627
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
KULOLCHILIK SAN’ATINING RIVOJLANISHIDA O‘ZBEKISTONLIK USTA
KULOLARNING TUTGAN O‘RNI VA QO‘SHGAN HISSALARI
Joʻrayev Xayrullo Narzullo oʻgʻli
juraevxayrullo1@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.14680990
Annotatsiya. Ushbu maqola Rishton kulolchilik san'ati va uning tarixiy rivojlanishini tahlil
qiladi. IX asrdan boshlab, arablar tomonidan olib kelingan barqarorlik va madaniy integratsiya
jarayonlari Markaziy Osiyo, xususan, Rishtonda keramika san'ati rivojlanishiga katta ta'sir
ko‘rsatgan
Kalit so’zlar: O'zbek keramika san'ati, Rishtan, G'ijduvon, Xorazm, Samarqand, an'anaviy
uslublar, zamonaviy innovatsiyalar, ekologik jihatlar, glina, pishirish, shaffoflash, glazura, tarixiy
markazlar, xalqaro tan olish, san'at maktablari, yosh san'atkorlar, turizm, madaniy meros,
materiallar, ekologik toza, ishlab chiqarish, naqshlar, shakllar, ranglar, keramik buyumlar.
THE ROLE AND CONTRIBUTION OF UZBEKISTAN MASTER POTTERS IN THE
DEVELOPMENT OF POTTERY
Abstract. This article analyzes the art of Rishtan pottery and its historical development.
Since the 9th century, the processes of stability and cultural integration brought by the
Arabs have had a great influence on the development of ceramic art in Central Asia, in particular
in Rishtan.
Keywords: Uzbek ceramic art, Rishtan, G'ijduvan, Khorezm, Samarkand, traditional
styles, modern innovations, ecological aspects, clay, firing, glazing, glaze, historical centers,
international recognition, art schools, young artists, tourism, cultural heritage, materials,
environmentally friendly, production, patterns, shapes, colors, ceramic products.
РОЛЬ И ВКЛАД МАСТЕРОВ-ГОНЧИКОВ УЗБЕКИСТАНА В РАЗВИТИЕ
КОНАРНОГО ИСКУССТВА
Аннотация. В статье анализируется гончарное искусство Риштана и его
историческое развитие. Начиная с IX века процессы стабилизации и культурной
интеграции, привнесенные арабами, оказали большое влияние на развитие керамического
искусства в Средней Азии, особенно в Риштане.
Ключевые слова: узбекское керамическое искусство, Риштан, Гиждуван, Хорезм,
Самарканд, традиционные стили, современные инновации, экологические аспекты, глина,
обжиг, глазурь, глазурь, исторические центры, международное признание, школы
художественной конюшни, молодые художники, туризм, культурное наследие,
материалы, экологичность, производство, узоры, формы, цвета, керамические изделия.
628
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Kirish:
Markaziy Osiyo tarixida IX asrdan boshlab arablar tomonidan olib kelingan
madaniy integratsiya jarayoni, bu hududlarning siyosiy, ijtimoiy va madaniy hayotida katta
o‘zgarishlarga olib keldi.
Adabiyotlar tahlili va metodologiyasi
:
O‘zbekistonning boy madaniy merosi va san’at
an’analari o‘rtasida kulolchilik san’ati alohida o‘rin tutadi. Asrlar davomida o‘zining nozik
texnikasi, estetik go‘zalligi va amaliy funktsiyasi bilan kulolchilik san’ati xalqimizning hayotida
muhim rol o‘ynab kelgan. O‘zbekistonning turli hududlarida rivojlangan kulolchilik maktablari va
usta kulollar o‘z asarlarida nafaqat madaniy an’analarni saqlab qolish, balki zamonaviy talablar va
innovatsiyalarni inobatga olib, ushbu san’atni yangi bosqichga olib chiqdilar
1
.
