852
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
O'ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA DAVLAT MOLIYASI TIZIMIDAGI
ISLOHOTLARNING ASOSIY YO’NALISHLARI
Choriyev Shahruz Xurshid o’g’li
O’zbekiston Respublikasi Bank-Moliya akademiyasi 1-bosqich magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14720653
Annotatsiya. O‘zbekiston Respublikasida davlat moliyasi tizimidagi islohotlar bir qator
muhim yo‘nalishlarni o‘z ichiga oladi. Ular moliya boshqaruvi, byudjet tizimi, daromadlar bazasi,
investitsiyalar va nazorat hamda hisobdorlikni o‘z ichiga oladi.
Kalit so’zlar: moliya, davlat moliyasi, davlat moliyasini boshqarish, taraqqiyot
strategiyasi.
MAIN DIRECTIONS OF REFORMS IN THE PUBLIC FINANCE SYSTEM IN THE
REPUBLIC OF UZBEKISTAN
Abstract. Reforms in the public finance system in the Republic of Uzbekistan include a
number of important directions. They include financial management, the budget system, the
revenue base, investments, and control and accountability.
Keywords: finance, public finance, public finance management, development strategy.
ОСНОВНЫЕ НАПРАВЛЕНИЯ РЕФОРМ В СИСТЕМЕ ГОСУДАРСТВЕННЫХ
ФИНАНСОВ В РЕСПУБЛИКЕ УЗБЕКИСТАН
Аннотация. Реформы в системе государственных финансов Республики
Узбекистан включают ряд важных направлений. Они включают финансовое управление,
бюджетную систему, доходную базу, инвестиции, а также контроль и подотчетность.
Ключевые
слова:
финансы,
государственные
финансы,
управление
государственными финансами, стратегия развития.
Bugungi kunda jamiyat va davlat hayotining barcha sohalari shiddat bilan
rivojlanayotgani islohotlarni mamlakatimizning jahon sivilizatsiyasi yеtakchilari qatoriga kirish
yo’lida tez va sifatli ilgarilashini ta’minlaydigan davlat moliyasini boshqarishni
takomillashtirishga asoslangan holda amalga oshirishni taqozo etadi.
Iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida mamlakatimizda davlat moliyasining
barqarorligini ta’minlashga qaratilgan islohotlar izchillik bilan amalga oshirilmoqda. Bu borada
muhtaram Prezidentimiz Sh.M.Mirziyoyevning quyidagi fikrlarini keltirib o’tish joizdir,
“Makroiqtisodiy barqarorlikni yanada mustahkamlash va iqtisodiy o’sishning yuqori sur’atlarini
saqlab qolish, jumladan, Davlat byudjeti barcha darajada mutanosib, milliy valyuta va ichki
bozordagi narx darajasi barqaror bo’lishini ta’minlash - eng muhim ustuvor vazifamizdir’’.
853
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Mustaqillik yillarida mamlakatda huquqiy demokratik davlat, kuchli fuqarolik jamiyati
qurishga, erkin bozor munosabatlariga va xususiy mulk ustuvorligiga asoslangan iqtisodiyotni
rivojlantirishga, xalq osoyishta va farovon hayot kechirishi uchun shart-sharoitlar yaratishga,
xalqaro maydonda O‘zbekistonning munosib o‘rin egallashiga qaratilgan kompleks chora-
tadbirlar amalga oshirildi. Bugungi kunda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va
mamlakat taraqqiyotini jadallashtirishning muhim ustuvorliklarini hamda aniq marralarini
belgilash vazifasini amalga oshirish yo‘lida aholining keng qatlamlari, jamoatchilik va
ishbilarmon doiralar vakillari, davlat organlarining rahbarlari va mutaxassislari bilan amaliy
suhbat hamda muhokamalar olib borildi, shuningdek, amaldagi qonun hujjatlari, milliy va xalqaro
tashkilotlaming axborot-tahliliy materiallari, ma’ruzalari, tavsiyalari va sharhlari o‘rganildi,
rivojlangan xorijiy mamlakatlar tajribasi tahlil qilindi.
Oʻzbekiston davlat moliyasi islohotlari mamlakatning iqtisodiy barqarorligini ta'minlash
va ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishni qo‘llab-quvvatlash maqsadida amalga oshirilmoqda. Ushbu
islohotlar bir qator muhim yo‘nalishlarni o‘z ichiga oladi:
Byudjet daromadlari: O‘zbekiston hukumati davlat byudjetining daromadlarini oshirish
uchun soliq tizimini modernizatsiya qilmoqda. Bu jarayonda yangi soliq turlari, masalan, aksiz
solig‘i va boshqa soliq turlari joriy etilmoqda. Shuningdek, soliq to‘lovchilarni ro‘yxatdan
o‘tkazish va elektron soliq tizimlarini joriy etish orqali soliq bazasini kengaytirish maqsad
qilingan.
