ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1016
SHARQ ALLOMALARINING BUYUK MEROSLARINI O’RGANISH – BIZ UCHUN
HAM FARZ HAM QARZDIR
Adxamjon Qosimov
Farg’ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti “Ijtimoiy fanlar” kafedrasi assistenti.
Elektron pochta:
https://doi.org/10.5281/zenodo.14756607
Annotatsiya. Mazkur ilmiy maqolada sharq allomalarining buyuk meroslarini o‘rganishda
nafaqat ilmiy, balki madaniy, axloqiy va diniy qadriyatlari, shuningdek ularning asarlari tarixiy
tafakkurni oshirish va hozirgi davrda ilmiy yondashuvlarni rivojlantirishga xizmat qilish haqida
so‘z boradi.
Kalit so’zlar: Sharq allomalari, “Al-Qonun fi-t-Tibb”, Abu Bakr Ar-Roziy, tarixiy
tafakkur, algoritm, tibbiyot qo‘llanmasi, insoniy qadriyatlar.
STUDYING THE GREAT HERITAGE OF EASTERN SCIENTISTS IS BOTH A DUTY
AND A DEBT FOR US
Abstract. This scientific article discusses the study of the great heritage of Eastern scholars
not only from the perspective of scientific, but also from the perspective of cultural, moral, and
religious values, and how their works contribute to the rise and development of historical thinking
and scientific approaches in the modern era.
Key words: Eastern scholars, "Al-Qanun fi-t-tibb", Abu Bakr Ar-Razi, historical thought,
algorithm, medical manual, human values.
ИЗУЧЕНИЕ ВЕЛИКОГО НАСЛЕДИЯ ВОСТОЧНЫХ МУДРОСТИЙ — ДЛЯ НАС И
ОБЯЗАННОСТЬ, И ДОЛГ
Аннотация. В данной научной статье рассматриваются не только научные, но и
культурные, нравственные и религиозные ценности великого наследия учёных Востока, а
также вклад их трудов в развитие исторического мышления и развитие научных подходов.
в нынешнюю эпоху.
Ключевые слова: учёные Востока, «Аль-Канун фи-т-Тибб», Абу Бакр Ар-Рази,
историческое мышление, алгоритм, медицинское руководство, общечеловеческие
ценности.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1017
KIRISH
Sharq allomalari merosini oʻrganishning diniy va axloqiy ahamiyati
Islomda ilm oʻrganish juda katta ahamiyatga ega. Qur’onda ham, hadisda ham ilm izlash
farz sifatida belgilangan. Sharq allomalari bu ilmiy izlanishlarning ifodasidir. Ular nafaqat ilm-fan
sohasida, balki axloqiy va diniy qadriyatlarni ham tadqiq qilganlar. Ularning asarlari orqali biz
ilmga bo‘lgan hurmatni va uni rivojlantirishning muhimligini tushunib yetamiz.
Farz:
Sharq allomalari asarlaridan ilm olish farz, chunki bu nafaqat ilmiy bilimlar, balki
axloqiy va ijtimoiy masalalar bo‘yicha ham yo‘l-yo‘riq beradi. Ayniqsa, ularning tasavvuf, etikasi
va ijtimoiy masalalarga oid fikrlari hozirgi zamon odamlarining yuritishi uchun katta ahamiyatga
ega.
Qarz:
Allomalarimizning buyuk merosi bizning madaniy va ilmiy merosimizni tashkil
etadi. Bu merosni o‘rganish va uni keyingi avlodlarga yetkazish bizning qarzimizdir. Bu boradagi
mas’uliyatimiz — ilmni avaylab saqlash va uning to‘liq qiymatini anglab yetish, o‘z
avlodlarimizga hamda butun insoniyatga ulkan bilim va tajriba taqdim etishdir.
Sharq allomalari merosining zamonaviy ta’limga ta’siri
Bugungi kunda Sharq allomalari merosi bizning ta’lim tizimimizga katta ta’sir ko‘rsatadi.
Ularning asarlari nafaqat tarixiy ma’lumotlar, balki zamonaviy falsafa, ilm-fan va ijtimoiy
munosabatlar haqidagi chuqur fikrlarni o‘z ichiga oladi. Sharq allomalari asarlari faqat o‘z
davrining ilm-fanini emas, balki umuman ilmiy tafakkurning rivojlanishiga katta hissa qo‘shgan.
Ularning asarlari hozirgi zamon ilm-fanining rivojiga ham ta’sir ko‘rsatdi va hali ham
ko‘plab ilmiy yo‘nalishlarda qo‘llaniladi. Talabalar va yosh avlod bu asarlar orqali nafaqat ilmiy
bilim olishadi, balki dunyoqarashlarini kengaytiradilar. Misol uchun:
Abu Ali Ibn Sino (980–1037) tibbiyot, astronomiya, fizika, falsafa sohalarida buyuk alloma
bo‘lib, hozirgi tibbiyotning poydevorlarini yaratgan. Uning “Al-Qonun fi-t-Tibb” (Tibbiyot
qonunlari) asari butun dunyo bo‘ylab 600 yil davomida asosiy tibbiyot qo‘llanmasi bo‘lib xizmat
qilgan. Ibn Sino ilmiy ishlari orqali tibbiyotda yangiliklar kiritdi va uning fikrlari hozirgi zamon
tibbiyotining rivojlanishiga ta’sir o‘tkazdi.
