ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
688
OʻZBEKISTONDA YOSHLARNING SIYOSIY JARAYONLARDAGI ISHTIROKI
TARIXI VA ISTIQBOLI
Imomaddinova Muhayyo Rashidbek qizi
Urganch davlat universiteti
Ijtimoiy-iqtisodiy fanlar fakulteti 1-kurs magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14710918
Annotatsiya. Ushbu maqolada Oʻzbekiston yoshlarining siyosiy jarayonlardagi ishtiroki
tarixi, bugungi holati va kelajak istiqbollari tahlil qilinadi. Mamlakatda yoshlar siyosatining
huquqiy asoslari, yoshlarning siyosiy faolligini oshirish boʻyicha amalga oshirilayotgan
islohotlar va ularning samaradorligi oʻrganilgan. Maqolada yoshlarning siyosiy jarayonlardagi
ishtiroki darajasini oshirish yoʻllari va bu boradagi mavjud muammolar tahlil qilingan.
Kalit soʻzlar: yoshlar siyosati, siyosiy ishtirok, siyosiy faollik, yoshlar tashkilotlari,
demokratik islohotlar.
ИСТОРИЯ И ПЕРСПЕКТИВЫ УЧАСТИЯ МОЛОДЕЖИ В ПОЛИТИЧЕСКИХ
ПРОЦЕССАХ В УЗБЕКИСТАНЕ
Аннотация. В данной статье будет проанализирована история участия молодежи
Узбекистана в политических процессах, современное состояние и перспективы на
будущее. Изучены правовые основы молодежной политики в стране, проводимые реформы
по повышению политической активности молодежи и их эффективность. В статье
проанализированы пути повышения уровня участия молодежи в политических процессах и
существующие проблемы в этом отношении.
Ключевые слова: молодежная политика, политическое участие, политическая
активность, молодежные организации, демократические реформы.
HISTORY AND PROSPECTS OF YOUTH PARTICIPATION IN POLITICAL
PROCESSES IN UZBEKISTAN
Abstract. This article analyzes the history of the participation of youth of Uzbekistan in
political processes, its current state and future prospects. The legal framework of youth policy in
the country, the reforms carried out to increase the political activity of young people and their
effectiveness are studied. The article analyzes ways to increase the level of youth participation in
political processes and the existing problems in this regard.
Keywords: youth policy, political participation, political activism, youth organizations,
democratic reforms.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
689
KIRISH
Bugungi kunda jahon hamjamiyatida yoshlarning siyosiy jarayonlardagi ishtiroki masalasi
tobora dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Yoshlar jamiyatning eng faol qatlami sifatida mamlakat
taraqqiyotida muhim oʻrin tutadi. Oʻzbekistonda ham mustaqillik yillarida yoshlar siyosatiga
alohida eʼtibor qaratilmoqda.
Yoshlarning siyosiy faolligi masalasi nafaqat Oʻzbekiston, balki butun dunyo miqyosida
dolzarb muammolardan biri hisoblanadi [1]. Mamlakatimizda yoshlarning siyosiy jarayonlardagi
ishtiroki darajasini oshirish, ularning siyosiy madaniyatini yuksaltirish boʻyicha izchil islohotlar
amalga oshirilmoqda. Ayniqsa, soʻnggi yillarda yoshlarning siyosiy jarayonlardagi rolini oshirish,
ularning qarorlar qabul qilish jarayonida faol ishtirokini taʼminlash boʻyicha qator muhim
qadamlar tashlandi.
Bugungi kunda Oʻzbekiston aholisining 60 foizga yaqinini yoshlar tashkil etadi. Bu esa
mamlakatning ijtimoiy-siyosiy hayotida yoshlar masalasini yanada dolzarblashtiradi. Demokratik
jamiyat barpo etishda yoshlarning siyosiy ongi, siyosiy madaniyati va faolligini oshirish muhim
ahamiyat kasb etadi.
Shu bilan birga, yoshlarning siyosiy jarayonlardagi ishtiroki masalasi kompleks
yondashuvni talab etadi. Bu jarayonda yoshlarning huquqiy savodxonligini oshirish, ularni
qarorlar qabul qilish jarayoniga jalb etish, siyosiy bilim va koʻnikmalarini rivojlantirish kabi
masalalar muhim oʻrin tutadi. Mazkur maqolada Oʻzbekistonda yoshlarning siyosiy jarayonlardagi
ishtiroki tarixi, bugungi holati va istiqbollari tahlil qilinadi.
