616
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
OʻZBEKISTONDA AHOLIGA IJTIMOIY YORDAM KOʻRSATISH
Odilova Ruxshona
SamDU Psixologiya va ijtimoiy-siyosiy fanlar fakulteti ijtimoiy ish yoʻnalishi 110-guruh talabasi
yashnarodilov360@gmail.com +998508875527
https://doi.org/10.5281/zenodo.14680903
Annotasiya. Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida aholiga ijtimoiy yordam
ko‘rsatish tizimi tahlil qilinadi. Maqolada ijtimoiy yordamning asosiy turlari, davlat tomonidan
amalga oshiriladigan dasturlar va ularning samaradorligi muhokama qilinadi. Shuningdek,
tizimda mavjud bo‘lgan ba'zi muammolar, ularni bartaraf etish uchun zarur bo‘lgan chora-
tadbirlar ham ko‘rib chiqiladi. O‘zbekistonning ijtimoiy yordam tizimi va uning rivojlanishi
haqida so‘nggi yillardagi yutuqlar va amalga oshirilgan islohotlar haqida ma'lumotlar taqdim
etiladi.
Kalit so’zlar: ijtimoiy yordam, kam ta'minlangan oilalar, nogironlar, pensionerlar, voyaga
etmagan bolalar, Pensiya va nafaqalar, tibbiy yordam.
SOCIAL ASSISTANCE TO THE POPULATION IN UZBEKISTAN
Abstract. This article analyzes the social assistance system in the Republic of Uzbekistan.
It discusses the main types of social assistance, government programs implemented, and their
effectiveness. The article also highlights some of the existing problems in the system and the
necessary measures to address them. Information is provided about the achievements and reforms
in Uzbekistan’s social assistance system in recent years.
Keywords: social assistance, low-income families, disabled people, pensioners, minor
children, Pensions and benefits, medical care.
ОКАЗАНИЕ СОЦИАЛЬНОЙ ПОМОЩИ НАСЕЛЕНИЮ В УЗБЕКИСТАНЕ
Аннотация. В данной статье анализируется система социального обеспечения в
Республике Узбекистан. Рассматриваются основные виды социальной помощи,
реализуемые государственные программы и их эффективность. Также обсуждаются
существующие проблемы системы и меры, необходимые для их решения. Приводится
информация о достижениях и реформах в системе социальной помощи Узбекистана в
последние годы.
Ключевые слова: социальная помощь, малообеспеченные семьи, инвалиды,
пенсионеры, несовершеннолетние дети, пенсии и пособия, медицинская помощь.
Oʻzbekistonda Aholiga Ijtimoiy Yordam Ko'rsatish
Ijtimoiy yordam – bu davlat yoki boshqa tashkilotlar tomonidan yordamga muhtoj
fuqarolarga ko‘rsatiladigan moliyaviy, tibbiy, psixologik va boshqa yordam turidir.
617
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
O‘zbekiston Respublikasi o‘zining mustaqillikka erishganidan so‘ng, aholining turli
guruhlariga ijtimoiy yordamni tashkil etish va rivojlantirishga katta e'tibor qaratmoqda. Ushbu
maqolada O‘zbekiston Respublikasida aholiga ijtimoiy yordam ko‘rsatish tizimi va uning
samaradorligi tahlil qilinadi.
1. Ijtimoiy yordam tizimi va uning maqsadi
O‘zbekiston Respublikasida ijtimoiy yordam tizimi ikki asosiy yo‘nalishda amalga
oshiriladi: davlat tomonidan moliyalashtiriladigan yordamlar va jamoat tashkilotlari tomonidan
ko‘rsatiladigan yordamlar. Davlat tomonidan ko‘rsatiladigan ijtimoiy yordamlar, asosan, kam
ta'minlangan oilalar, nogironlar, pensionerlar, voyaga etmagan bolalar va boshqa yordamga
muhtoj fuqarolarni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan.
Ijtimoiy yordamning asosiy maqsadi fuqarolarni ijtimoiy himoya qilish, ular uchun qulay
hayot sharoitlarini yaratish hamda ularning iqtisodiy va ijtimoiy ahvolini yaxshilashdan iboratdir.
O‘zbekiston hukumati aholining muhtoj qatlamlarini qo‘llab-quvvatlashga yo‘naltirilgan
turli ijtimoiy dasturlarni amalga oshirmoqda.
2. O‘zbekiston Respublikasida ijtimoiy yordam turlari
O‘zbekistonda aholiga ijtimoiy yordam ko‘rsatishning bir qancha shakllari mavjud. Ularga
quyidagilar kiradi:
2.1. Naqd pul yordam
Naqd pul yordam – bu kam ta'minlangan oilalarga yoki muhtoj fuqarolarga to‘lanadigan
yordam turidir. O‘zbekiston hukumati tomonidan aholi turli ijtimoiy guruhlariga, masalan, kam
ta'minlangan oilalar, nogironlar, birinchi navbatda bolalari bor oilalarga, to‘lovlar ko‘rsatiladi. Bu
yordamlar turli xil ijtimoiy himoya tizimlari orqali amalga oshiriladi, jumladan, "Ijtimoiy himoya
va ijtimoiy xizmatlar" dasturi orqali.