Davlat qarzi: Davlat qarzini boshqarish strategiyasi ishlab chiqilmoqda. Bu strategiya
ichki va tashqi qarzlarni optimallashtirishga qaratilgan bo‘lib, davlatning qarz olish va uni
qaytarish jarayonlarini samarali boshqarishga yordam beradi. Shuningdek, davlat qarzining
barqarorligini ta'minlash uchun yangi mexanizmlar ishlab chiqilmoqda.
Moliyaviy resurslarni taqsimlash: Davlat xarajatlari ijtimoiy sohalarga, ta'lim va sog‘liqni
saqlashga ko‘proq e'tibor qaratish orqali taqsimlanmoqda. Bu jarayonda ijtimoiy himoya va
sog‘liqni saqlash tizimlarini rivojlantirishga alohida e'tibor berilmoqda.
Investitsiya dasturlari: O‘zbekistonning iqtisodiy rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash uchun
davlat investitsiya dasturlari ishlab chiqilmoqda. Bu dasturlar infratuzilma va sanoatni
rivojlantirishga qaratilgan bo‘lib, xorijiy va mahalliy investitsiyalarni jalb qilishga yordam beradi.
Xalqaro moliya tashkilotlari bilan hamkorlik: O‘zbekiston xalqaro moliya tashkilotlari,
masalan, Jahon banki va Xalqaro valyuta jamg‘armasi bilan hamkorlikni kuchaytirmoqda. Bu
hamkorlik moliyaviy resurslarni jalb qilish va islohotlarni amalga oshirishda yordam beradi.
Xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlik orqali O‘zbekiston o‘z iqtisodiy barqarorligini
oshirish va ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan dasturlarni amalga
oshirmoqda.
854
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Moliyaviy nazorat va audit: Davlat moliyasini boshqarish jarayonida moliyaviy nazorat
va audit tizimlarini takomillashtirishga alohida e'tibor berilmoqda. Bu jarayon davlat
xarajatlarining samaradorligini oshirish va moliyaviy resurslardan foydalanishni yaxshilashga
yordam beradi.
Ushbu islohotlar O‘zbekistonning moliyaviy barqarorligini ta'minlash, ijtimoiy
farovonlikni oshirish va iqtisodiy rivojlanishga xizmat qilmoqda. Mamlakatning moliyaviy
tizimini modernizatsiya qilish va xalqaro standartlarga moslashtirish orqali O‘zbekiston o‘z
iqtisodiy o‘sishini davom ettirishni maqsad qilmoqda.
Davlat moliyasi islohotlarining zarurati
Islohotlarning asosiy maqsadlari.
O'zbekiston Respublikasida davlat moliyasi tizimidagi
islohotlarning asosiy maqsadlari:
- Iqtisodiy o'sishni rag'batlantirish: Mamlakatning iqtisodiy barqarorligini oshirish va
investitsiyalarni jalb qilish.
- Davlat moliyasining barqarorligini ta'minlash: Davlat xarajatlari va daromadlari
o'rtasidagi muvozanatni saqlash.
Davlat moliyasi islohotlari, iqtisodiy
va moliyaviy muammolarni hal etish
maqsadida amalga oshirilishi zarur.
Ushbu islohotlar davlat iqtisodiyoti
barqarorligini ta'minlaydi.
Hozirgi kunda O'zbekistonda
moliyaviy tizimda bir qator
muammolar mavjud: budjetni
shakllantirishdagi noaniqliklar,
korrupsiya va resurslardan samarali
foydalanmaslik.
Resurslarni boshqarish va davlat
xarajatlarini optimallashtirish
islohotlarining muhim
yo'nalishlaridan biridir. Bu, o'z
navbatida, iqtisodiy o'sishni
rag'batlantiradi.
Davlat xarajatlarini optimallashtirish
maqsadlari: samarasizliklarni bartaraf
etish, ijtimoiy xizmatlarni
rivojlantirish va iqtisodiy
barqarorlikni ta'minlashdir.
Davlat moliyasi
islohotlarining
zarurati
855
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
- Moliya tizimidagi shaffoflikni oshirish: Moliya faoliyatida shaffoflikni ta'minlash va
korrupsiyani kamaytirish.