METODOLOGIYA VA ADABIYOTLAR TAHLILI
Maqolani tayyorlashda tarixiy, tizimli va qiyosiy tahlil usullaridan foydalanildi. Mazkur
usullar orqali Oʻzbekistonda yoshlar siyosatining rivojlanish bosqichlari, bugungi holati va
istiqbollari kompleks tarzda oʻrganildi. Milliy va xorijiy adabiyotlar, qonunchilik hujjatlari,
statistik maʼlumotlar hamda ekspertlarning fikrlari tahlil qilindi.
Oʻzbekistonda yoshlar siyosatining huquqiy asoslari "Yoshlarga oid davlat siyosati
toʻgʻrisida"gi qonun (2016) bilan mustahkamlangan [2]. Mazkur qonun yoshlarning siyosiy,
ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy huquqlarini kafolatlaydi. Qonunda yoshlar siyosatining asosiy
yoʻnalishlari, davlat organlarining vakolatlari, yoshlar tashkilotlarining huquqiy maqomi kabi
masalalar aniq belgilab berilgan.
Tadqiqot davomida milliy va xorijiy olimlarning ilmiy ishlari chuqur oʻrganildi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
690
Jumladan, Abdullayev (2022) oʻz tadqiqotida Oʻzbekistonda yoshlar siyosatining
rivojlanish tendensiyalarini tahlil qilib, yoshlarning siyosiy faolligini oshirish boʻyicha muhim
tavsiyalar bergan [3]. Uning fikricha, yoshlarning siyosiy faolligini oshirish uchun, avvalo,
ularning siyosiy va huquqiy savodxonligini yuksaltirish, siyosiy jarayonlarga bevosita jalb etish
mexanizmlarini takomillashtirish zarur.
Shuningdek, Karimov (2021) yoshlarning siyosiy jarayonlardagi ishtirokini oshirish
mexanizmlarini oʻrgangan [4]. Olim oʻz tadqiqotida yoshlar siyosatini rivojlantirishning
zamonaviy tendensiyalarini tahlil qilib, xalqaro tajribani milliy sharoitga moslashtirish yoʻllarini
koʻrsatib bergan. Uning tadqiqotlarida yoshlarning siyosiy faolligini oshirishda zamonaviy
axborot texnologiyalarining roli alohida taʼkidlangan.
Markov (2023) Markaziy Osiyo mamlakatlarida yoshlar siyosatining qiyosiy tahlilini
amalga oshirgan [5]. Uning tadqiqotlari mintaqada yoshlar siyosatining umumiy va oʻziga xos
jihatlarini aniqlash, ilgʻor tajribalarni oʻrganish imkonini beradi. Olim tomonidan Oʻzbekistonda
yoshlar siyosati sohasida amalga oshirilayotgan islohotlarning ijobiy jihatlari alohida taʼkidlangan.
Yang (2022) yoshlar tashkilotlarining siyosiy ishtiroki masalalarini oʻrgangan [6]. Uning
tadqiqotlarida yoshlar tashkilotlarining samaradorligini oshirish, ularning davlat organlari bilan
hamkorligini kuchaytirish masalalari yoritilgan. Olim tomonidan yoshlar tashkilotlarining
faoliyatini baholash mezonlari ishlab chiqilgan.
Wilson (2023) raqamli texnologiyalarning yoshlar siyosiy faolligiga taʼsirini tahlil qilgan
[7]. Uning tadqiqotlari zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalangan holda yoshlarning
siyosiy faolligini oshirish yoʻllarini koʻrsatib beradi.
Adabiyotlar tahlili shuni koʻrsatadiki, Oʻzbekistonda yoshlarning siyosiy jarayonlardagi
ishtiroki masalasi kompleks oʻrganishni talab etadi. Bu borada milliy va xorijiy olimlar tomonidan
qator tadqiqotlar amalga oshirilgan boʻlsa-da, ayrim masalalar, jumladan, yoshlarning siyosiy
faolligini baholash mezonlari, yoshlar siyosatining samaradorligini oʻlchash metodologiyasi kabi
yoʻnalishlar yanada chuqurroq tadqiq etilishi zarur.