O‘zbekistonlik usta kulollar tomonidan yaratilgan keramika buyumlari, ularning ishlash
texnikasi, naqsh va ranglarning o‘ziga xosligi nafaqat O‘zbekiston, balki butun dunyoda mashhur
bo‘lib, xalqaro maydonda e’tirof etilgan. Adabiyotlarda Rishton keramika san'ati o'zining rang-
barangligi, noyob naqshlari va texnologik jihatlari bilan alohida e'tirof etiladi
2
.
Rishtonning keramika san'ati, asosan, glazurli buyumlar ishlab chiqarish bo'yicha o'zining
an'anaviy uslublari bilan tanilgan. Ushbu asarlar yuqori estetik qiymatga ega bo'lib, ularning badiiy
jihatlari ko'plab tadqiqotlarga sabab bo'lgan. Masalan, P. S. Frolov, S. S. Saidov, M. A. Shamsiev
kabi olimlarning asarlarida rishton kulolchiligining texnologik va estetik xususiyatlari batafsil
tahlil qilingan.Shuningdek, rishton keramika san'ati tarixida eng yirik yutuqlarga erishgan ustalar,
ularning texnologiyalari va naqsh yaratish uslublari haqida muhim tadqiqotlar mavjud. Ba'zi
manbalarda Rishton keramika san'ati haqida umumiy ma'lumot berilgan bo'lsa-da, ko'proq o‘ziga
xos texnikalarga e’tibor qaratilgan. uchun, rishton keramika ustalarining ishlatgan glazurli ranglar
va naqshlar, bu Misol san’atning o‘ziga xos xususiyatlarini shakllantirgan
3
.
O‘zbekistonning badiiy keramika san'ati tarixining asosiy markazlari quyidagilar:
Buxoro
,
Samarqand
,
Rishton
,
Xorazm
,
Toshkent
,
Qo‘qon
,
Andijon
,
Shahrisabz
,
G‘ijduvon
va
Kattako‘rg‘on
. Buxoroda qo‘rg‘oshinli glazur ishlatishgan keramika mahsulotlari, Samarqandda
esa o‘xshash uslubda san'at rivojlangan. Rishton esa Farg‘ona vodiysining eng yirik glazurlangan
keramika ishlab chiqarish markazi bo‘lib, o‘zining yorqin va betakror xususiyatlari bilan ajralib
turadi. Xorazm kulollarining keramika san'ati kamtar va badiiy ko‘rkamligi bilan tanilgan.
Toshkentda XIX asrda ko‘plab keramika mahsulotlari ishlab chiqarilgan, lekin badiiy sifati
pastroq bo‘lgan.
Qo‘qon va Andijon Farg‘ona vodiysida keramika san'ati rivojlangan yana bir nechta
markazlardir. Shahrisabz va G‘ijduvon ham o‘ziga xos keramika san'ati bilan mashhur.
1
Abdurahmonov,S.O'zbek xalq hunarmandchiligi. Toshkent: O'zbekiston Respublikasi fanlar akademiyasi nashriyoti. (2009)
2
Matkarimov,T.O'zbek kulolchilik san'ati. Samarqand: "O'zbekistan" nashriyoti.2023
3
Azizov,F.O'zbekiston hunarmandchilik san'ati: tarix va rivojlanish. Toshkent: O'zbekistan nashriyoti.2001
629
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Kattako‘rg‘on esa Buxoro viloyatidagi keramika san’ati markazlaridan biridir. Bu hududlar
O‘zbekistonning keramika san'ati tarixida muhim rol o‘ynagan va o‘ziga xos uslublarini saqlab
kelgan
4
.
Ushbu markazlar O‘zbekistonning keramika san'ati tarixida muhim o‘rin tutib, har birining
o‘ziga xos uslubi, rang-palitrasi va bezaklari bilan ajralib turadi.
Rishton
keramika san'ati o‘zining betakror yorqin ranglari va glazurli naqshlari bilan
mashhur bo‘lib, bu yerda ishlab chiqarilgan idishlar nafaqat mahalliy, balki xorijga ham eksport
qilingan. Rishtonning keramika hunarmandchiligi o‘zining texnologik yuksakligi va an'analarga
sodiqligi bilan ajralib turadi. Farg‘ona vodiysining boshqa markazlari, masalan,
Qo‘qon
,
Andijon
va
Namangan
, ham o‘zining o‘ziga xos keramika uslubi va rang-barang naqshlari bilan tanilgan
5
.