- Ijtimoiy adolatni ta'minlash: Ijtimoiy himoya va adolatli taqsimotni oshirish orqali aholi
farovonligini yaxshilash.
Islohotlarning ijtimoiy ta'siri.
Ijtimoiy xizmatlarga sarflanadigan mablag'lar, davlat
moliyasi islohotlari orqali oshirilishi rejalashtirilmoqda. Bu, sog'liqni saqlash, ta'lim va ijtimoiy
xizmatlar sifatini yaxshilashga yordam beradi. Mamlakatlar o'rtasida ijtimoiy xizmatlarga
ajratilgan mablag'lar foizining oshishi, aholi farovonligini ta'minlashda muhim ahamiyatga ega.
Aholi daromadlarini oshirish, davlat moliyasi islohotlarining asosiy maqsadlaridan biridir.
Bu, daromadlarni taqsimlash tizimini takomillashtirish va yangi ish o'rinlarini yaratish
orqali amalga oshiriladi. Ijtimoiy himoya tizimini mustahkamlash, eng muhtoj qatlamlarga yordam
berish va iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashga xizmat qiladi.
Kelajak uchun strategiyalar.
1. Innovatsion moliya vositalarini joriy etish: Yangi moliyaviy instrumentlar va
texnologiyalarni qo'llash orqali iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish va raqobatdoshligini oshirish.
2. Moliya siyosatini optimallashtirish: Moliya siyosatini takomillashtirish orqali davlat
xarajatlarini samarali boshqarish va iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash.
3. Davlat moliyasining raqobatbardoshligini oshirish: Davlat moliyasi sohasida
innovatsiyalarni joriy etish va davlat xizmatlarini yaxshilash orqali raqobatbardoshlikni oshirish.
4. Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish: Ushbu strategiyalar orqali barqaror
rivojlanish maqsadlariga erishish va ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikni ta'minlash.
Moliyaviy boshqaruvda inson resurslarini rivojlantirish.
Kadrlar tayyorlash va malaka
oshirish moliyaviy boshqaruvda muvaffaqiyatli faoliyat yuritish uchun zarurdir. Ushbu jarayonlar
orqali xodimlarning malakasi oshadi, bu esa tashkilotning umumiy samaradorligini oshiradi. Misol
uchun, moliyaviy tahlil va risklarni boshqarish bo'yicha treninglar xodimlarga zamonaviy usullarni
o'zlashtirishga yordam beradi. Ta'lim va o‘quv dasturlarida innovatsiyalar joriy etilishi, xodimlar
o‘rtasida bilim almashinuvi orqali yanada samarali natijalarga erishishga imkon beradi. Boshqa
kompaniyalar bilan hamkorlikda o‘quv dasturlarini ishlab chiqish va malakali mutaxassislar bilan
tajriba almashish, moliyaviy boshqaruv jarayonlarini takomillashtirishga yordam beradi.
Kelajakda moliyaviy boshqaruvni rivojlantirish istiqbollari
1.O‘zbekiston moliya tizimining rivojlanish istiqbollari: O‘zbekiston moliya tizimi global
iqtisodiy o‘zgarishlarga moslashib, yangi imkoniyatlar yaratish uchun modernizatsiya qilish zarur.
Moliyaviy texnologiyalar va raqamli xizmatlar rivojlanishi, moliya bozorlarining
diversifikatsiyasi va yangi investitsion imkoniyatlar yaratish muhim ahamiyatga ega.
856
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
2.Davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi hamkorlik: Davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi
samarali hamkorlik, iqtisodiy o‘sishni ta'minlash va moliyaviy resurslarni yanada samarali
boshqarish uchun zarur. Ushbu hamkorlik doirasida davlatning moliyaviy yordam va resurslarni
taqsimlashdagi roli, shuningdek, xususiy sektorning innovatsion g‘oyalarni amalga oshirishdagi
o‘rni ko‘rib chiqilishi kerak.
3.Moliyaviy boshqaruvning barqarorligi va o‘sishi: Moliyaviy boshqaruvning barqarorligi,
kompaniyalar va tashkilotlar uchun uzoq muddatli muvaffaqiyatga erishishda muhim rol o‘ynaydi.
Barqaror moliyaviy boshqaruv strategiyalari, resurslarni oqilona taqsimlash va risklarni
boshqarish orqali o‘sishni ta'minlaydi.