Ahmad Al-Farg‘oniy (797-865) ning ilmiy ishlari astronomiya va geometriya sohalarida
katta yutuqlarga erishgan bo‘lib, bugungi ilm-fan rivojlanishiga hissa qo'shgan.
Abu Bakr Ar-Roziy (865–925) alkimyo, tibbiyot, kimyo, va falsafa bo‘yicha ishlagan
buyuk olimlardan biri. U birinchi bo‘lib, koʻplab dori-darmonlarni ishlab chiqishga kirishgan va
tibbiyotda yangi usullarni joriy etgan.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1018
Sharq allomalari nafaqat o‘z zamonalarida, balki hozirgi ilm-fan uchun ham katta
ahamiyatga ega. Ularning astronomiya, matematika, tibbiyot, kimyo, geografiya, va falsafada
qilgan ishlari, zamonaviy ilmiy texnologiyalarning poydevorlarini tashkil etadi. Masalan: Al-
Xorazmiyning algoritmlari va algebra ishlari hozirgi informatika va kompyuter fanlarining
rivojlanishiga katta ta’sir ko‘rsatdi. Ibn Sinoning tibbiyoti hozirgi davrda ham tibbiyot sohasida
dolzarb hisoblanadi, uning asarlari o‘rganilmoqda va asosiy tibbiy qo‘llanmalar sifatida
foydalaniladi
Sharq allomalari merosi va milliy o‘zlikni anglash
Sharq allomalari bizning milliy o‘zligimizni anglashda ham katta rol o‘ynaydi. Ularning
asarlari orqali bizning milliy tariximiz, madaniyatimiz va ilmiy merosimizni chuqurroq
tushunishimiz mumkin. Bu esa, o‘z navbatida, bizga o'z tariximizga nisbatan hurmatni oshiradi va
o'z madaniy merosimizni saqlashga bo‘lgan mas’uliyatni anglatadi.
Talabalar Sharq allomalari asarlarini o‘rganish orqali nafaqat ilmiy, balki madaniy, axloqiy
va diniy qadriyatlarni ham anglaydilar. Bu ular uchun kengroq dunyoqarashni rivojlantirishga
yordam beradi va milliy o‘zlikni anglashda muhim ahamiyat kasb etadi. Sharq allomalari asarlarini
o‘rganishda interaktiv metodlardan foydalanish talabalar uchun yanada qiziqarli va samarali
bo‘ladi. Munozara, fikr almashish va qiyosiy tahlillar orqali ularning asarlarini yanada chuqurroq
tushunish mumkin.
Xulosa
Sharq allomalari merosini o‘rganish biz uchun faqat ilmiy mas’uliyat emas, balki axloqiy
va diniy majburiyatdir. Ularning asarlaridagi ilmiy, axloqiy va ijtimoiy jihatlar bizni nafaqat ilmiy
rivojlanishga, balki insoniy qadriyatlarni hurmat qilishga, madaniy va tarixiy merosimizni asrab-
avaylashga ham undaydi. Sharq allomalari merosining chuqur o‘rganilishi, bizga zamonaviy
dunyoda yashash uchun kerakli bilimlarni taqdim etadi va insoniyat tarixining muhim
bosqichlarini tushunish imkoniyatini yaratadi. Sharq allomalari asarlaridan foydalanish, tarixiy
tafakkurni oshirish va hozirgi davrda ilmiy yondashuvlarni rivojlantirishda muhim ahamiyatga
ega. Bu ilmiy merosni o‘rganish — bizning ilmiy va axloqiy qarzimizdir.
REFERENCES
1.
Mirziyoyev Sh. Islom hamkorlik tashkiloti Tashqi ishlar vazirlari kengashi 43-sessiyasining
ochilish marosimidagi nutqi // Xalq soʻzi, 2016, 19-oktyabr.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1019
2.
Abu Rayhon al-Beruniy. Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar. Tanlangan asarlar. – T. I. /
Arabchadan A.Rasulov tarjimasi. Masʼul muharrir I.Abdullayev. – T.: “Fan”, 1968. – 488 b.
3.
Samarqandlik allomalar / Sh.Ziyodov, Q.Mahmudov. – Samarqand: Imom Buxoriy xalqaro
markazi nashriyoti, 2019.
4.
Adxamjon Qosimov. “Sharq allomalarining tibbiyot sohasidagi buyuk merosi”. Yangi
O'zbekiston taraqqiyotida tadqiqotlarni o'rni va rivojlanish omillari. 8-to’plam 2-son iyul
2024. B. 325-328.
5.
Adxamjon Qosimov. “Sharq allomalarining asarlari orqali tarixiy tafakkurni rivojlantirish
texnologiyalari” 41-son 1-to’plam. Iyul-2024 B. 82-84.
