2025
JANUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 1
668
YONG'IN PAYTIDA NIMA QILISH KERAK?
A.P. Xakimov
JKB va NSM OYOXTTEB inspektori kapitan.
X.O‘. Ergashev
JKB va NSM OYOXTTEB kichik inspektori kichik serjant.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14774576
Annotatsiya. Yong'in — tabiiy yoki sun'iy sabablar bilan yuzaga keladigan xavfli
hodisadir. Yong'in paytida tezkor va samarali harakat qilish hayotni saqlash va mol-mulkni
yo'qolishidan saqlash uchun juda muhimdir. Ushbu maqolada yong'in paytida amalga
oshiriladigan to'g'ri harakatlar, xavfsizlik choralarini ko'rish, o'zini va boshqalarni qanday
himoya qilish, shuningdek, yong'inni o'chirish yoki xavfsiz hududga evakuatsiya qilish haqida
batafsil ma'lumot berildi.
Kalit so'zlar: yong'in xavfsizligi, evakuatsiya, yong'inni o'chirish, yong'in paytida nima
qilish kerak, yong'in uchun tayyorgarlik, xavfsiz joyga ko'chish, yong'inni oldini olish, yong'inni
to'xtatish texnikalari, favqulodda holatlarda yordam, yong'in paytida to'g'ri hatti-harakatlar.
Yong'in — bu tabiiy yoki inson tomonidan yaratilgan xavfli hodisa bo'lib, u hayot va mol-
mulk uchun jiddiy xavf tug'diradi. Har yili dunyo bo'ylab yuzlab yong'inlar sodir bo'lib, ko'plab
odamlarning hayotini oladi yoki ularga jiddiy jarohatlar yetkazadi. Shuningdek, katta moddiy zarar
keltiradi. Shuning uchun yong'inni to'xtatish, unga qarshi kurashish, xavfsiz hududga evakuatsiya
qilish, yong'in paytida to'g'ri harakat qilish hayotni saqlashda, barcha insonlarni va ularning mol-
mulkini himoya qilishda juda muhim ahamiyatga ega.
1. Yong'inni oldini olish
Yong'inning oldini olish — xavfsizlikning birinchi qadami. Yong'inning kelib chiqish
sabablaridan biri ko'pincha ehtiyotsizlik yoki texnik xatoliklardir. Quyidagi asosiy choralar
yordamida yong'inning kelib chiqishini kamaytirish mumkin:
•
Elektr tizimlari va uskunalarini tekshirib turish:
Elektr jihozlarini noto'g'ri ishlatish
yoki eskirgan tarmoq yong'in sababchisi bo'lishi mumkin. Shuning uchun barcha elektr qurilmalari
muntazam ravishda tekshirilishi kerak.
•
Ochiq olovdan ehtiyot bo'lish:
Gaz qurilmalari, pechlar va boshqa olovdan foydalanishda
ehtiyotkorlik zarur. Ochilgan olovdan uzoq vaqt davomida chiqmaslik yoki boshqa xavfli
materiallarni yonib ketish ehtimoli bor joylarda o'choqni ishlatmaslik muhim.
2025
JANUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 1
669
•
Yong'inga chidamli materiallardan foydalanish:
Qurilishda, mebellarda va boshqa
narsalarda yong'inga chidamli materiallar ishlatish yong'in xavfini sezilarli darajada kamaytiradi.
2. Yong'in boshlanganda nima qilish kerak?
Yong'in yuz berganda tez va aniq harakat qilish kerak. Avvalo, xavfsizlikni ta'minlash uchun
quyidagi qadamlar bajarilishi lozim:
•
Ovozli ogohlantirishni yoqish:
Agar binoda yong'inni aniqlaydigan ogohlantiruvchi tizim
bo'lsa, u ishlashini ta'minlash kerak. Bu, o'z navbatida, odamlarni tezda evakuatsiya qilish
imkonini beradi.
•
Alohida harakatlar qilish:
Yong'in kichik hajmda bo'lsa, yong'inni o'chirish uchun mos
vositalardan foydalanish mumkin. Suv, yong'in o'chiruvchi, va boshqa jihozlar yordamida
yong'inni o'chirishni boshlash mumkin, lekin agar yong'in tezda tarqalishni boshlasa, bu jarayonni
kechiktirish zarur emas, xavfsizlikni ta'minlash uchun darhol evakuatsiya qilish kerak.
•
Zarur yordamni chaqirish:
Yong'inning kattaligi va tarqalish tezligiga qarab, tez tibbiy
yordam va yong'in xizmatlariga (yong'in o'chiruvchilar) qo'ng'iroq qilish zarur.
3. Evakuatsiya qilish
Yong'inni o'chirish imkoniyati bo'lmasa, darhol evakuatsiya qilish kerak. Evakuatsiya
jarayonida quyidagi qoidalarga rioya qilish lozim:
•
Tezkor va tartibli evakuatsiya:
Evakuatsiya faqatgina tezkor va tartibli amalga oshirilishi
kerak. Odamlar tutilmasdan va qo'rqmasdan xavfsiz joyga ko'chirilishi zarur.