4.Strategik rejalashtirish va investitsiyalar: Strategik rejalashtirish, moliyaviy
boshqaruvning asosiy jihatlaridan biri bo‘lib, kelajakdagi investitsiyalarni rejalashtirish va amalga
oshirishda muhim ahamiyatga ega. Investitsiya strategiyalari, moliyaviy resurslarni jalb qilish va
ularni samarali utilizatsiya qilishga qaratilgan bo‘lishi lozim.
O‘zbekiston iqtisodiyoti uchun yangi imkoniyatlar
O‘zbekiston iqtisodiyoti yangi imkoniyatlar va innovatsiyalar bilan to‘lib-toshgan.
Mamlakatda raqamli texnologiyalar, qishloq xo‘jaligi va sanoat sohalaridagi yangiliklar
iqtisodiy o‘sishni ta’minlashga yordam beradi. Innovatsiyalar orqali ish o‘rinlari yaratilmoqda va
iqtisodiy diversifikatsiya amalga oshirilmoqda. Mahsulotlar va xizmatlar diversifikatsiyasi:
•Qishloq xo‘jaligida yangi mahsulotlar ishlab chiqarish.
•Turizm sohasida xizmatlarning kengayishi
•Sanoatda yuqori texnologiyali mahsulotlarning ishlab chiqarilishi. Tashqi investitsiyalarni
jalb qilish:
•Infratuzilma loyihalariga xorijiy investitsiyalarni jalb etish.
•Xususiy sektorni rivojlantirish uchun qulay sharoitlar yaratish. Raqobatbardosh
bozorlarni rivojlantirish: O‘zbekiston raqobatbardosh bozorlarni rivojlantirishga qaratilgan
strategiyalarni amalga oshirmoqda. Bu, bir tomondan, ichki iste’mol bozorini kengaytirish,
ikkinchi tomondan esa eksport imkoniyatlarini oshirish orqali amalga oshirilmoqda.
Davlatning iqtisodiy strategiyadagi roli mamlakatning barqaror rivojlanishida muhim
ahamiyatga ega. Davlat, moliyaviy resurslarni to‘g‘ri taqsimlab, ijtimoiy dasturlarni amalga
oshirish orqali aholi farovonligini oshirishga xizmat qiladi.
•Moliyaviy resurslar va ularni taqsimlash: Mamlakat byudjeti va xorijiy investitsiyalar
orqali moliyaviy resurslar yaratilib, ularning samarali taqsimlanishi iqtisodiy o‘sishni ta'minlaydi.
•Ijtimoiy dasturlar va ularning ta'siri: Ijtimoiy dasturlar, xususan, ta'lim va sog‘liqni saqlash
sohalarida xalqning ijtimoiy farovonligini oshirishga qaratilgan.
857
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
O‘zbekiston tajribasi va natijalari: O‘zbekiston iqtisodiyoti davlat ishtirokida barqaror
rivojlanishga erishdi. Davlat tomonidan olib borilayotgan islohotlar va ijtimoiy dasturlar orqali
aholi farovonligini oshirishga erishildi.
Xulosa.
Moliya islohotlari O‘zbekiston iqtisodiyotining barqarorligini ta'minlash
maqsadida amalga oshiriladi. Ushbu islohotlar davlat moliyasini samarali boshqarish, byudjetni
shakllantirish va xarajatlarni optimallashtirishga qaratilgan. Ijtimoiy ta'siri sifatida, bu islohotlar
aholining turmush farovonligini oshirishga, ish o'rinlarini yaratishga va ijtimoiy xizmatlarni
yaxshilashga yordam beradi. Kelajakda, moliya islohotlari davom etishi va iqtisodiy barqarorlikni
ta'minlash uchun yangi strategiyalar ishlab chiqilishi zarur.
REFERENCES
1.
O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022-2026 yillarga mo’ljallangan Yangi
O’zbekistonning Taraqqiyot strategiyasi” to’g’risidagi PF-60 farmoni.
2.
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “2020-2024 yillarda O’zbekiston
Respublikasi davlat moliyasini boshqarish tizimini takomillashtirish strategiyasini tasdiqlash
to’g’risida”gi Qarori. 2020 yil
3.
Jumaniyozov, I. (2018). Impact of Development Finance Institutions on Economic Growth:
Implications for Reconstruction and Development Fund of Uzbekistan. International Journal
of Management Science and Business Administration, 4(2), 84-88.
4.
Sh.K.Hamdamov, B.I.Nurmuxamedova ,, Davlat moliyasi’’. 2021
