1200
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
O'ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA DAVLAT BOSHQARUVI SIFATINI TAHLIL
QILISH VA UNING IQTISODIY O'SISHGA TA'SIRI
Dotsent Shakarov Allayor Baratovich
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti
Shaymanov Javlonbek Baxtiyorovich,
Irisov Akramjon Avazovich
Navoiy innovatsiyalar universiteti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14784555
Annotatsiya.
Ushbu maqola O'zbekiston Respublikasida davlat boshqaruvining sifatini
tahlil qilish va uning iqtisodiy o'sishga ta'sirini o'rganadi. Mustaqillik yillarida amalga oshirilgan
islohotlar, iqtisodiy tizimning o'zgarishi, nodavlat sektorining
rivojlanishi, xorijiy
investitsiyalarning o'sishi va mamlakatning barqaror iqtisodiy o'sishi kabi masalalar yoritilgan.
Maqolada O'zbekistonning iqtisodiy siyosati, uning yutuqlari va kelajakdagi istiqbollari haqida
ma'lumotlar keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
davlat boshqaruvi, iqtisodiy o'sish, islohotlar, nodavlat sektor, xorijiy
investitsiyalar, barqaror rivojlanish.
АНАЛИЗ КАЧЕСТВА ГОСУДАРСТВЕННОГО УПРАВЛЕНИЯ В РЕСПУБЛИКЕ
УЗБЕКИСТАН И ЕГО ВЛИЯНИЕ НА ЭКОНОМИЧЕСКИЙ РОСТ
Аннотация.
Данная статья анализирует качество государственного управления в
Республике Узбекистан и его влияние на экономический рост. Рассмотрены реформы,
проведенные за годы независимости, изменения экономической системы, развитие
негосударственного сектора, рост иностранных инвестиций и устойчивый экономический
рост страны. В статье представлена информация об экономической политике
Узбекистана, ее достижениях и перспективах на будущее.
Ключевые слова:
государственное управление, экономический рост, реформы,
негосударственный сектор, иностранные инвестиции, устойчивое развитие.
ANALYSIS OF THE QUALITY OF PUBLIC ADMINISTRATION IN THE REPUBLIC
OF UZBEKISTAN AND ITS IMPACT ON ECONOMIC GROWTH
Abstract.
This article analyzes the quality of public administration in the Republic of
Uzbekistan and its impact on economic growth. It covers the reforms implemented during the years
of independence, changes in the economic system, the development of the non-state sector, the
growth of foreign investments, and the country's sustainable economic growth. The article
provides information on Uzbekistan's economic policy, its achievements, and future prospects.
1201
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Keywords:
public administration, economic growth, reforms, non-state sector, foreign
investments, sustainable development.
KIRISH
O‘zbekiston Respublikasi mustaqillik yillari davomida davlat institutlarini shakllantirishda
muhim yutuqlarga erishdi. Davlat hokimiyati organlari jamiyatimiz rivojlanishiga katta hissa
qo‘shmoqda. Davlat tomonidan olib borilgan tizimli, izchil va samarali siyosat natijasida
mamlakatda tinchlik, osoyishtalik va barqaror hayot kechirish muhitini saqlab qolish ta’minlandi.
Mustaqillikka erishilgach, islohotlarning birinchi bosqichi yakunlariga ko‘ra, tadbirkorlar
sinfini shakllantirish, raqobat muhitini yaratish, bozor infratuzilmasini rivojlantirish va bozor
munosabatlari poydevorini barpo etish uchun zarur bo‘lgan normativ-huquqiy asos shakllantirildi.
Ushbu bosqichda mamlakat iqtisodiyotiga ma’muriy-buyruqbozlik tizimining ta’sirini
bartaraf etish bilan birga, yangi mulkchilik munosabatlari vujudga keldi, mulkdor-tadbirkorlar
sinfi shakllanib, izchil rivojlana boshladi.
Davlat tomonidan har tomonlama qo‘llab-quvvatlangan holda kichik biznes va xususiy
tadbirkorlikning jadal rivojlanishi xususiylashtirish va demonopolizatsiya jarayonlari bilan
hamohang kechdi. Shunday qilib, 1994 yil oxiriga kelib, 54 mingta korxona o‘z boshqaruv shaklini
o‘zgartirdi, shundan 34% xususiy, 48% aksiyadorlik, 16% jamoaviy va 1% ijaraga asoslangan
korxonalarga aylandi.
