ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
888
МАЛАКАЛИ ГАНДБОЛЧИЛАРНИНГ ЧАҚҚОНЛИГИНИ РИВОЖЛАНИШ
ДАРАЖАСИНИ ЎРГАНИШ
Рахманова М.П.
ЎзДЖТСУ.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14741518
Калит сўзлар:
турли малакали, чаққонлик, назорат қилиш, юкламалар, жисмоний
тайёргарлик, педагогик тажриба.
Долзарблиги:
Муҳтарам Президентимиз Ш.Мирзиёевнинг Олий Мажлисга
Мурожаатномасида жамиятда соғлом турмуш тарзини қарор топтириш, жисмоний тарбия
ва спортни янада оммалаштириш долзарб вазифа эканлиги, спортни жадал ривожлантириш,
халқаро мусобақаларда юксак натижаларга эришган спортчиларни рағбатлантириш ва
қўллаб-қувватлашга бундан буён ҳам катта аҳамият берилиши ҳамда ёш авлод орасида
спортни оммалаштириш мақсадида энг чекка туманларда ҳам болалар ва ўсмирлар спорт
мактаблари ташкил этилиши айтиб ўтилди.
Тадқиқотнинг мақсади:
Гандболчиларнинг чаққонлигини риволантириш ҳамда
назорат қилиш орқали, берилаётган юкламаларни, қай даражада эканлигини махсус тестлар
ёрдамида аниқлаш ва таҳлил қилиш.
Тадқиқотнинг вазифалари: Тадқиқотимизнинг мақсадига эришишда биз
қуйидаги вазифаларни белгилаб олдик.
1.Мавзуга оид илмий адабиётлар ва илмий мақолаларни ўрганш.
2.Машғулотларда қўлланилаётган юкламаларни ўрганиш ва таҳлил қилиш.
3.Гандболчиларининг чаққонлигини тестлар асосида баҳолаш ҳамда таҳлил қилиш.
4.Биз тавсия этган машқлар асосида машғулот ўтиш.
Тадқиқотнинг усуллари.
1.Илмий адабиётлар таҳлили.
2.Тестлар қабул қилиш.
3.Математик ҳисоблаш.
Тадқиқот ишларимизни 2023-2024 йиллар давомида олиб борилди. Унда Ўзбекистон
давлат жисмоний тарбия ва спорт университетининг “СКУФ” жамоаси гандболчиларидан
2 нафарини тажриба гуруҳи сифатида танлаб олдик ҳамда назорат гуруҳини, Ўзбекистон
чемпионатининг олий лига мусобақаларида иштирок этувчи жамоалар Олмалиқнинг
“ОТМК” ва тошкент шахридан “РИОЗМИ” жамоаларидан 2 тадан ўйинчиларини назорат
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
889
гуруҳи сифатида танлаб олдик. Танлаб олинган гандболчиларнинг барчаси турли
малакадаги гандболчилар бўлиб уларнинг чаққонлик сифати тайёргарликлари назорат
қилинди.
Тадқиқот натижалари ва унинг муҳокамаси
Ўтказилган тадқиқот натижаларидан аниқланган ҳолатлар шуни э`тироф этишга
имкон берадики, турли малкали гандболчиларнинг жисмоний тайёргарлик ҳамда жисмоний
ривожланиш ва айнан чаққонлик тайёргарлик кўрсаткичларини аниқлаш мақсадида
педагогик тажриба текширувлари ўтказилди ва қуйидаги назорат тестлари қўлланилди.
Турли малакадаги гандболчиларнинг чаққонлигини бахолаш
(тадқиқотдан олдин)
Жамоалар ва спорт
унвонлари
30 м
масофага тўп
билан
югуриш с.
30 с
мобайнида
шерик билан
бир-бирига
тўпни узатиш
(марта)
"4х10 метрга
мокиссимон
югуриш"
(сония)
Комплекс
машқлар с.
“ОТМК”
“СУ”
Игнатев э
4,6
13
8,3
14,2
“ОТМК”
“СУ”
Туропов Д
4,8
12
8,9
14,4
“СКУФ”
“СУН”
Тўғонбоев Г
5,1
11
9,2
16,3
“СКУФ”
“СУН”
Хаитов Б
4,9
10
9,3
15,9
“РИОЗМИ”
“1-разряд”
Ғуломов С
5,2
12
8,5
15,1
“РИОЗМИ”
“1-разряд”
Файзиев А
4,8
13
8,6
14,6
Изох:
СУ – спорт устаси, СУН – спорт усталигига номзод.
