ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1145
INKLYUZIV SINFLARDA KO’ZI OJIZ O’QUVCHILARGA GEOMETRIYA FANINI
O’RGATISH JARAYONIDA ORIGAMIDAN FOYDALANISH
Islomov Inomjon Umidjon o‘g‘li
Mirzo Ulyg‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy universiteti
Matematika fakulteti matematika yo‘nalishi talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14772203
Annotatsiya.
Ushbu maqolada ko’zi ojiz bolalarga geometriya fanini o’qitish jarayonida
origamini qo’llash usullari, tavsiyalar, origamilar bo‘yicha qo‘llanmalarga bo‘lgan talablar
keltirilgan.
Kalit so’zlar:
Inklyuziv ta’lim, maktab geometriya kursi, origami, kognitiv universal ta’lim
faoliyati, ko’rish qobilyati zaif o’quvchilar, idrok etish kanallari, ko’rgazmali qurollar,
origametriya.
USE OF ORIGAMI IN THE PROCESS OF TEACHING GEOMETRY TO BLIND
STUDENTS IN INCLUSIVE CLASSES
Abstract.
This article presents methods, recommendations, and requirements for origami
manuals for using origami in the process of teaching geometry to blind children.
Keywords:
Inclusive education, school geometry course, origami, cognitive universal
educational activities, visually impaired students, perception channels, visual aids, origami.
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ОРИГАМИ В ОБУЧЕНИИ ГЕОМЕТРИИ СЛЕПЫМ
УЧАЩИМСЯ В ИНКЛЮЗИВНЫХ КЛАССАХ
Аннотация.
В статье представлены методика, рекомендации и требования к
пособиям по оригами для использования оригами в обучении геометрии детей с
нарушениями зрения.
Ключевые слова:
Инклюзивное образование, школьный курс геометрии, оригами,
познавательные универсальные учебные действия, слабовидящие учащиеся, каналы
восприятия, наглядные пособия, оригами.
Origamining geometriyaga ahamiyati: origami orqali bolalar yassi shakllarni uch o‘lchovli
jismlarga aylantirishni his qiladi. Turli shakllarni hosil qilish orqali ular haqida tasavvur paydo
bo’ladi. Buklangan qog’ozning shakli ushlab ko’rib sezgi orqali bolalar shakllarni o’rganadilar.
Har bir inson borki yangi bilimlar olishga qiziqadi va uni egallash yo‘lida astoydil harakat
qiladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1146
Xususan, inklyuziv ta’lim muassalarining dolzarbligi o’quvchilarning turli toifalari,
ko’rish qobilyati buzilgan bolalarning ham barcha fanlar qatori geometriya fanini ham mukammal
o’rdatishda o’quvchilarning tafakkurini rivojlantirish, tizimda bir nechta idrok kanallaridan
foydalanish zarur. Tiflopisixologlarning xulosasiga asosan vizuval va taktik kanallarni qamrab
oladidan origamidan foydalanish muhim.
Brail yozuvlari bilan integratsiya: origami qog’ozlariga brail yozuvi yordamida shakllar
nomi va matematik malumotlar joylashtirish mumkin. Ishlatiladigan texnikalar oddiy va xavfsiz
bo‘lishi lozim .Ovozli yo‘riqnomalar asosida bolalar origami shakllarini hosil qilishni mustaqil
o’rganishi mumkin.
Origami yordamida burchaklar, tomonlar va diagonallarni aniqlash kabi masalalar
yechiladi. Kvadratni uchburchakka almashtirish yoki piramida hosil qilish orqali shakllarning
xususiyatini tushunish mumkin. Origamida simmetriya, nisbat va proporsiyalarni tushuntirish
imkoniyati mavjud.
Kutilayotgan natijalar. Bolalarda ijodkorlik va muammolarni hal qilish qobilyati
rivojlanadi. Matematika va geometriya darslari qiziqarli va samarali o’tadi.
Ta’lim to’g’risidagi qonunga muvofiq, inklyuziv ta’lim bu alohida ta’lim ehtiyojlari va
individual imkoniyatlarning xilma-xilligini hisobga olgan holda barcha bolalar uchun teng ta’lim
olishni ta’minlaydi.
Dars jarayonlarini o’tishda qulay sharoit yaratish uchun quyidagi vositalardan foydalanish
tavsiya etiladi.
