqni
saqlash, ta’lim, sport- sog‘lomlashtirish muassasalari, yong‘in chiqish xavfi bo‘lgan joylar, shu
jumladan avtomobillarga yonilg‘i quyish shoxobchalari jamoat joylari sirasiga kiritilgan. Biroq
ushbu ro‘yxatlar qoida tariqasida kiritilmagan bo‘lib, ularning doirasi yanada kengayishi
mumkinligini istisno etib bo‘lmaydi. Shu o‘rinda, bu borada E.X.Norbo‘taev ta’kidlaganidek,
olimlarning fikrlari va amaliyotni o‘rganish natijalari asosida uni takomillashtirishga qaratilgan
taklif va tavsiyalar ishlab chiqish zarur.
Bundan tashqari, huquqshunos olimlarimiz ham jamoat joyiga o‘z fikr mulohazalarini
bildirgan bo‘lib, jumladan, A. Xudayberdiev va Yu. Iskandarovlar jamoat joyini xususiyatiga
ko‘ra 4 guruhga bo‘lishni lozim ko‘rishgan bo‘lib bular quyidagilar:
doimiy jamoat joylari
– ko‘chalar, maydonlar, xiyobonlar, sohillar, tegishli idoralar
tomonidan kecha-yu kunduz faoliyat olib borishiga ruxsat berilgan dam olish maskanlari, jamoat
transportlari;
davriy jamoat joylari
– tegishli idoralar tomonidan kunlik va mavsumiy ish vaqti belgilab
berilgan joylar, ya’ni plyajlar, usti ochiq va yopiq kinoteatrlar, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini
terib olish uchun fuqarolarning uyushgan holda to‘planadigan dala maydonlari, muzeylar,
kutubxonalar, klublar, barcha turdagi davolanish muassasalari (ichki tartib-qoidalarga ko‘ra
tashrif vaqti belgilangan, ya’ni bemorlarni ko‘rishga kelganlarning kirishiga ruxsat berilgan
vaqtlar), umumiy ovqatlanish va maishiy xizmat ko‘rsatish joylari, choyxona, restoran, bar, kafelar
kiradi (kirish-chiqish joylari alohida nazoratga olinganlari bundan mustasno);
bir martalik jamoat joylari
– fuqarolarning uyushgan holda shahar tashqarisidagi ochiq
maydonlarga, tog‘larga va adirliklarga sayilga chiqish joylari; ko‘cha – sutkaning har qanday
vaqtida barcha uchun ochiq bo‘lgan joylar, ya’ni transport yoki piyodalar harakatlanadigan
yo‘laklar, ko‘chalar, maydonlar, xiyobonlar, sohillar, ko‘priklar, estakadalar, jamoat transportlari
bekatlari, plyajlar, bozorlar, istirohat bog‘lari (faoliyat olib borish vaqti chegaralanmagan bo‘lsa),
tor ko‘chalar, boshi berk ko‘chalar, umumiy hovlilar (xususiy hovlilar hamda eshiklari
yopiladiganlari bundan mustasno), ko‘p qavatli uylarning pod’ezdlari (yopiladiganlardan
Yanvar, 2025-Yil
183
tashqari), o‘rmon park zonalari, karerlar, yalangliklar, ochiq suv havzalarining qirg‘oqlari va
bevosita suv havzalarini jamaoat jaylari deb biladi.