Албатта бизнинг тадқиқотимизда иштирок этган назорат ва тажриба гуруҳлари
таркибида бўлган гандболчи талабаларнинг жисмоний тайёргарлиги, малакали
гандболчилардан анча йироқда бўлиб, улар СПМО гандбол дарси шароитида шуғулланувчи
спортчилар тоифасига мансубдир. Лекин шундай бўлсада, биз талабалардан чаққонлик
жисмоний сифатлари ва ўйин машқларини ўз ичига олган. Педагогик тадқиқот давомида
қандай шаклланиши мумкин деган саволга жавоб қайтаришга урундик.
Анаероб имкониятларни ривожлантиришга йўналтирилган юкламанинг асосий
хусусиятлари
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
890
Машғулот
самарасининг
йўналиши
Машқларнинг
давомийлиги
Машқнинг
шиддати
Дам олиш
оралиғи
Такрорланиш сони
Алактат
5-10 сония
90-100 %
2-3 дақиқа
сериялар
оралиғида 4-6
дақиқа
Бир серияда 3-4
жами 5-6 серия
Лактат
0,5 – 2 дақиқа
85-95 %
10-45 сония
серия
оралиғида вақт
чекланмаган
Бир серияда 4-12
жами 4-10 серия
Машғулотларда чаққонликни ривожлантириш учун мўлжалланган машқлар тизими
ва уларни асослаш.
Ўқув-машғулотларининг самарадорлиги албатта қандай машғулотлар даврнинг
турли босқичларида қандай, қачон ва қанча машқларнинг қўлланишига боғлиқ. Фанда ва
спорт амалиётида изланишларнинг ма`лум миқдори машғулотларда машқларни тўғри
танлай олишга бағишланганлиги тасодиф эмас. Уларнинг кўпчилигидан келиб чиқадиган
хулоса шундай: машғулотлардаги машқларнинг та`сир кўлами мусобақавий машқлар.
Махсус тайёргарлик босқичида айниқса, мусобақалар даврида гандболчиларнинг
машғулотларида ўйин фаолиятига энг яқинлаштирилган машқларнинг самара бериши
бизнингча ҳақиқатга яқин.
Юқорида қайд этилган чаққонликни такомиллаштиришга қаратилган фикр
мулохазалар ва талабаларнинг ўқув – машғулотларида олиб борилган олти ойлик
кузатувдан сўнг гандболчилардан қайта тестлар қабул қилинди.
Турли малакадаги гандболчиларнинг чаққонлигини баҳолаш (тадқиқотдан
кейин)
Жамоалар ва спорт
унвонлари
м масофага
тўп билан
югуриш с.
с мобайнида шерик
билан бир-бирига
тўпни узатиш
(марта)
"4х10 метрга
мокиссимон
югуриш" (сония)
Комплекс
машқлар
с.
“ОТМК”
“СУ”
Игнатев э
Туропов Д
“СКУФ”
“СУН”
Тўғонбоев Г
Хаитов Б
“РИОЗМИ”
“1-разряд”
Ғуломов С
Файзиев А
Изох:
СУ – спорт устаси, СУН – спорт усталигига номзод.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
891
Назорат ва тажриба гуруҳлари учун функционал ҳолат ва жисмоний
ривожланишнинг мувофиқлиги биз киритган ўзгартиришлар оптимал, яъни мақбул
эканлигидан далолат беради.
Хулоса.
Ўйинчиларнинг чаққонлигини ривожлантириш, чаққон ҳаракат қилиш ҳаракат
вазифаларини тез ва тўғри еча олиш учун, кучли тезкор, чидамли бўлиш ва мустаҳкам
иродали бўлиш керак. Кучлилик, тезкорлик ва бошқа фазилатларсиз ҳаракатларда
чаққонлик бўлиш керак эмас. Ҳаракат ва фаолият қанчалик нотаниш, қанчалик мураккаб
бўлса, қанчалик чаққонлик кўрсатиш керак бўлса, чаққонлик шунчалик такомиллашган
бўлиши керак. Чаққонлик спорт турларининг барчасига ҳос бўлган муҳим жисмоний
сифатлардан биридир. Умуман айтганда, жисмоний сифатлар турмуш шароити ва айниқса
спорт турларида энг зарурий омил бўлиб, машғулотлар ҳамда мусобақаларнинг мазмунини
ташкил этади.
Маълумот ўрнида шуни айтиш лозимки, Олмалиқнинг “ОКМК” жамоаси
Ўзбекистон чемпионати олий лига мусобақаларида 2021 йилнинг мутлоқ ғолиби
хисобланади.
REFERENCES
1.
Ш.Ф.Тулаганов Показатели физической подготовленности гандболистов молодежной
сборной команды Республики Узбекистан, Спортивні ігри, 2022. №2.