•
Zarur vositalarni tayyorlash:
Evakuatsiya uchun barcha zarur vositalar (masalan, to'liq
batareya bilan mobil telefon, yong'in o'chiruvchi uskunalar, boshqalar) tayyorlangan bo'lishi
kerak.
•
O'zini va boshqalarni himoya qilish:
Boshqalarni evakuatsiya qilishda o'zini ham
himoya qilish muhimdir. Odamlar orasida yordam qo'llab-quvvatlash tizimi o'rnatilishi kerak.
4. Yong'in paytida xatti-harakatlar va xavfsizlik qoidalari
Yong'in paytida xavfsiz bo'lish uchun bir qator muhim xatti-harakatlar amalga oshirilishi
kerak. Bu quyidagilarni o'z ichiga oladi:
•
Xavfsiz joyga ko'chish:
Yong'in boshlanganda yoki uning tarqalishi xavfi bo'lsa, eng
avvalo binodan yoki xavfli hududdan chiqish kerak.
•
Xavfsiz yo'llarni tanlash:
Evakuatsiya qilishda xavfsiz yo'llarni tanlash muhimdir. Darhol
yopiladigan eshiklar va tanglamalarni oldindan bilish va undan foydalanishga tayyor bo'lish lozim.
2025
JANUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 1
670
•
Yong'inni kuzatib turish:
Yong'inning rivojlanishi va uni nazorat qilish uchun yong'in
xodimlaridan yordam olish juda muhimdir. Ular yong'inni qanday o'chirish yoki xavfsiz hududga
olib chiqish bo'yicha aniq yo'riqnomalar beradi.
•
G'ovaklar va zarralar:
Yong'in paytida havoda g'ovaklar va zarralar paydo bo'lishi
mumkin. Bu, ayniqsa nafas olish uchun xavfli bo'lishi mumkin. Maxsus himoya vositalaridan
(nafas olish maskasi) foydalanish foydali.
5. Favqulodda holatlarda yordam
Yong'in paytida boshqa insonlarga yordam ko'rsatish ham juda muhimdir. Yong'inni
o'chirishda yoki evakuatsiya qilishda yordam berish orqali boshqa odamlarning hayotini saqlab
qolish mumkin.
•
Yordamga muhtojlarni aniqlash:
Agar atrofingizda yordamga muhtoj bo'lgan odamlar
bo'lsa (masalan, nogironlar yoki bolalar), ularga tezda yordam berish zarur.
•
Tibbiy yordam ko'rsatish:
Agar kimdir jarohat olgan bo'lsa, ularga imkon qadar tez tibbiy
yordam ko'rsatish kerak. Agar yong'in xizmatlari hali kelmagan bo'lsa, o'zingiz imkon qadar
yordamga qo'l uring.
6. Yong'inni o'chirish texnikalari
Agar yong'inning tarqalishi boshidan oldin tutilsa, uning tezda o'chirilishi uchun turli xil
yong'in o'chirish vositalaridan foydalanish mumkin:
•
Suv yordamida o'chirish:
Suv — yong'inni o'chirishda eng keng tarqalgan vositadir.
Suvning miqdori va kuchi yong'inning turi va miqyosiga qarab belgilanishi kerak.
•
Kimyoviy o'chiruvchilar:
Yong'inni o'chirishda kimyoviy moddalar ham ishlatilishi
mumkin. Ular, asosan, o'choq yoki gazlarni yongan joylarni o'chirishda samarali bo'ladi.
•
Quruq qum yoki tuproq:
Yirik yong'inlar uchun qo'shimcha ravishda quruq qum yoki
tuproq ham foydalanish mumkin, chunki ular o'choqni o'chirish uchun samarali vositalardir.
Xulosa:
Yong'in paytida qanday harakat qilishni bilish, xavfsizligimizni ta'minlash va
muammolarning oldini olishda muhim ahamiyatga ega. Avvalo, yong'inni oldini olish, yong'in
boshlanganda to'g'ri xatti-harakatlar qilish, tezda evakuatsiya qilish va yordam chaqirish zarur.
Bularning barchasi hayotni saqlashga yordam beradi. Har bir shaxs yong'in xavfsizligi
qoidalarini bilishi, bu qoidalarni amalda qo'llashga tayyor bo'lishi kerak.
2025
JANUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 1
671
REFERENCES
1.
Dovlatov, S. (2020). Yong'in xavfsizligi: Nazariya va amaliyot. Toshkent: O'zbekiston Milliy
Kitobxonlik.
2.
Yong'in xavfsizligi bo'yicha qo'llanma (2022). Yong'in o'chirish usullari va xavfsiz
evakuatsiya. Tahririyat: O'zbek Respublika Favqulodda Vaziyatlar Agentligi.
3.
Uzbekistan Ministry of Emergency Situations. (2022). Yong'in va favqulodda vaziyatlarda
yordam ko'rsatish bo'yicha amaliy qo'llanma
.
Tashkent: Ministry Press.