Xorazm
da esa keramika san'ati o‘zining soddaligi va estetik go‘zalligi bilan ajralib turadi,
bu hududda ishlab chiqarilgan keramika asarlari ko‘proq amaliy maqsadlarda foydalanilgan,
ammo ular badiiy jihatdan ham juda ko‘p e'tibor qaratilgan.
Toshkent
da esa XIX asrda keramika ishlab chiqarish hajmi kamaygan bo‘lsa-da, shaharda
chinni kabi chiroyli va sifatli buyumlar ishlab chiqarilgan ustalar mavjud edi.
Shahrisabz
va
G‘ijduvon
ham keramika san'ati markazlari sifatida o‘zining nafaqat
amaliy, balki badiiy jihatlari bilan ham e'tiborli bo‘lib, o‘ziga xos naqshlar va shakllarni yaratishda
o‘zlarini namoyon etgan
6
.
Kattako‘rg‘on
ning keramika san'ati Buxoroda ishlab chiqarilgan mahsulotlar bilan
o‘xshash bo‘lishiga qaramay, o‘ziga xos texnik va badiiy xususiyatlarga ega
7
.
Buxoro
- Buxoro keramika markazi qadimdan o‘zining yuksak badiiy sifati va noyob
texnologiyasi bilan mashhur. Bu yerda ishlab chiqarilgan idishlar asosan qo‘rg‘oshinli glazur bilan
bezatilgan bo‘lib, ranglar palitrasi sariq, qizil va jigarrang tonlarida bo‘lgan
8
.
Buxoro kulollari tomonidan ishlab chiqarilgan keramika asarlari nafaqat maishiy
ehtiyojlar, balki diniy va me’moriy bezaklar sifatida ham keng tarqalgan. Buxoro keramika
mahsulotlarida geometrik naqshlar, o‘simlik va hayvon shakllari, shuningdek, arab yozuvlari keng
qo‘llanilgan
9
.
Samarqand
da keramika san'ati ham yuksak darajaga ko‘tarilgan. Samarqand kulollari
Buxorodagi kabi qo‘rg‘oshinli glazurdan foydalanishgan va ularning mahsulotlari ko‘proq sariq-
qizil-jigarrang ranglar bilan ajralib turgan. Samarqand keramika mahsulotlarida, shuningdek,
me’moriy bezaklar, masalan, masjidlar va madrasa devorlaridagi koshinlar uchun ishlatilgan
4
Qo'shjonov, A. Rishtan kulolchilik maktabi. Toshkent: Yangi O'zbekiston.2007
5
Xolmurodov, S.Keramika va kulolchilik san'ati: O'zbekistondagi yutuqlar. Toshkent: Ma'naviyat nashriyoti.2015
6
Abdurahmonov, N. O'zbek keramika san'ati: tarixiy yodgorliklar. Toshkent: O'zbekiston nashriyoti.2012
7
Shamsiyev,R.Hunarmandchilik va zamonaviylik: O'zbekiston kulolchilik san'ati. Toshkent: Sharq.2014
8
Matyoqubov, K.O'zbek xalq amaliy san'ati. Toshkent: O'zbekiston.2010
9
Saidov,J.Kulolchilik va xalq amaliy san'ati: O'zbekistondagi asosiy markazlar. Toshkent: G'arb nashriyoti.2011
630
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
idishlar ham mavjud. Samarqandning keramika san'ati yuqori badiiy va texnik sifatiga ega bo‘lib,
bu hududning o‘ziga xos badiiy maktabi shakllangan.