2.
Мўминов А. Ш. Гандболчи-талабаларда турли функционал ҳолатлардан тўпни
дарвоза бурчакларидаги нишонларга отиш аниқлигини ўқув йили давомида ўзгариш
динамикаси // фан-cпортга Учредители: Узбекский государственный университет
физической культуры и спорта. – №. 6. – С. 33-35.
3.
A.Sh, Muminov, M. M. Roziboyev, and B. A. Azimkulov. "Tools and methods of
development of handball players at the preliminary preparation stage."
Proceedings of 3rd
International Multidisciplinary Scientific Conference Global Technovation
. 2021.
4.
Мўминов, А. Ш. "Спорт педагогик маҳоратини ошириш."
Гандбол) ўқув қўлланма–
Тошкент: “Илмий-техника ахбороти-пресс нашриёти
200 (2021).
5.
Муминов А. Ш. Методы улучшения экстренной медицинской помощи при
политравме (современные аспекты) //Евразийский журнал медицинских и
естественных наук. – 2023. – Т. 3. – №. 1 Part 1. – С. 152-155.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
892
6.
Мўминов
А.
Ш.
Малакали
гандболчиларнинг
техник
ҳаракатларини
такомиллаштириш //Fan-Sportga. – 2023. – №. 1. – С. 12-15.
7.
Мўминов А. Ш. Гандболчи-талабаларда танани чап ва ўнг томонга айлантириш
таъсирида вақт-оралиқни фарқлаш реакцияларининг ўзгариш динамикаси //Fan-
Sportga. – 2022. – №. 1. – С. 42-44.
8.
Фозилов Х. Қ., Тулаганов Ш. Ф. Бурчак ўйинчиларининг техник-тактик
ҳаракатларини
такомиллаштириш
//Евразийский
журнал
академических
исследований. – 2023. – Т. 3. – №. 2. – С. 67-74.
9.
Тулаганов Ш. Ф., Фозилов Х. Ёш гандболчиларнинг тезкор-куч сифатини
ривожлантириш услублари //Fan-Sportga. – 2022. – №. 6. – С. 18-20.
10.
Тўлаганов Ш.Ф., Мўминов А.Ш. Турли малакали гандболчиларнинг чаққонлик
сифати кўрсаткичларини таҳлилий ўрганиш //Фан-cпортга. – 2021. – №. 1. – с. 23-25.
11.
Мўминов А. Ш. Малакали гандболчи қизларнинг жисмоний тайёргарлигини
оширишда айланма машғулотдан фойдаланиш самарадорлиги //Fan-Sportga. – 2024. –
№. 3. – С. 86-91.
12.
Muminоv А.Sh, Аtаjаnоv R.T. "
Gаndbоldi uyrеtiw mеtоdikаsi
"
Гандбол) ўқув қўлланма –
Тошкент - “MЕTОDİST NАSHRİYОTİ” -2023, 175 b.
13.
Mo‘minov A.
Sport o‘yinlarida shug‘ullanuvchi sportchilarning gandbol sport turi bo‘yicha
jismoniy texnik-taktik tayyorgarlik darajasini tekshirish //
NamDU Ilmiy Axborotnomasi. –
2024. – №. 11. – С. 927-930.
14.
Мўминов
А.
Ш.
Малакали
гандболчиларнинг
техник
ҳаракатларини
такомиллаштириш //Fan-Sportga. – 2023. – №. 1. – С. 12-15.
15.
Мўминов А. Ш. Мусобақа олди даврида малакали марказ ўйинчиларини ҳужумдаги
техник-тактик ҳаракатларини такомиллаштириш //Fan-Sportga. – 2024. – №. 7. – С. 17-
22.
16.
МЎМИНОВ А., РАХМАТИЛЛАЕВ М. Technology of development of speed qualities of
young handball players //O'zMU xabarlari. – 2022. – Т. 1. – №. 10.
17.
Muminov
A.
Sh.
EFFECTIVENESS
OF
DEVELOPING
THE
PHYSICAL
PREPARATION OF SKILLED HANDBALL PLAYER GIRLS'WITH THE HELP OF
CIRCULAR TRAINING //Mental Enlightenment Scientific-Methodological Journal. –
2024. – Т. 5. – №. 03. – С. 247-258.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
893
18.
Мўминов А. Ш. ГАНДБОЛЧИ ТАЛАБАЛАРНИ ТЕХНИК УСУЛЛАРГА ЎРГАТИШ
УСУЛЛАРИ ВА УЛАРНИ НАЗОРАТ ҚИЛИШ ЙЎЛЛАРИ //Academic research in
educational sciences. – 2021. – Т. 2. – №. Special Issue 1. – С. 246-253.