1. Grafika qurilmasi;
2. Tarqatma materiallari;
3. Fazoviy figuralarning kesimlari;
4. Kordinata tekisligi, transportir, chizg’ich, kordinata chizig’i;
5. Matematika doir kartochkalar to’plami;
6. Relefli chizma va uning qurilmasi;
7. Ko’rgazmali qurollar:
hajmli ko’rgazmali qurollar (geometrik jismlar modellari ikki yoqli burchaklar);
ko’rgazmali qurollar (plakatlar, rasmlar, geometrik figuralar tasvirlari, rassomlarning
geometrik mavzudagi rasmlari).
Origami vositalaridan yangi materialni taqdim etishda ham figura elementlarini qurish,
isbotlash va topish masalalarini hal qilish jarayonida ham foydalanish mumkin.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1147
Origami yordamida yangi materialni o’rganishda odatda kvadrat, to’rtburchak yoki
uchburchak shakldagi qog’oz varoqning tekisligiga asoslanadi. Ushbu modelda to’g’ri chiuziqlar
varoqning qatlama chiziqlari va nuqtalar, to’g’ri chiziqlar va seriflarning kesishish nuqtalari, y’ani
Evklid geometriyasida mavhum bo’lgan ob’ektlar sezilarli bo’ladi. Origami yordamida
teoremalarni isbotlash mumkin bo’ladi.
Origamining matematik nazariyasi R.Alperin, E.Andersen, K.Kasahara, J.Meekava,
F.Ova, T.Takahama, T.Xall, K.Xatori va boshqalarning asarlarida o’rganilgan. Ba’zi muntazam
ko’pburchaklar va konus kesimlarning xossalarini o’rganish uchun qog’oz qatlamining qatlamidan
foydalanish S.Rou ishida ko’rib chiqilgan.
Origami yordamida teoremalarni isbotlash uchun asos origametriya aksiomalaridir. Quyida
aksiomalar keltiriladi.
1. Berilgan ikkita nuqtadan o’tuvchi bitta egilish mavjud.
2. Berilgan ikkita nuqtami birlashtirgan bitta egilish mavvjud.
3. Berilgan ikkita to’g’ri chiziqni birlashtirgan bitta egilish mavjud
4. Berilgan nuqtadan o’tuvchi va berilgan chiziqqa perpendikulyar yagona egilish mavjud.
5. Berilgan nuqtadan o’tuvchi va boshqa berilgan nuqtani berilgan to’g’ri chiziqqa
joylashtiruvchi egilish mavjud.
6. Berilgan ikkita nuqtaning har birini berilgan ikkita kesishuvchi to‘g‘ri chiziqlardan
biriga joylashtiradigan egilish mavjud.
Bu aksiomalarni aniq misol yordamida tushuntiramiz.
Masala.
Ikkita parallel to‘g‘ri chiziq kesuvchi bilan kesilgan. Hosil bo‘lgan almashinuvchi
burchaklar bissektrisalari parallel ekanligini isbotlang.
To‘liq tasavvur hosil qilish uchun avval kvadrat shakldagi qog’oz varog’ida ko’rsatish
maqsadga muvofiqdir.
1. Kvadrat shakldagi qogo’zni to‘rtta teng to‘g‘ri to’rtburchakka bo’lamiz. Buning uchun
kvadratni o‘rta chizig‘i bo‘yicha buklaymiz. Keyin hosil bo‘lgan to‘g‘ri to’rtburchaklarni ham
xuddi shunga o‘xshash bo‘laklarga bo‘lamiz. Natijada kvadrat shakldagi qogo’zning tekisligida
uchta o‘zaro parallel to‘g‘ri chiziqlar hosil qilamiz. Bu to‘g‘ri chiziqlarning yuqoridagisi va
pastdagisidan biz keying yasashlarimizda foydalanamiz.
2.Kesuvchi yasaymiz, bu kesuvchi sifatida esa kvadratning diagonalini tanlaymiz.
3.Almashinuvchi
burchaklarning
bissektrisalarini
topamiz.
Natijada
ABDC
parallelogramm hosil bo‘ladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1148
4.
AB
va
CB
tomonlarning mos ravishda o’rtalari bo‘lgan
M
va
N
nuqtalarini topamiz.
5.
M
va
N
nuqtalar orqali o‘tuvchi to‘g‘ri chiziq bo‘yicha buklaymiz. Bitta almashinuvchi
burchakning bissektrisasi bo‘lgan
AC
to‘g‘ri chiziq ikkinchi almashinuvchi burchakning
bissektrisasi bo‘lgan
BD
to‘g‘ri chiziqning davomi bo‘ladi. Shunday qilib, ikkita parallel to‘g‘ri
chiziq kesuvchi bilan kesilganda hosil bo‘lgan almashinuvchi burchaklar bissektrisalari parallel
ekanligini isbotlandi.