2.2. Pensiya va nafaqalar
O‘zbekistonda pensiya va nafaqalar aholining eng himoyasiz qatlamini qo‘llab-quvvatlash
maqsadida to‘lanadi. Ushbu yordamlar yoshli pensionerlarga, nogironlarga, kam ta'minlangan
oilalarga beriladi. Pensiya tizimi davlat tomonidan ta'minlanadi va u pensionerlarning ijtimoiy
himoyasini kuchaytiradi.
2.3. Tibbiy yordam
O‘zbekiston Respublikasi tibbiy yordamni aholiga bepul taqdim etadi, bu esa ijtimoiy
yordamning muhim qismini tashkil etadi. Aholining kam ta'minlangan qismlariga, nogironlarga
va qariyalar uchun tibbiy yordam va dori-darmonlar, shuningdek, bemorlarni davolash uchun
tegishli ko‘maklar taqdim etiladi.
2.4. Ijtimoiy xizmatlar
618
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Ijtimoiy xizmatlar orqali O‘zbekistonda nogironlar, qarilar va boshqa maxsus ehtiyojli
fuqarolar uchun turli xizmatlar, masalan, psixologik yordam, sog‘liqni saqlash, va boshqa ijtimoiy
xizmatlar taqdim etiladi. Shuningdek, jamiyatda ijtimoiy jihatdan himoyaga muhtoj bo‘lgan
fuqarolar uchun turli reabilitatsiya markazlari faoliyat ko‘rsatadi.
3. Ijtimoiy yordam tizimini rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilgan chora-tadbirlar
O‘zbekiston hukumati so‘nggi yillarda ijtimoiy yordam tizimini rivojlantirish borasida bir
qator muhim chora-tadbirlarni amalga oshirdi. 2018 yilda "Ijtimoiy himoya" dasturi doirasida
aholining kam ta'minlangan qatlamlarini qo‘llab-quvvatlash uchun davlat budjetidan ajratiladigan
mablag‘lar miqdori sezilarli darajada oshdi.
Shuningdek, 2020 yilda davlat tomonidan kiritilgan "Elektron ijtimoiy yordam" tizimi
orqali ijtimoiy yordam olish jarayonlari soddalashtirildi. Endi fuqarolar turli yordam turlarini
onlayn tarzda, masofaviy ravishda olishlari mumkin.
4. Ijtimoiy yordam tizimining samaradorligi va muammolar
O‘zbekistonning ijtimoiy yordam tizimi o‘z vaqtida va keng miqyosda amalga
oshirilganiga qaramay, tizimda ba'zi muammolar ham mavjud. Bularning asosiylari
quyidagilardan iborat:
Yordam olishdagi adolatsizlik: Ba'zi holatlarda ijtimoiy yordam tizimi yordamga muhtoj
fuqarolarni to‘liq qamrab olishda zaif bo‘lishi mumkin. Bunda turli ijtimoiy guruhlarning
ehtiyojlari etarlicha hisobga olinmaydi.
Ma'lumotlarning uzluksiz yangilanmasligi: Ba'zi hududlarda ijtimoiy yordam ko‘rsatish
uchun talablar va ma'lumotlar eskirib qolgan bo‘lishi mumkin, bu esa yordamni yetarli darajada
samarali tashkil etishga to‘sqinlik qiladi.
Xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik: O‘zbekistonning ijtimoiy yordam tizimi ko‘plab
xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikda rivojlanishi kerak. O‘zaro tajriba almashish va yangi
texnologiyalarni joriy etish tizimning samaradorligini oshirishga yordam beradi.
5. Xulosa
O‘zbekiston Respublikasida aholiga ijtimoiy yordam ko‘rsatish tizimi yildan-yilga
rivojlanib, samarali ishlayotgan bo‘lsa-da, tizimda hali ham ba'zi muammolar mavjud. Davlat
tomonidan amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar ijtimoiy yordam tizimining samaradorligini
oshirishga yo‘naltirilgan, ammo tizimda ba'zi ijtimoiy guruhlarning ehtiyojlarini to‘liq qamrab
olishga e'tibor qaratish zarur. Shu bilan birga, xalqaro tajribani o‘rganish va yangi texnologiyalarni
joriy etish orqali tizimni takomillashtirish mumkin.
619
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
REFERENCES
1.
O‘zbekiston Respublikasi Hukumatining rasmiy sayti – www.gov.uz
2.
Ijtimoiy himoya tizimi to‘g‘risidagi ma'lumotlar – O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasi.
3.
"O‘zbekiston Respublikasida ijtimoiy yordam" maqolalari – O‘zbekiston ijtimoiy himoya
tizimi haqida ilmiy izlanishlar.