19.
Muminov A. S. EFFECTIVENESS OF DEVELOPING THE PHYSICAL PREPARATION
OF SKILLED HANDBALL PLAYER GIRLS'WITH THE HELP OF CIRCULAR
TRAINING //Mental Enlightenment Scientific-Methodological Journal. – 2024. – Т. 5. – №.
03. – С. 247-258.
20.
Mo‘minov A.
SPORT O‘YINLARIDA SHUG‘ULLANUVCHI SPORTCHILARNING
GANDBOL
SPORT
TURI
BO‘YICHA
JISMONIY
TEXNIK-TAKTIK
TAYYORGARLIK DARAJASINI TEKSHIRISH //
NamDU Ilmiy Axborotnomasi. – 2024.
– №. 11. – С. 927-930.
21.
Мўминов А. Ш. Малакали гандболчи қизларнинг жисмоний тайёргарлигини
оширишда айланма машғулотдан фойдаланиш самарадорлиги //Fan-Sportga. – 2024. –
№. 3. – С. 86-91.
22.
Muminоv А.Sh, Аtаjаnоv R.T. "
Gаndbоldi uyrеtiw mеtоdikаsi
"
Гандбол) ўқув қўлланма
– Тошкент - “MЕTОDİST NАSHRİYОTİ” -2023, 175 b.
23.
Тулаганов Ш. Ф., Фозилов Х. Ёш гандболчиларнинг тезкор-куч сифатини
ривожлантириш услублари //Fan-Sportga. – 2022. – №. 6. – С. 18-20.
24.
Тўлаганов Ш.Ф., Мўминов А.Ш. Турли малакали гандболчиларнинг чаққонлик
сифати кўрсаткичларини таҳлилий ўрганиш //Фан-cпортга. – 2021. – №. 1. – с. 23-25.
25.
Икромов У., Мўминов А. Ш. МАЛАКАЛИ ГАНДБОЛЧИЛАРНИ ТАКТИК
ҲАРАКАТЛАРНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШНИНГ ВОСИТА ВА УСЛУБЛАРИ
//Modern Science and Research. – 2025. – Т. 4. – №. 1. – С. 34-42.
26.
Ikromov U., Mo‘minov A. S. YUQORI MALAKALI GANDBOLCHILARNI KUCH
SIFATLARINI RIVOJLANTIRISH VA NAZORAT QILISH //Modern Science and
Research. – 2025. – Т. 4. – №. 1. – С. 99-105.
27.
Fozilov Kh.K. The role of special physical training in improving the effectiveness of
competitive exercises (handbal) // Eurasian journal of academic research Innovative
Academy Research Support Center 2024. - P-96-100.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
894
28.
Fozilov X.Q. Musobaqa davrida gandbolchilarning burchak oʻyinchilarida texnik-taktik
harakatlarini baholash va tahlil qilish // FAN-SPORTGA ilmiy nazariy jurnal. 2023. 3-son.
- B.81-84 [13.00.00. №16].
29.
Фозилов Х.Қ Малакали гандболчиларнинг техник-тактик ҳаракатларини назорат
қилиш ва такомиллаштириш усуллари // Sportda ilmiy tadqiqotlar ilmiy-nazariy jurnal.
2023.
3
son.
-
B.27-30
[13.00.00
ОАК
Rayosatining
2022
yil
15 dekabrdagi 328-son qarori]
30.
Фозилов Х.Қ. Мусобақа олди микроциклларда юкламаларни режалаштириш ва спорт
машғулотларининг умумий тамойилларидан фойдаланиш услубияти // «The modern
way to popularize weightlifting in Uzbekistan» International scientific and practical
conference collection of scientific papers 2023. – P.55-57.
31.
Фозилов Х.Қ. Гандболчиларнинг xужумдаги техник-тактик ҳаракатларини тахлил
қилиш // «The modern way to popularize weightlifting in Uzbekistan» International
scientific and practical conference collection of scientific papers 2023. – P.57-60.
32.
Fozilov X.Q. 10-11 yoshli gandbolchilarning jismoniy tayyorgarligini rivojlantirish //
“Zamonaviy futbolda innovatsion texnologiyalardan foydalanish istiqbollari” mavzusidagi
Respublika ilmiy-amaliy anjumani. 2023. – B.272-274.
33.
Fozilov X.Q. Gandbolchilarning tezkor qarshi hujum tayyorgarligini takomillashtirish
samaradorligini oshirish // “Zamonaviy futbolda innovatsion texnologiyalardan foydalanish
istiqbollari” mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani. 2023. – B.274-277.