Xulosa.
Ushbu maqolada origamilar bilan ishlash orqali ko‘zi ojiz va zaif ko‘ruvchi
o‘quvchilarga tekislikda geometric shakllarni to‘g‘ri tasavvur qilish, shakllarning elementlari va
ularning joylashuvi haqidagi tasvvurini oshirish nazarda tutilgan.
REFERENCES
1.
Asmalov AG Forminovanie shkole: Prosweschinie 2010:159
2.
Belim SN. Geometriyadan metodikalar tóplami :Akim 1998:63 s
3.
Google scholar
4.
Resarch Geta
5.
Academia.ru
6.
Асмолов А. Г. Формирование УУД в основной школе. М: Просвещение. 2010. 159 с.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1149
7.
Афонькин С. Ю., Афонькина Е. Ю. Все об оригами: справочник. СПб.: Кристалл; М.:
Оникс. 2005. С. 16.
8.
Белим С. Н. Задачи по геометрии решаемые методами оригами. М.: Аким. 1998. 63 с.
9.
Григорьева Л. П. Сташевский С. В. Основные методы развития зрительного
восприятия у детей с
10.
нарушениями зрения: учебно-методическое пособие. М.: АПН СССР: НИИ
дефектологии. 1990. 98 с.
11.
Денискина В. З. Обучение математике слепых и слабовидящих учащихся начальных
классов : ме-одическое пособие. М. : Логосвос, 2015. 316 с.
12.
Денискина В. З. Средства обучения математике в начальных классах школ слепых.
М.: Просвеще-ние, 1986. 92 с.
13.
Ермаков В. П. Графические средства наглядности для слабовидящих. М.: ВОС, 1988.
158 с.
14.
Литвак А. Г. Пcихология слепых и слабовидящих : учебное пособие. СПб. : РГПУ,
1998. 271 с.
15.
Лубовский.В.И. Специальная психология: учебное пособие. М.: Академия.
2005.464 с.
16.
Лядова А. В., Аввакумова И. А. Оригами как средство формирования познавательных
УУД в про- цессе обучения геометрии слабовидящих учащихся 7–9 классов //
Актуальные вопросы преподавания ма- ематики, информатики и информационных
технологий : межвузовский сборинк научных работ. Екате ринбург : Изд-во Ур. гос.
пед. ун-та, 2016. 294 с.
17.
Подколзина Е. Н. Особенности использования наглядности в обучении детей с
нарушением зре-ния // Журнал Дефектологии. 2005. № 6. С. 33–40.
18.
Приказ минобрнауки РФ от 19.12.2014 № 1598 «Об утверждении Федерального
государственного образовательного стандарта начального общего образования
обучающихся с ограниченными возможно- тями здоровья». URL:
ovz.herzen.spb.ru/wp-content/uploads/2015/02/Приказ-1598-от-
9.12.2014.pdf
(дата
обращения 16.06.2016).
19.
Проект специальных требований в Федеральные государственные образовательные
стандарты ос- новного и среднего общего образования для слабовидящих детей в
условиях инклюзивного образования.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1150
20.
URL:http://fgos-ovz.herzen.spb.ru/wpcontent/uploads/2014/10/04_Спец.требования-
ФГОС_слабовидящие_ 09112014.pdf (дата обращения 16.06.2016).
21.
Федеральный государственный образовательный стандарт основного общего
образования /МО и науки РФ. М.: Просвещение, 2011. 48 с.
22.
Ibroximovna, M. S. (2024). FACTORS OF DEVELOPING OF INTERCULTURAL
COMMUNICATION COMPETENCE IN TEACHING ENGLISH TO CADETS OF
MILITARY UNIVERSITY. Лучшие интеллектуальные исследования, 15(1), 159-163.
23.
Musayeva,
S.
I.
(2024,
May).
DEVELOPMENT
OF
INTERCULTURAL
COMMUNICATION COMPETENCE OF CADETS USING INTERACTIVE METHODS.
In Proceedings of International Conference on Scientific Research in Natural and Social
Sciences (Vol. 3, No. 5, pp. 276-284).
24.
Федеральный закон «Об образовании в Российской Федерации» № 273-ФЗ от 29
декабря 2012 го-да. URL: http://минобрнауки.рф/документы/2974 (дата обращения
16.06.2016).
