595
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
O‘QUVCHI-YOSHLAR IJTIMOIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING MUAMMO VA
YECHIMLARI
Yo‘ldoshova Gulmira Samandar qizi
Osiyo xalqaro universiteti 2-kurs magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14680835
Annotatsiya. Ushbu maqolada O’quvchilarni ijtimoiy munosabatlarga tayyorlashda
ularning oila a’zolari, ota-onalari, tengdoshlari va atrofimizdagilar bilan muloqotda bo’lish,
jamoat joylarida o’zini tuta olish, mehnatga ongli munosabatda bo’lish kabi muammolariga
bag‘ishlab yaratilgan manbalar va adabiyotlar ilmiy jihatdan tahlil qilingan.
Tayanch so‘zlar: Oila a’zolari, ota-onalari, tengdoshlari va atrofimizdagilar bilan
muloqotda bo’lish, jamoat, ta’lim, tarbiya, uzluksiz ta’lim, tadqiqot, maqola, maktab.
ПРОБЛЕМЫ И ПУТИ РЕШЕНИЯ ПОВЫШЕНИЯ СОЦИАЛЬНОЙ АКТИВНОСТИ
СТУДЕНЧЕСКОЙ МОЛОДЕЖИ
Аннотация. В этой статье ресурсы и литература, созданные для подготовки
студентов к социальным отношениям, посвящены их проблемам, таким как общение с
членами семьи, родителями, сверстниками и другими людьми, умение вести себя в
общественных местах и сознательное отношение к работе по-научному.
проанализировано.
Кючевые слова: Общение с членами семьи, родителями, сверстниками и
окружающими, обществом, образованием, воспитанием, повышением квалификации,
исследованиями, статьями, школой.
PROBLEMS AND SOLUTIONS OF INCREASING THE SOCIAL ACTIVITY OF
YOUTH STUDENTS
Abstract. In this article, the resources and literature created to prepare students for social
relations are devoted to their problems such as communication with family members, parents,
peers and other people, the ability to behave in public places and a conscious attitude to work in
a scientific way. analyzed.
Key words: Communication with family members, parents, peers and others, society,
education, upbringing, advanced training, research, articles, school.
Bugungi sharoitda, ayniqsa, yosharning tashabbuskorligi, mustaqilligi va ishga ijodiy
yondashuvi, ijtimoiy faolligi masalasiga alohida e’tibor berilmoqda. O’quvchilarning
tashabbuskorligi va mustaqilligi har tomonlama rag’batlantirib va rivojlantirib borib, ular bilan
munosabatlarini korrektirovka qilish va bu boradagi ortib borayotgan ehtiyojlarini to’laroq
qondirishga e’tiborni qaratmoq kerak.
596
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Shu bilan birga, ularning kuch va imkoniyatlariga ortiqcha baho berib yubormaslik zarur.
Aks holda, o’zibo’larchilik kabi illatlar ham kelib chiqishi mumkin. Ayniqsa,
o’quvchilarda o’zlari boshlayotgan mustaqil faoliyat yo’nalishining turlari va yo’llarini to’g’ri
baholash, imkoniyat darajasida harakat qilish, mustaqil xulosa yasash, baho berish ko’nikmalarini
yuzaga kelishida to’g’ri pedagogik rahbarlikning roli katta hisoblanadi. Bu asta-sekin yangi
subyektiv omilning o’z-o’zini tarbiyalash va qayta tarbiyalashga tayyor bo’lish kabi sifatlarning
shakllantirishga yordam beradi.
Tarbiya jarayoni samaradorligini baholash uchun tarbiyalanuvchining faoliyati, uning
xulqini o’rganish zarur. Chunki insonni uning harakatlari, bevosita faoliyati orqali baholash
mumkin. O’quvchilarning tarbiyalanganlik ko’rsatkichlarini ularning yechimga muvofiq
keladigan barcha asosiy faoliyatdagi qatnashuvi darajasi bilan belgilash mumkin. Bu o’rinda
o’quvchilarning o’yin, o’quv, mehnat, ijtimoiy va boshqa sohalardagi ishtiroki natijalari ko’zda
tutiladi.