METODOLOGIYA VA ADABIYOTLAR TAHLILI
Ushbu tadqiqot O‘zbekiston Respublikasida davlat boshqaruvi sifatini va uning iqtisodiy
o‘sishga ta’sirini tahlil qilishga qaratilgan. Tadqiqot metodologiyasini shakllantirishda normativ-
huquqiy hujjatlar, iqtisodiy nazariyalar, xalqaro tajriba va amaliy statistik ma’lumotlarga
asoslanildi.
Taqdim etilgan statistik ma’lumotlarni o‘rganish – O‘zbekiston Respublikasi Davlat
statistika qo‘mitasi (www.stat.uz) va Iqtisodiyot va moliya vazirligi (www.mineconomy.uz)
tomonidan taqdim etilgan rasmiy statistik ma’lumotlar asosida davlat boshqaruvi sifati va iqtisodiy
ko‘rsatkichlarning dinamikasi tahlil qilindi.
Tadqiqot doirasida davlat boshqaruvi sifati va uning iqtisodiy o‘sishga ta’siri bo‘yicha turli
ilmiy manbalar tahlil qilindi:
Normativ-huquqiy manbalar: O‘zbekiston Respublikasining budjet tizimi haqidagi qonuni,
Prezident Farmonlari va boshqa normativ-huquqiy hujjatlar (www.lex.uz, www.norma.uz).
Statistik ma’lumotlar: Davlat statistika qo‘mitasi (www.stat.uz) va Iqtisodiyot va moliya
vazirligi (www.mineconomy.uz) ma’lumotlari asosida davlat boshqaruvi va iqtisodiy rivojlanish
ko‘rsatkichlari tahlil qilindi.
1202
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
NATIJALAR VA MUHOKAMA
Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning jadal rivojlanishi davlat tomonidan har
tomonlama qoʻllab-quvvatlanishi natijasida xususiylashtirish va demonopolizatsiya jarayonlari
bilan birga kechdi.
Shunday qilib, 1994-yil oxiriga kelib 54 000 ta korxona xoʻjalik yuritish shaklini
oʻzgartirdi, ulardan 34% xususiy, 48% aksiyadorlik, 16% jamoaviy, 1% ijaraga asoslangan
korxonaga aylandi.
Mamlakat iqtisodiyotida nodavlat sektor ulushining oshishi natijasida 1995-yilda sanoat
mahsulotlarining 44%, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining 97% nodavlat sektor korxonalari va
xoʻjaliklarida ishlab chiqarildi, savdo sohasida esa nodavlat sektor ulushi qariyb 82% ni tashkil
etdi.
1
Oʻzbekistonda islohotlarning navbatdagi – ikkinchi bosqichi moliyaviy sektorni
mustahkamlash va barqarorlashtirishga qaratilgan edi.
Natijada iqtisodiyot tuzilmasida yangi tarmoqlar va sektorlar paydo boʻldi.
Real iqtisodiyot sektoriga jalb qilingan xorijiy investitsiyalar hajmi 10 milliard AQSh
dollaridan oshdi, shundan faqat 1996-yilda 3,6 milliard dollardan ortigʻi oʻzlashtirildi.
Natijada mamlakat oʻzining yoqilgʻi-energetika va don mustaqilligini taʼminladi hamda
sanoatini mustahkamladi.
Davlat barqarorlikdan uzoq muddatli iqtisodiy oʻsishga oʻtish uchun zarur sharoitlarni
yaratishga muvaffaq boʻldi.
Barqaror iqtisodiy oʻsishga oʻtish – islohotlarning uchinchi bosqichi boʻlib, 1998-yildan
2000-yilgacha boʻlgan davrni qamrab oladi.
Ushbu bosqichda zamonaviy iqtisodiyotning asosi yaratildi, makroiqtisodiy barqarorlikka
erishildi, yangi institutlar va boshqaruv organlarini shakllantirish boʻyicha keng koʻlamli ishlar
amalga oshirildi.
Moliya, soliq va kredit-pul tizimlari tubdan oʻzgartirildi.
Faqatgina 1998-yil davomida YAIM hajmi 4,4% ga, sanoat ishlab chiqarishi 5,8% ga,
qishloq xoʻjaligi esa 4% ga oʻsdi.