Shu nuqtai nazardan IIV tomonidan ishlab chiqilgan qonun loyihasi huquqni qo‘llovchilar
uchun ishonchli tayanch nuqtasi bo‘lishi mumkin. Unda jamoat joyi deganda to‘siqsiz kirish
(bo‘lish) uchun ochiq bo‘lgan, yoxud fuqarolarning turli ehtiyojlarini qanoatlantirish uchun
mo‘ljallangan joydagi uchastkalar, binolar, xonalar, inshootlar, ularning qismlari, shuningdek
transport kommunikatsiyalarini tushunish taklif etilgan. Jamoat joylari tasnifi esa ularning ochiq
bo‘lish vaqti mezoniga asoslangan:
doimiy tusdagi
– hududda fuqarolarning doimiy bo‘lishi yoki doimiy bo‘lish imkoniyati,
muayyan vaqtda faoliyat yuritish rejimi belgilanmagani va fuqarolar doimiy yashaydigan
ob’ektlarning mavjud bo‘lishi bilan tasniflanadi. Bular – transport magistrallari, ko‘chalar, turar
joy dahalari, mahallalar, mavzelar, mikrorayonlar hududlari, aeroportlarning, temir yo‘l,
avtomobil vokzallarining va suv transporti bekatlarining binolari va h.k.;
vaqtincha tusdagi
– fuqarolarning vaqtincha bo‘lishi yoki vaqtincha bo‘lish imkoniyati,
muayyan vaqtda faoliyat yuritish rejimi belgilangani va fuqarolar doimiy yashaydigan
ob’ektlarning mavjud emasligi bilan tasniflanadi. Ularga xiyobonlar, maydonlar, madaniyat va
istirohat bog‘lari, savdo, ko‘ngilochar, savdo-ko‘ngilochar komplekslari va markazlari,
gipermarketlar, supermarketlar, bozorlar va fuqarolar ommaviy to‘planadigan boshqa joylar va
h.k. kiradi;
bir martalik tusdagi
– ommaviy jamoat, qishloq xo‘jaligi yoki boshqa ishlar va
tadbirlarni, shu jumladan ular ommaviy bo‘lgan paytda tantanali tadbirlar, diniy marosimlarni
o‘tkazish paytida ommaviy tadbirlar o‘tkaziladigan ob’ektlar va joydagi alohida uchastkalar.
XULOSA VA MUNOZARA
Ushbu huquqbuzarlikni mazmun mohiyatini ochib berishdan maqsad jamoat joylarida
sodir etiladigan huquqbuzarliklarning mazmunini yortishdir. Shuni aytishimiz mumkinki jamoat
joylarida sodir etiladigan huquqbuzarliklarning mazmuni va moxiyati quyidagilarda namoyon
bo‘ladi. Jumldan:
birinchidan
, jamaot joylarida sodir etiladigan huquqbuzarliklar asosan jamoatning huquq
va erkinliklariga qaratiladi;
ikkinchidan
, ushbu huquqbuzarlik sodir etilish joyi jamat joyi bo‘lishi kerak. Ya’ni sodir
etilgan huquqbuzarlik uchun aynan MJtK bilan belgilangan joy (misol uchun 561-modda) yoki
Jamoat tartibiga tajovuz qiluvchi huquqbuzarliklar bobiga kiruvchi moddalar;
Yanvar, 2025-Yil
184
uchinchidan
, jamoat joylarida sodir etiladigan huquqbuzarliklarni o‘rganishda qoida
tariqasida faqat MJtK Jamoat tartibiga tajovuz qiluvchi huquqbuzarliklar bobidagi
huquqbuzarliklarni kiritish noto‘g‘ri bo‘lib ushbu bobning mazmuni nazarimizda jamoat joyiga
emas balki jamoat tartibiga qaratilgani bilan jamoat joylarida
REFERENCES
1.
Nasilloev A. Ichki ishlar organi xodimining qonuniy talablarini bajarmaslik huquqbuzarligi
uchun javobgarlikning nazariy jihatlari //Eurasian Journal of Law, Finance and Applied
Sciences. – 2022. – T. 2. – №. 11. – S. 27-33
2.
Мирабдуллаева, Ш. А. (2025). ФОРМИРОВАНИЕ ЛИДЕРСКИХ КАЧЕСТВ У
ВОЕННОСЛУЖАЩИХ.
ANALYSIS OF MODERN SCIENCE AND INNOVATION
,
1
(4),
117-124.
3.
Наршабаева, А. Ю. (2021). РОЛЬ РОДНОГО ЯЗЫКА В ОБУЧЕНИИ
ИНОСТРАННОМУ ЯЗЫКУ НА ОСНОВЕ БИЛИНГВИЗМА: Наршабаева Алия
Юмутбаевна Старший преподаватель, Кафедра иностранных языков Нукусского
государственного педагогического института имени Ажинияза.