Shuningdek, har bir shaxsning ijtimoiy tarbiyalanganlik darajasini, uning axloqiy, siyosiy,
ma’naviy va boshqa sohalardagi ma’lumoti, bilim darajasi ham ko’rsatib beradi.
“O’quvchilarni ijtimoiy munosabatlarga tayyorlashda ularning oila a’zolari, ota-onalari,
tengdoshlari va atrofimizdagilar bilan muloqotda bo’lish, jamoat joylarida o’zini tuta olish,
mehnatga ongli munosabatda bo’lish, mehnat kishilarining yaratgan moddiy ne’matlariga nisbatan
hurmatda bo’lishlik va ularni asrab-avaylab, tejab-tergab ishlatish, ularning qadriga yetish, o’z-
o’ziga xizmat ko’rsatish, shaxsiy salomatligi haqida qayg’urish, yaqinlariga nisbatan g’amxo’r
bo’lish, ota-onalari, kattalar, o’z yaqinlari, jumladan, ustoz- murabbiylar mehnatini qadrlash kabi
ko’nikmalarga katta e’tibor qaratish lozim”.
Ijtimoiy faollik ruhida tarbiyalashda quyidagi vazifalrni amalga oshirish ko’zda tutiladi.
1. O’quvchilarni jamiyatimizdagi axloqiy me’yorlarga izchillik bilan
o’rgatib borish.
2. Ulardagi ijobiy-axloqiy tajribalarni shakllantirib borish.
3. O’quvchilarning ongi, his-tuyg’usini, xulqini umuinsoniy va milliy odob
normalarini o’zlashtirishga qarab yo’naltirib borish.
4. Jamiyat a’zosi, shaxsga xos axloqiy sifatlarni shakllantirish.
Ijtimoiy faollik tarbiyasida o’quvchilarning jamiyatga munosabatini belgilovchi axloqiy
sifatlar, vatanparvarlik, do’stlik, o’rtoqlik, fuqarolik, burch
va ma’suliyatni anglab yetish, insonparvarlik kabi tushunchalarni singdirib borish,
shuningdek, mehnatga munosabatni belgilovchi yetakchi omillar: yuqori mehnat ongliligi,
mehnatning hayotiy zaruriyatligini tushunib yetish, mehnatsevarlik, mehnatda jamoa bo’lib
ishtirok etish, mehnat ahlini hurmatlash, o’ziga va o’z xalqiga talabchanlikni shakllantirish, o’z
597
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
faoliyati va xatti- harakatiga ongli munosabat, intizomlilik, madaniy xulq me’yorlariga qat’iy amal
qilish, halollik va kamtarlik, samimiylik kabi ko’nikmalarga ega qildirishda turli usullardan suhbat,
ma’ruza, hikoya, munozaralardan oqilona va o’rinli foydalanish zarur.
Hozirgi taraqqiyot davri o’quvchilarning mehnatga ongli munosabatiga yuqori talablar
qo’yadi. Shulardan asosiysi: o’quvchilar mehnat faoliyatining ijtimoiy yo’nalishini kuchaytirish,
ularning iqtisodiy tafakkurini shakllantirish, mehnat va turli faoliyatga vaqt va imkoniyat
yuzasidan baho berishga o’rgatish, har bir faoliyatda o’zgaruvchan kayfiyatni tarbiyalab borish,
ijtimoiy foydali ishlarga zarur ko’nikma va malakalarni qaror toptirish, ongli ravishda kasb
tanlashga, dastlabki kasbiy tayyorgarlikka ega bo’lishni ta’minlash, shu bilan
birga ishyoqmas, dangasa, birovlar hisobiga yashaydiganlarga nisbatan murosasiz
bo’lishga o’rgatish barobarida yaratuvchanlik, ijodkorlik, jamiyat istiqboli va kelajagi uchun
faollik ko’rsatishlari uchun imkoniyat va zamin yaratish ijtimoiy faollik tarbiyasini amalga
oshirishning muhim yo’nalishi hisoblanadi.