NATIJALAR VA MUHOKAMA
Tadqiqot natijalariga koʻra, Oʻzbekistonda yoshlarning siyosiy faolligi bir necha
yoʻnalishlarda namoyon boʻlmoqda. Аvvalo, yoshlarning saylov jarayonlaridagi ishtiroki
masalasiga eʼtibor qaratish lozim. Statistik maʼlumotlarga koʻra, mamlakatda saylovchilarning 40
foizdan ortigʻini yoshlar tashkil etadi [5].
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
691
Bu koʻrsatkich yoshlarning siyosiy jarayonlardagi salohiyati yuqori ekanligini koʻrsatadi.
2019-2023 yillarda oʻtkazilgan saylovlarda yoshlarning faol ishtiroki kuzatildi, jumladan,
parlamentga saylangan deputatlar orasida yoshlarning ulushi sezilarli darajada oshdi.
Yoshlar tashkilotlarining faoliyati ham alohida eʼtiborga molik. Oʻzbekiston Yoshlar
ittifoqi va boshqa yoshlar tashkilotlari yoshlarning siyosiy-ijtimoiy faolligini oshirishda muhim
rol oʻynamoqda [6]. Bu tashkilotlar yoshlarning siyosiy va huquqiy savodxonligini oshirish,
ularning tashabbuslarini qoʻllab-quvvatlash, siyosiy jarayonlarga jalb etish boʻyicha turli
loyihalarni amalga oshirmoqda. Masalan, "Yosh parlamentchilar", "Yoshlar parlamentlari",
"Yoshlar forumi" kabi loyihalar yoshlarning siyosiy faolligini oshirishga xizmat qilmoqda.
Yoshlarning davlat boshqaruvidagi ishtiroki masalasi ham muhim ahamiyat kasb etadi.
Soʻnggi yillarda yoshlarni davlat boshqaruvi organlariga jalb etish boʻyicha izchil ishlar
amalga oshirilmoqda [7]. Davlat va mahalliy boshqaruv organlarida yoshlar uchun kvotalar joriy
etilgan, yoshlar masalalari boʻyicha maslahatchilar instituti yaratilgan. Bu esa yoshlarning davlat
boshqaruvi tizimidagi rolini oshirishga xizmat qilmoqda.
Yoshlarning siyosiy partiyalar faoliyatidagi ishtiroki ham kuchayib bormoqda. Barcha
siyosiy partiyalarda yoshlar qanoti tashkil etilgan, yoshlar siyosatini rivojlantirish boʻyicha
dasturlar qabul qilingan. Bu esa yoshlarning partiyaviy faolligini oshirishga, ularning siyosiy
jarayonlardagi rolini kuchaytirishga xizmat qilmoqda.
Biroq, tahlillar yoshlarning siyosiy jarayonlardagi ishtirokida ayrim muammolar
mavjudligini koʻrsatmoqda. Jumladan, yoshlarning siyosiy bilim va koʻnikmalari yetarli emasligi
kuzatilmoqda. Bu esa ularning siyosiy qarorlar qabul qilish jarayonidagi ishtirokiga salbiy taʼsir
koʻrsatmoqda. Shuningdek, yoshlar orasida siyosiy madaniyatning pastligi, siyosiy jarayonlarga
befarqlik holatlari ham uchramoqda.
Siyosiy faollikni oshirish mexanizmlarining samarali ishlamasligi ham mavjud
muammolardan biri hisoblanadi. Yoshlarning tashabbuslarini qoʻllab-quvvatlash, ularni
ragʻbatlantirish tizimini takomillashtirish zarur. Bu borada xalqaro tajribani oʻrganish va milliy
xususiyatlarni inobatga olgan holda joriy etish muhim ahamiyat kasb etadi [8].
Yoshlarning zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish darajasi yuqori ekanligi
ularning siyosiy faolligini oshirishda muhim omil boʻlib xizmat qilishi mumkin. Ijtimoiy tarmoqlar
va raqamli platformalardan foydalanib, yoshlarning siyosiy jarayonlardagi ishtirokini kengaytirish
imkoniyatlari mavjud.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
692
Shuningdek, yoshlarning xalqaro siyosiy jarayonlardagi ishtiroki masalasiga ham eʼtibor
qaratish lozim. Global miqyosda yoshlar diplomatlari instituti, xalqaro yoshlar tashkilotlari bilan
hamkorlik, xalqaro forumlar va konferensiyalarda ishtirok etish kabi yoʻnalishlarda faoliyatni
kuchaytirish zarur.