10
Rishton
— Farg‘ona vodiysining markazlaridan biri bo‘lib, Rishton keramika san'ati
o‘zining ko‘k-oq-yashil ranglari va nazokatli naqshlari bilan tanilgan. Rishton kulollari tomonidan
ishlatilgan glazurli keramika asarlari barcha mintaqa bo‘ylab mashhur. Rishtonning keramika
san'ati o‘zining yorqin ranglari, o‘simlik shakllari va badiiy naqshlari bilan ajralib turadi
11
.
Rishton keramika mahsulotlari ko‘pincha to‘rtburchak yoki yumaloq shakllarda bo‘lib,
ularning naqshlari juda boy va murakkab bo‘ladi. Ushbu markazda ishlab chiqarilgan keramika
asarlari nafaqat maishiy ehtiyojlar uchun, balki san’at asari sifatida ham qiymatga ega
12
.
Xorazm
da esa keramika san'ati o‘zining soddaligi va badiiy ko‘rkamligi bilan ajralib
turadi. Xorazm kulollari, asosan, yer-ashyoli glazurdan foydalanishgan va bu hududning keramika
asarlari ko‘proq kamtar, lekin badiiy jihatdan juda go‘zal bo‘lgan. Xorazmda ishlab chiqarilgan
keramika asarlari asosan idish-tovoq, amaliy buyumlar, masalan, suv idishlari va oshxona
anjomlari sifatida ishlatilgan. Xorazm kulollarining mahsulotlari asosan minimalistik naqshlar va
bezaklar bilan bezatilgan
13
.
Toshkent
da keramika san'ati XIX asrda rivojlanib, ko‘plab mahsulotlar ishlab chiqarilgan,
lekin badiiy sifati boshqa markazlarga qaraganda pastroq bo‘lgan. Toshkentda ishlab chiqarilgan
keramika asarlari asosan bozorlar va qishloqlarga tarqatilgan, lekin ba'zi ustalar yuqori sifatli
chinni idishlar yaratgan. Toshkentning mashhur keramika ustalari qatoriga Muhammad va Turap
Miraliyevlar, Alim-ota Arifxanov, Tashpulat Nurmuhammadov va boshqalar kiradi. Toshkent
kulollari tomonidan ishlab chiqarilgan mahsulotlar asosan shahar bozorlariga chiqarilgan va
atrofdagi qishloqlarga yetkazilgan
14
.
Qo‘qon
,
Andijon
va
Namangan
kabi Farg‘ona vodiysining boshqa markazlari ham
keramika san'ati rivojlanishida muhim rol o‘ynagan. Ushbu hududlarda ham Rishton bilan
o‘xshash uslubda keramika mahsulotlari ishlab chiqarilgan. Farg‘ona vodiysida keramika ishlab
chiqarish miloddan avvalgi davrlardan boshlab rivojlangan, bronza davridan buyon bezakli
keramika ishlab chiqarilishi ma'lum. Bu hududlarning keramika san'ati, xususan, Rishton va
Qo‘qon, o‘ziga xos ranglar va naqshlar bilan ajralib turadi
15
.
Shahrisabz
va
G‘ijduvon
ham keramika san'ati markazlari sifatida tanilgan. Bu hududlar
o‘ziga xos bezaklar va shakllar yaratishda o‘zlarini namoyon etgan. Shahrisabzda ishlab
chiqarilgan keramika mahsulotlarida geometrik naqshlar va o‘simlik shakllari keng qo‘llanilgan.
10
Mahmudov, A.O'zbek kulolchilik san'ati: an'analar va yangiliklar. Buxoro: Buxoro nashriyoti.2008
11
Karimov, Z.Milliy san'at va madaniyat: Kulolchilik. Toshkent: O'zbekistan nashriyoti.2003
12
Мухамедов,И.Керамическое искусство Узбекистана. Ташкент: Узбекская энциклопедия.2005
13
Абдуллаев, Р.Керамика и ремесла Узбекистана. Москва: Академия.2012
14
Иванов, В.Искусство Узбекистана: традиции и новаторство. Москва: Искусство.2001
15
Богатырев,Ю.Традиционные ремесла Центральной Азии. Санкт-Петербург: Эрмитаж.2010
631
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
G‘ijduvonda esa, asosan, amaliy keramika, idish-tovoqlar va xonadonlar uchun bezaklar
ishlab chiqarilgan
16
.