“O’quvchi-yoshlarni ijtimoiy hayotga olib kirish va tarbiyalashning omillarini asoslash esa
dolzarb vazifalardan bo’lib, faollik bir vaqtning o’zida ham filosofik, psixo-pedagogik muammo
hamdir”.
Bu o’rinda shuni ham ta’kidlash joizki, ayniqsa, uning muhim shakli bo’lgan faollik har
bir shaxsga xos bo’lgan faollik, har bir shaxsga xos bo’lgan xususiyatdir. Chunki shaxs o’z
navbatida ijtimoiy ongli mavjudotdir. Boshqacha qilib aytganda, kishida jamiki insoniy fazilatlar
asosan ijtimoiy omillar orqali shakllanadi va tarbiyalanadi. O’quvchilarga ta’sir etuvchi ijtimoiy
omillar turli- tuman bo’lganligi sababli, undagi ijtimoiy faollik ham uning butun borlig’ida o’z
ifodasini topadi.
Ta’lim-tarbiya jarayonlarida o’quvchilarning ijtimoiy faolligi va hayoti - g’oyaviy,
g’oyaviy-siyosiy e’tiqod, mehnat faoliyati, ma’naviy-ma’rifiy ishlar, jismoniy sog’lomlashtirish,
ishlab-chiqarish,
tashkilotchilik,
yaratuvchanlik,
pedagogik
jarayon,
vatanparvarlik,
insonparvarlik, badiiy ijodiyot asosida tarbiyalanib boradi.
Filosofik, psixo-pedagogik tadqiqotlarda qayd etilishicha, o’quvchilardagi ijtimoiy
faollikning asosini o’zligini anglash va o’z-o’zini boshqarish tashkil etadi. Bundan shunday xulosa
kelib chiqadiki, o’zligini anglash, o’z-o’zini boshqarish o’z navbatida kishidagi ma’naviy
komillikni, sog’lom turmush tarzini ham ifodalaydi.
Demak, o’zligini anglash, o’z-o’zini boshqarish, o’z navbatida shaxs va jamiyat taraqqiyoti
takomillashuvining bosh mezoni- ma’naviy-ma’rifiy- mafkuraviy tarbiyaning poydevoridir.
Sog’lom turmush tarzining komponentlari bo’lgan ijtimoiy hayotga tayyorlash va ijtimoiy faollik,
o’zlikni anglash va o’z- o’zini boshqarish o’zaro uyg’unlikka ega bo’lib, ularni bir-biridan ajartish
mumkin emas.
598
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Psixologik-pedagogik tadqiqotlardan ma’lumki, har bir o’quvchida ijtimoiy faollik, uning
asoslari bo’lgan o’zlikni anglash, o’z-o’zini boshqarish, uning o’smirlik davridan yaqqol namoyon
bo’ladi. Darhaqiqat, o’smirda o’zining ichki dunyosiga qiziqish uyg’onadi, keyinchalik esa,
chuqurlashib differensiyalashuv va umumlashuv holatiga aylanadi.
Shunday ekan, ta’lim-tarbiya jarayonlarida o’quvchilarni ijtimoiy hayotga tayyorlash
masalasiga alohida e’tibor qaratilishi zarur. Bunda quyidagilarga e’tibor berish maqsadga
muvofiqdir:
- Mehnat va muloqot jarayonida faollik ko’rsatishga doir layoqatlarini
rivojlantirish va rag’batlantirish;
- Ijtimoiy voqelikda yuz beradigan voqea, hodisa, yangilik va o’zgarishlarni
to’g’ri anglash, tushunish, mantiqiy xulosa chiqarishga o’rgatish;
- Ularni ijtimoiy hayotda o’z o’rnini to’g’ri belgilashga yo’naltirish.