Tadqiqot natijalariga koʻra, Oʻzbekistonda yoshlarning siyosiy faolligini yanada oshirish
uchun quyidagi chora-tadbirlarni amalga oshirish maqsadga muvofiq:
•
Yoshlarning siyosiy va huquqiy savodxonligini oshirish boʻyicha maxsus dasturlar ishlab
chiqish;
•
Yoshlar tashkilotlari faoliyatini moliyaviy va texnik jihatdan qoʻllab-quvvatlash tizimini
takomillashtirish;
•
Yoshlarning siyosiy qarorlar qabul qilish jarayonidagi ishtirokini monitoring qilish
mexanizmlarini rivojlantirish;
•
Xalqaro tajribani oʻrganish va milliy xususiyatlarni inobatga olgan holda joriy etish;
•
Zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalangan holda yoshlarning siyosiy faolligini
oshirish platformalarini yaratish.
Yuqoridagi tadbirlarning amalga oshirilishi Oʻzbekistonda yoshlarning siyosiy faolligini
yangi bosqichga koʻtarish, ularning mamlakatning ijtimoiy-siyosiy hayotidagi rolini kuchaytirish,
pirovard natijada esa demokratik jamiyat barpo etish jarayonlarini jadallashtirish imkonini beradi.
Xalqaro tajribani chuqur oʻrganish va milliy xususiyatlarni inobatga olgan holda joriy etish,
xalqaro yoshlar tashkilotlari bilan hamkorlikni kengaytirish zarur. Bu yoshlarning global
miqyosda raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi. Yoshlarning siyosiy jarayonlardagi
ishtirokini monitoring qilish va baholash tizimini takomillashtirish, bu borada ilmiy tadqiqotlarni
kengaytirish lozim.
XULOSA
Oʻzbekistonda yoshlarning siyosiy jarayonlardagi ishtiroki yangi bosqichga koʻtarilmoqda.
Olib borilgan tadqiqot natijalari shuni koʻrsatadiki, mamlakatda yoshlar siyosatini
rivojlantirish boʻyicha mustahkam huquqiy baza yaratilgan, yoshlarning siyosiy faolligini oshirish
uchun zarur shart-sharoitlar yaratilmoqda. Biroq, bu borada hali hal etilishi lozim boʻlgan qator
masalalar mavjud.
Yoshlarning siyosiy bilimlarini oshirish, siyosiy madaniyatini yuksaltirish boʻyicha tizimli
ishlarni amalga oshirish zarur. Bu jarayonda taʼlim muassasalari, yoshlar tashkilotlari va ommaviy
axborot vositalarining oʻrni muhim.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
693
Siyosiy faollikni ragʻbatlantirish mexanizmlarini takomillashtirish, yoshlarni qarorlar
qabul qilish jarayoniga keng jalb etish, ularning tashabbuslarini qoʻllab-quvvatlash tizimini
rivojlantirish lozim. Yoshlar tashkilotlari faoliyatini yanada kuchaytirish, ularning davlat va
jamiyat boshqaruvidagi rolini oshirish, nodavlat-notijorat tashkilotlar bilan hamkorligini
mustahkamlash muhim ahamiyat kasb etadi.
REFERENCES
1.
Smith, J. (2023). Youth Political Participation in Modern World. Political Studies Review,
15(2), 45-58.
2.
Oʻzbekiston Respublikasining "Yoshlarga oid davlat siyosati toʻgʻrisida"gi Qonuni. (2016).
Toshkent.
3.
Abdullayev, A. (2022). Oʻzbekistonda yoshlar siyosatining rivojlanish tendensiyalari.
Jamiyat va Boshqaruv, 3(1), 12-24.
4.
Karimov,
B.
(2021).
Yoshlarning
siyosiy
faolligini
oshirish
mexanizmlari.
Demokratlashtirish va Inson Huquqlari, 2(1), 78-89.
5.
Марков, А. (2023). Молодежная политика в странах Центральной Азии. Политические
исследования, 5(2), 112-125.
6.
Yang, L. (2022). Youth Organizations and Political Participation. Journal of Youth Studies,
24(3), 234-248.
7.
Wilson, K. (2023). Digital Technologies and Youth Political Engagement. Digital Policy
Review, 12(4), 167-180.
8.
Rahmonov, S. (2023). Yoshlarning davlat boshqaruvidagi roli. Huquq va Siyosat, 4(2), 56-
68.