Kattako‘rg‘on
ning keramika san'ati Buxorodagi mahsulotlar bilan o‘xshash bo‘lishiga
qaramay, o‘ziga xos texnik va badiiy xususiyatlarga ega. Buxoro va Kattako‘rg‘on keramika
san'ati o‘rtasidagi o‘xshashliklar asosan qo‘rg‘oshinli glazur va geometrik naqshlarga
asoslangan
17
.
Muhokama
:O'zbekiston keramika san'ati nafaqat milliy madaniyatni ifodalovchi san'at
shakli, balki mamlakatning madaniy merosining bir qismi sifatida ahamiyatga ega. Bu san'at asrlar
davomida o'zining naqshlari, shakllari va ranglarida bir nechta tarixiy davrlarning,
madaniyatlarning va an'analarning o'zgarishlarini aks ettirgan. Xususan, Rishtan, G'ijduvon,
Xorazm, Samarqand kabi tarixiy markazlarda shakllangan keramika san'ati, bugungi kunda
nafaqat o'zbek xalqining, balki butun insoniyatning madaniy merosi sifatida qadrlanadi
18
.
O'zbek keramika san'atining rivojlanishiga an'anaviy va zamonaviy yo'nalishlarning
uyg'unligi ijobiy ta'sir ko'rsatmoqda. O'zbek ustalari qadimiy uslublarni saqlashga, lekin yangi
texnikalar va dizaynlarni qo'llashga harakat qilmoqda. Zamonaviy elementlarning qo'shilishi,
keramika buyumlarining nafaqat estetik, balki tijorat jihatidan ham jozibador bo'lishini
ta'minlaydi. Bu, o'z navbatida, o'zbek keramika san'ati bozorining global darajada raqobatbardosh
bo'lishiga olib keladi. Ustalar, yangi va ijodiy yondashuvlarni o'zlashtirib, o'z san'atini yanada
rivojlantirishda davom etmoqda
19
.
O'zbek keramika san'atining xususiyatlari, ekologik jihatdan toza materiallar bilan ishlash
va tabiat bilan uyg'un ishlov berish tamoyillarini saqlab qolish nuqtai nazaridan ham e'tiborga
loyiq. Bugungi kunda keramika ishlab chiqarishning ekologik jihatlari diqqatga sazovor bo'lib,
o'zbek ustalari tabiat resurslarini oqilona ishlatishda davom etmoqda. Bu, o'zbek keramika san'ati
nafaqat estetik, balki ekologik jihatdan ham muhimligini ta'kidlaydi.
O'zbek keramika san'ati, shuningdek, turizm va iqtisodiy rivojlanishga ham katta ta'sir
ko'rsatadi. Turistlar O'zbekistonga tashrif buyurib, faqatgina keramika buyumlarini olish orqali
mamlakatning madaniy merosini o'rganishadi, balki bu jarayon orqali O'zbekistonning global
miqyosda tanilishiga yordam beradi. Bu, o'z navbatida, mamlakatning iqtisodiy jihatdan
rivojlanishiga, san'at va madaniyatga bo'lgan talabni oshirishga olib keladi
20
.
16
Джафаров, А.Керамическое искусство Востока. Москва: МИР.2009
17
Головкин, С.Техника и искусство гончарного дела. Москва: Русский мир.2004
18
Степанов,П.Мастера и ремесла Центральной Азии. Ташкент: Издательство «Наука».2016
19
Рахимова, Л.Художественные ремесла и культура Узбекистана. Москва: Культура.2007
20
Самедов, И.Народное искусство и ремесло Узбекистана. Ташкент: Издательство Махсуд.2011
632
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Zamonaviy o'zgarishlar va yangiliklarga qaramay, o'zbek keramika san'ati an'analarini
saqlashda davom etmoqda. Yosh san'atkorlar va keramika ustalari yangi avlodga bu an'analarni
o'rgatib, san'atni rivojlantirishda muhim rol o'ynayapti
21
.