O’quvchi-yoshlarni ijtimoiy hayotga olib kirish va uning asoslarini kompleks tarzda olib
boriladigan pedagogik jarayonda tarkib topadi. Ijtimoiy faollikni o’quvchilar ongida ta’lim
jarayoni, tarbiya jarayoni, jamoat topshiriqlari, mehnat faoliyati, ijtimoiy muhit, mahalla
jamoatchilik ta’siri orqali singdirish maqsadga muvofiqdir. Buning uchun ta’lim-tarbiya jarayoni
to’g’ri yo’naltirilgan bo’lishi lozim.
REFERENCES
1.
Shodmonovich A. O. Education in the emirate of bukhara (based on the life and work of the
rulers) //Academicia: an international multidisciplinary research journal. – 2020. – Т. 10. –
№. 12. – С. 1224-1227.
2.
Elova, Dilnoza, and Olimjon Ahmadov. "Bukhara from the history of the events of the
organization of the air fleet of modern new technology and the introduction of aircraft." E3S
Web of Conferences. Vol. 515. EDP Sciences, 2024.
3.
Ahmadov O. БУХОРО АМИРЛИГИДА ЯНГИ УСУЛ МАКТАБЛАРИ ФАОЛИЯТИ.
ЮТУҚЛАРИ ВА МУАММОЛАР //ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz). –
2020. – Т. 1. – №. 1.
4.
Ахмедов О. Ш. ОБРАЗОВАНИЕ В БУХАРСКОМ ЭМИРАТЕ (НА ОСНОВЕ ЖИЗНИ
И ТВОРЧЕСТВА ПРАВИТЕЛЕЙ) //Вопросы науки и образования. – 2021. – №. 6
(131). – С. 10-13.
5.
Ahmadov O. BUXORO BOSMAXONA VA NASHRIYOTLARIGA TEXNIKA
SOHASIDAGI YANGILIKLARNING KIRIB KELISH TARIXIDAN (1920-1924-
YILLAR) //ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz). – 2020. – Т. 1. – №. 1.
599
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
6.
Asror o’g’li A. A. PRINCE OF AFGHANISTAN ISAK KHAN ORIENTALIST DN IN
THE INTERPRETATION OF LOGOPHET //Web of Semantics: Journal of
Interdisciplinary Science. – 2024. – Т. 2. – №. 5. – С. 82-85.
7.
Akhmadjon A. HISTORY OF BUKHARA-AFGAN RELATIONS IN THE PROCESS OF
INCLUSION INTO THE RUSSIAN CUSTOMS SYSTEM //International Journal of
Philosophical Studies and Social Sciences. – 2023. – Т. 3. – №. 3. – С. 39-46.
8.
Asror o‘g‘li A. A. et al. BUXORO VOHASIDAGI VARDONZE QO ‘RG ‘ONINING
ANTIK VA O ‘RTA ASRLAR DAVRI TARIXI //ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2024. – Т. 45. – №. 5. – С. 84-87.
9.
Asror o’g’li A. A., Farruxbek N. FARG ‘ONA VODIYSIDAGI ILK SHAHARSOZLIK
MADANIYAT
(CHUST
MISOLIDA)
//ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА
И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2024. – Т. 45. – №. 5. – С. 88-91.
10.
Botirjon O’g’li N. S., Asror o‘g‘li A. A. UMARXON XUKMRONLIGI DAVRIDA
QO’QON XONLIGINING HARBIY SALOHIYATI //JOURNAL OF EDUCATION,
ETHICS AND VALUE. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 374-377.
11.
Zoir o‘g‘li R. Z., Asror o‘g‘li A. A. QADIMGI XORAZM: O ‘ZBEK
DAVLATCHILIGINING ILK BOSQICHIDA //JOURNAL OF EDUCATION, ETHICS
AND VALUE. – 2024. – Т. 3. – №. 5. – С. 378-382.
12.
Akhmadjon A. HISTORY OF BUKHARA-AFGAN RELATIONS IN THE PROCESS OF
INCLUSION INTO THE RUSSIAN CUSTOMS SYSTEM //International Journal of
Philosophical Studies and Social Sciences. – 2023. – Т. 3. – №. 3. – С. 39-46.