1
Юлдашев Ш.Г., Зокирова Н.К., Ходжаева М.Я. Узбекская модель – как фактор развития национальной
экономики / Под общей ред. Доктора экономических наук, профессора К.Х. Абдурахманова: Монография. –
Т.: Ташкентский филиал РЭУ им. Г.В. Плеханова, 2016. – С. 22-39.
1203
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
1-Rasm. O'zbekistonning barqaror o'sishini boshqarishning evristik modeli.
Qadam-baqadam iteratsion jarayon.
2
2000-yildan boshlab iqtisodiy oʻsishning hal qiluvchi omiliga chuqur tarkibiy oʻzgarishlar
aylandi. Sanoat mahsulotining asosiy oʻsishi yangi tashkil etilgan korxonalar tomonidan
taʼminlandi.
2
составлено автором данной работы на основе статьи С.Чепеля - Экономический рост Узбекистана за годы
независимости: факторы, проблемы и перспективы. - http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1064955720//
Опубликован:01:02 01.10.2003
4-qadam (2000-2002
yillar) davlatdan ajratish
va privatizatsiya,
raqobat muhiti yaratish;
xorijiy investitsiyalarni
jalb etish; bozor
infratuzilmasini
shakllantirish.
2-qadam (1996-1997
yillar) privatizatsiya
jarayonlarini
kengaytirish; soha
barqarorligini
ta'minlash;
takomillashtirish.
5-qadam (2003 yil)
iqtisodiy barqarorlikni
ta'minlash;
investitsiyalar
tuzilmasini va
ularning manbalarini
takomillashtirish;
sohaning investitsiya
siyosatini
faollashtirish.
8-qadam (2008 yil)
ishlab chiqarishning
muvozanatli sur'atda
o'sishi, modernizatsiya,
ishlab chiqarishni
yangilash, energiya
resurslarini tejash;
investitsiyalarni jalb
etish; iqtisodiy
islohotlarni
chuqurlashtirish.
3-qadam (1998-1999
yillar) xalqaro
hamkorlikni
kengaytirish; resurs
salohiyatini oshirish;
boshqaruv tuzilmasini
takomillashtirish va
sohada strukturaviy
o'zgarishlar.
6-qadam (2004-2005
yillar) xorijiy
investitsiyalarni jalb
etish va qo'shma
korxonalar yaratish;
privatizatsiya va
boshqaruv islohotlari,
strukturaviy
o'zgarishlar.
9-qadam (2009-2012
yillar) Anti-krizis
dasturi:ishlab
chiqarishni
modernizatsiya qilish
va yangilashni
tezlashtirish; qat'iy
tejamkorlik rejimi,
xarajatlarni
kamaytirish;.
7-qadam (2006-2007
yillar) ishlab
chiqarishning yuqori
sur'atlarida o'sishini
ta'minlash va energiya
resurslarini tejash; xorijiy
investitsiyalarni jalb
etish; eksportning o'sishi,
valyutani oqilona
foydalanish.
1-qadam (1990-1995
yillar) soha normativ
bazasini yaratish;
institutsional islohotlar va
iqtisodiy islohotlar
korxonalarda;
privatizatsiya; yoshlarni
tarbiyalash.
Oʻzbekiston iqtisodiyoti tarmoqlarida barqaror
rivojlanishni boshqarishning bosqichma-bosqich modeli
1204
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Yangi ishlab chiqarish tarmoqlarini rivojlantirishga jami investitsiyalarning 56% dan
ortigʻi yoʻnaltirildi. Vaziyat tahlilidan kelib chiqib, Oʻzbekiston rahbariyati ushbu
bosqichni tizimli liberallashuv yoʻnalishidagi islohotlarni yanada chuqurlashtirish deb
belgiladi.
2-Rasm. O'zbekiston Respublikasi YaIM o'sish dinamikasi 2000-2009 yillar.
3
Natijada ba'zi maqsadlarga erishildi – ayniqsa, iqtisodiy o'sish, makroiqtisodiy barqarorlik,
iqtisodiyot va eksportni diversifikatsiya qilish. Ammo bu yondashuv, asosan, vaqtincha xarakterga
ega edi, ya'ni iqtisodiyotni ortiqcha raqobatdan himoya qilish uchun, uning quvvatlari yanada
raqobatbardosh bo'lmaguncha, va bir paytda iqtisodiyot asta-sekin ochilishi kerak edi. Biz 2008-
2009 yillardagi global inqirozdan o'zimizni himoya qildik, ammo O'zbekiston Rossiyaning
iqtisodiy inqirozi sababli yuzaga kelgan mintaqaviy inqirozni yengish uchun cheklangan
vositalarga ega bo'ldi.