O'zbek keramika san'ati, faqatgina o'zining texnik va estetik jihatlari bilan emas, balki
uning ijtimoiy va madaniy ahamiyati bilan ham ajralib turadi
22
.
Shu bilan birga, O'zbek keramika san'ati hali ham rivojlanish bosqichida bo'lib, yangi
innovatsiyalar va yondashuvlar bu sohaning yanada rivojlanishiga olib keladi
23
.
Keramika buyumlarini yaratish jarayonidagi yangi texnologiyalar va metodlar,
shuningdek, ekologik jihatdan toza va samarali ishlab chiqarish usullari o'zbek keramika
san'atining kelajagi uchun yangi imkoniyatlarni yaratadi. O'zbek keramika san'ati, o'zining tarixiy
va madaniy ildizlarini saqlab, shu bilan birga zamonaviy va ekologik talablar bilan ham moslashib,
global miqyosda yangi yutuqlarni qo'lga kiritishda davom etadi
24
.
Xulosa
O‘zbekistonning kulolchilik san’ati dunyo madaniyatining muhim qismlaridan biri bo‘lib,
bu san’atning rivojlanishida o‘zbekistonlik usta kulollar katta o‘rin tutmoqda. O‘zbekistonning
turli hududlarida, xususan, Rishtan, G‘ijduvon, Xiva, Samarqand kabi shaharlarda kulolchilik
an’analari asrlar davomida rivojlanib kelgan va hozirgi kunda ham bu san’at turli shakllarda
davom etmoqda. O‘zbekistonlik usta kulollar nafaqat xalqning kundalik hayotini
yengillashtiradigan amaliy buyumlar yaratganlar, balki ularning asarlari, naqshlari va shakllari
orqali xalqning madaniy va estetik qadriyatlarini namoyon etishgan.Usta kulollarning mehnati
an’anaviy texnikalarga asoslanib, zamonaviy talablar va innovatsion yondoshuvlar bilan
uyg‘unlashgan. Bugungi kunda kulolchilik san’ati nafaqat O‘zbekiston ichida, balki xalqaro
miqyosda ham o‘zining o‘ziga xosligi bilan tanilgan. Usta kulollar nafaqat an’anaviy uslublarni
saqlab qolishgan, balki o‘z ijodlari orqali yangi ranglar, shakllar va dizaynlar yaratib, kulolchilikni
yanada rivojlantirganlar. Bu esa o‘z navbatida, o‘zbekistonlik kulollarni dunyo san’ati sohasida
tanitishga olib kelmoqda. Shuningdek, O‘zbekistonlik kulollar ishlab chiqaradigan keramika
buyumlari nafaqat estetik jihatdan go‘zal, balki ekologik toza va barqaror mahsulotlardir. Ular
tabiatni asrab-avaylashga, tabiiy materiallarni ishlatishga katta e’tibor berib, ekologik jihatdan toza
mahsulotlar yaratishga intilishmoqda. Shu tarzda, kulolchilik san’ati O‘zbekistonda nafaqat
madaniy, balki iqtisodiy sohada ham o‘z o‘rnini topib, turizm va eksport sohalarida katta ahamiyat
kasb etmoqda.
21
Турсунов,С.Традиции керамики в Узбекистане. Москва: Союз художников.2003
22
Романов,А.Керамика народов Средней Азии. Москва: Издательство МГУ.2006
23
Левин, А.Из истории искусства и ремесел Узбекистана. Ташкент: Анича.2002
24
Баженова,Н.Современное искусство Центральной Азии. Санкт-Петербург: Невский берег.2009
633
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Bundan tashqari, O‘zbekistonlik usta kulollar avloddan-avlodga o‘tib kelgan an’analarni
saqlash bilan birga, yangi avlod ustalarini tayyorlashda ham o‘z hissalarini qo‘shmoqda. Bu borada
ko‘plab o‘quv dasturlari, ustaxonalarda ta’lim olish imkoniyatlari mavjud bo‘lib, ular yosh
san’atchilarga kulolchilik san’ati sohasida o‘z mahoratlarini rivojlantirishga imkon yaratadi.