Образование и
инновационные исследования международный научно-методический журнал
, (6),
27-39.
4.
Наршабаева, А. Ю. (2021). Совершенствование педагогического механизма развития
у студентов культуры межнационального общения на основе билингвального
подхода.
Глобальный научный потенциал
, (5), 135-140.
5.
Yumutbaevna, N. A. (2021). EDUCATING STUDENTS FOR TOLERANCE IN A
BILINGUAL LEARNING ENVIRONMENT.
Berlin Studies Transnational Journal of
Science and Humanities
,
1
(1.5 Pedagogical sciences).
6.
Yumutbaevna, N. A. (2022). Pedagogical issues of formation of tolerance among youth in
conditions of globalization.
7.
Журакулов, Р. Д., & Журакулий, Г. Р. (2024, October). Клишированные образования
в текстах сказки. In
Conference Proceedings: Fostering Your Research Spirit
(pp. 77-80).
8.
Sharifboyeva, R., & Juraquliy, G. R. (2024, April). ROLE OF PHONETICS IN
LEARNING ENGLISH. In
Conference Proceedings: Fostering Your Research Spirit
(pp.
228-231).
Yanvar, 2025-Yil
185
9.
Alimov, S. K. (2024). THE ROLE OF NATIONAL IDEOLOGY IN THE
DEVELOPMENT OF THE COUNTRY. Web of Humanities: Journal of Social Science
and Humanitarian Research, 2(6), 59-62.
10.
Kodirovna, Y. D. (2022). Peculiarities of teaching English based on a communicative
approach to students of the Tourism department.
International journal of
pedagogics
,
2
(10), 68-71.
11.
Botir o’g’li, R. S. (2024). CRIMINAL LIABILITY FOR FRAUDULENT
ENTREPRENEURSHIP. Web of Teachers: Inderscience Research, 2(12), 94-97.
12.
Muxammadixonovna, I. S., & Alimardon og, A. T. (2024). YANGI OZBEKISTONDA
MEHNAT HUQUQINING RAQAMLASHTIRISH.
SCIENTIFIC ASPECTS AND
TRENDS IN THE FIELD OF SCIENTIFIC RESEARCH
,
2
(20), 77-81.
13.
Байназаров, М. М., Миркасимова, Х. Х., Саидалиев, С. С., Камолходжаев, Д. А., &
Тураев, Б. Ш. (2023). Выявление маркеров хантавирусной инфекции в Узбекистане.
14.
To'rayev,
B.
(2024).
БИРЛАМЧИ
ТИББИЙ-САНИТАРИЯ
ЁРДАМИ
МУАССАСАЛАРИНИНГ ЭРКАКЛАР РЕПРОДУКТИВ САЛОМАТЛИГИНИ
САҚЛАШГА ҚАРАТИЛГАН ФАОЛИЯТИНИНГ АЙРИМ ЖИҲАТЛАРИ.
15.
Ишанходжаева, Г. Т. (2023). Нейропсихологическое исследование когнитивной
деятельности у детей нейросенсорной тугоухостью.
16.
Rakhimbaeva, G. S., Ishankhodzhaeva, G. T., & Asomova, N. I. (2022). COGNITIVE
DISORDERS DEGREE IN CHILDREN WITH POST-COVID SYNDROME.
British
Medical Journal
,
2
(3).
17.
“Elektron hukumat to’g’risida”gi Qonun.
18.
Rustamov, S., & Qushboqov, Sh. (2022). O‘zbekiston Respublikasida Ma’muriy islohotlar
konsepsiyasining jazoni ijro etish departamenti faoliyatidagi o‘rni.
Eurasian Journal of
Law, Finance and Applied Sciences
,
2
(10 Special Issue), 28-31.
19.
Yuldashev D. O‘zbekiston Respublikasi fuqaroligini tiklashga doir munosabatlarni
tartibga
soluvchi
milliy
qonunchilik
normalarini
takomillashtirish //Yurist
axborotnomasi. – 2021. – T. 2. – №. 3. – S. 8-13