Biroq, hech narsa joyida turmaydi. Yangi siyosiy-iqtisodiy sharoitlar jamiyat hayotini
tashkil etishda zamonaviy yondashuvlarni ishlab chiqishni, bizning qo'limizdagi resurslarni
yanada samarali foydalanishni talab qiladi. Bunday islohotlarning asosiy maqsadi har bir
shaxsning manfaatlarini, huquq va erkinliklarini himoya qilish uchun shart-sharoitlarni yaratishdir.
Yangi prezident saylanganidan so'ng, mamlakat Konstitutsiyasining 24-yilligiga
bag'ishlangan tantanali yig'ilishda, Mirziyoyev rasmiylarni aholi bilan muloqotning yo'qligi uchun
tanqid qildi. Aynan shu muammoni hal qilishdan boshlandi, u yangi lavozimdagi faoliyatini shu
masala bilan boshladi.
3
составлено автором на основе данных сайта Государственный комитет Республики Узбекистан по
статистике- http://www.stat.uz/ru/141-otkrytye-dannye/989-valovoj-vnutrennij-produkt
1205
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Yangi prezident dasturi uchta asosiy blokda islohotlarni ko'zda tutadi. Fuqarolik jamiyatini
rivojlantirish sohasida – "Kuchli davlatdan – kuchli fuqarolik jamiyatiga" kontseptsiyasini amalga
oshirish: "Mahalliy davlat hokimiyati organlari to'g'risida"gi qonunni qabul qilish, bu qonun
markazdan hududlarga vakolatlarni o'tkazishni va mahalla institutining fuqarolik jamiyatining
zaruriy elementi sifatidagi rolini yanada mustahkamlashni nazarda tutadi.
Iqtisodiy islohotlar sohasida – valyuta bozorini liberallashtirish, 2030 yilga kelib yaIM
hajmini ikki barobarga oshirish, iqtisodiyotda sanoatning ulushini 40 foizga yetkazish.
4
Ushbu
maqsadlarga erishish uchun kimyo sanoatini, rangli va noyob metallarni qayta ishlash,
uglevodorod xomashyosi, to‘qimachilik, charm va poyabzal, farmatsevtika sanoati, meva-
sabzavot mahsulotlarini qayta ishlash va qurilish materiallari ishlab chiqarishni rivojlantirishga
qaratilgan 8 ta maxsus dastur qabul qilindi va amalga oshirilmoqda.
Uchinchi blok – ijtimoiy, unga turar-joy va ijtimoiy infratuzilma qurilishi, shuningdek,
diniy tolaransizlikni va millatlararo kelishuvni saqlash bo‘yicha chora-tadbirlar kiradi.
O‘zbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyev o‘zining birinchi prezidentlik yilini "Xalq bilan
muloqot va inson manfaatlari yili" deb e'lon qildi. Davlat siyosatining kelgusidagi ustuvor
yo‘nalishlari sifatida u davlat organlari va fuqarolar o‘rtasidagi munosabatlarga fundamental
yondashuvni qayta ko‘rib chiqishni ta'kidlagan. O‘zbekiston prezidentining eng katta
yangiliklaridan biri – barcha fuqarolar o‘z muammolari va takliflari bilan murojaat qilishlari
mumkin bo‘lgan virtual qabulxonaning ishga tushirilishi. Bunday institutni yaratish O‘zbekistonda
haqiqiy inqilob va yutug‘ bo‘ldi. Bir yil davomida O‘zbekiston prezidenti virtual qabulxonasiga 1
353 967 ta murojaat keldi. Bu xalqning davlat rahbariga va yangi institutsiyaga bo‘lgan ishonchini
ko‘rsatadi. Virtual qabulxona aholining muammolarini hal qilishga qodir bo‘lgan mexanizmga
aylandi.
4
Послание Президента Республики Узбекистон Шавката Мирзиёева Олий Мажлису. 28 декабря 2018 год
https://president.uz/uz/lists/view/2228
2010г.
2011г.
2012г.
2013г.
2014г.
2015г.
2016г.
2017г.
2018г.
2019г.