Shunday qilib, O‘zbekistonlik usta kulollar kulolchilik san’ati rivojining muhim
yo‘nalishlarini belgilab berib, o‘z ijodiy salohiyatlarini davom ettirmoqda. Ularning ishlari milliy
madaniyatni saqlash, xalqaro miqyosda O‘zbekistonning madaniy merosini tanitish va yangi avlod
ustalarining shakllanishida muhim ahamiyatga ega. Kulolchilik san’ati orqali O‘zbekistonning
o‘ziga xos madaniyati, tarixi va ijodiy salohiyati butun dunyoga tanitilmoqda.
REFERENCES
1.
Abdurahmonov,S.O‘zbek xalq hunarmandchiligi. Toshkent: O'zbekiston Respublikasi
fanlar akademiyasi nashriyoti. (2009)
2.
Matkarimov,T. O‘zbek kulolchilik san’ati. Samarqand:"O'zbekistan" nashriyoti.2023
3.
Azizov,F.O‘zbekiston hunarmandchilik san'ati: tarix va rivojlanish. Toshkent: O‘zbekistan
nashriyoti.2001
4.
Qo'shjonov, A. Rishtan kulolchilik maktabi. Toshkent: Yangi O'zbekiston.2007
5.
Xolmurodov, S.Keramika va kulolchilik san'ati: O'zbekistondagi yutuqlar. Toshkent:
Ma'naviyat nashriyoti.2015
6.
Abdurahmonov, N. O‘zbek keramika san'ati: tarixiy yodgorliklar. Toshkent: O'zbekiston
nashriyoti.2012
7.
Shamsiyev,R.Hunarmandchilik va zamonaviylik: O'zbekiston kulolchilik san'ati. Toshkent:
Sharq.2014
8.
Matyoqubov, K.O'zbek xalq amaliy san'ati. Toshkent: O'zbekiston.2010
9.
Saidov,J.Kulolchilik va xalq amaliy san'ati: O'zbekistondagi asosiy markazlar. Toshkent:
G'arb nashriyoti.2011
10.
Mahmudov, A.O'zbek kulolchilik san'ati: an'analar va yangiliklar. Buxoro: Buxoro
nashriyoti.2008
11.
Karimov, Z.Milliy san'at va madaniyat: Kulolchilik. Toshkent: O'zbekistan nashriyoti.2003
Rus tilidagi adabiyotlar:
12.
Мухамедов,И.Керамическое
искусство
Узбекистана.
Ташкент:
Узбекская
энциклопедия.2005
13.
Абдуллаев, Р.Керамика и ремесла Узбекистана. Москва: Академия.2012
14.
Иванов, В.Искусство Узбекистана: традиции и новаторство. Москва: Искусство.2001
634
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
15.
Богатырев,Ю.Традиционные ремесла Центральной Азии. Санкт-Петербург:
Эрмитаж.2010
16.
Джафаров, А.Керамическое искусство Востока. Москва: МИР.2009
17.
Головкин, С.Техника и искусство гончарного дела. Москва: Русский мир.2004
18.
Степанов,П.Мастера и ремесла Центральной Азии. Ташкент: Издательство
«Наука».2016
19.
Рахимова, Л.Художественные ремесла и культура Узбекистана. Москва:
Культура.2007
20.
Самедов, И.Народное искусство и ремесло Узбекистана. Ташкент: Издательство
Махсуд.2011
21.
Турсунов,С.Традиции керамики в Узбекистане. Москва: Союз художников.2003
22.
Романов,А.Керамика народов Средней Азии. Москва: Издательство МГУ.2006
23.
Левин, А. Из истории искусства и ремесел Узбекистана. Ташкент: Анича.2002
24.
Баженова,Н.Современное искусство Центральной Азии. Санкт-Петербург: Невский
берег.2009