Рост %
107,3
107,8
107,4
107,6
107,2
107,4
106,1
104,5
105,4
105,6
107,3
107,8
107,4
107,6
107,2
107,4
106,1
104,5
105,4
105,6
102,0
103,0
104,0
105,0
106,0
107,0
108,0
109,0
O ' Z B E K I S T O N R E S P U B L I K A S I YA I M O ' S I S H
D I N A M I K A S I 2 0 1 0 - 2 0 1 9 Y I L L A R D AV O M I D A ,
%
1206
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
3-Rasm. O'zbekiston Respublikasining 2010-2019 yillardagi YaIM o'sish
dinamikasi
5
Hozirgi kunda ushbu strategiyani amalga oshirish doirasida 15 ta qonun va 700 dan ortiq
boshqa normativ-huquqiy hujjatlar qabul qilindi, ular davlat va jamoat hayotining barcha
sohalarini rivojlantirishga qaratilgan.
Xususan, davlat va jamoat qurilishi tizimini zamonaviy talablar va ustuvorliklarni inobatga
olgan holda takomillashtirish sohasida 16 ta vazirlik va idoralar tuzilmalari, vazifalari va
funksiyalari qayta ko'rib chiqildi, shuningdek, davlat va xo'jalik boshqaruvi tizimida 20 ta organ
isloh qilindi.
Sud-huquq tizimi tubdan qayta ko'rib chiqildi. O'zbekiston Respublikasi Oliy sudini va
ma'muriy sudlarni tashkil etish uchun yagona oliy sud hokimiyati organi yaratildi. Ichki ishlar
organlari tizimi isloh qilindi, ularning asosiy faoliyati fuqarolarning huquqlari, erkinliklari va
qonuniy manfaatlarini ta'minlashga — «Xalq manfaatlariga xizmat qilish»ga yo'naltirilgan.
XULOSA
Maqolada
yoritilgan
masalalar
asosida,
O'zbekiston
Respublikasidagi
davlat
boshqaruvining sifatini tahlil qilish va uning iqtisodiy o'sishga ta'sirini o'rganish, mamlakatning
rivojlanishidagi muhim omillarni ko'rsatdi. Mustaqillik yillarida amalga oshirilgan islohotlar va
davlat boshqaruvining yaxshilanishi iqtisodiy o'sishni ta'minlashda muhim rol o'ynadi.
O'zbekistonda iqtisodiy tizimning modernizatsiyasi, nodavlat sektorining rivojlanishi va
xorijiy investitsiyalarni jalb qilish orqali barqaror iqtisodiy o'sish ta'minlandi.
Bundan tashqari, O'zbekistonning iqtisodiy siyosati va amalga oshirilgan islohotlar
mamlakatni yanada kuchliroq va raqobatbardosh iqtisodiy tizimga aylantirishga qaratilgan. Davlat
boshqaruvining sifatini oshirish orqali samarali va barqaror iqtisodiy o'sish, shu jumladan ijtimoiy
rivojlanish, ta'lim, sog'liqni saqlash va infratuzilma sohalarida ham sezilarli yutuqlarga erishildi.
Kelajakda davlat boshqaruvi tizimini yanada takomillashtirish, ijtimoiy-iqtisodiy
barqarorlikni saqlab qolish va investitsion jozibadorlikni oshirish orqali O'zbekistonning iqtisodiy
o'sishini davom ettirish mumkin bo'ladi. Maqolada keltirilgan yutuqlar va istiqbollar
mamlakatning iqtisodiy rivojlanishidagi asosiy yo'nalishlarni ko'rsatib beradi.
REFERENCES
1.
Закон Республики Узбекистан. «О бюджетной системе» от 7 декабря 2013 года №
ЗРУ-361. //www.lex.uz
5
составлено автором на основе данных сайта Государственный комитет Республики Узбекистан по
статистике- http://www.stat.uz/ru/141-otkrytye-dannye/989-valovoj-vnutrennij-produkt
1207
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
2.
Указ Президента Республики Узбекистан «О стратегии действий по дальнейшему
развитию Республики Узбекистан» от 7 февраля 2017года №УП-4947//www.lex.uz
3.
«История Кореи» (Новое прочтение) / Под ред. А.В. Торкунова. – М.: МГИМО
(Университет), РОССПЭН, 2003.
4.
Маркс К., Энгельс Ф. Полное собрание сочинений. 2-е изд., т. 23.
5.
Europe 2020. Europe ’s growth strategy. Luxemburg. Publications Office of the Europe an
Union. 2013
6.
Хотамов И.С. Трудовой потенциал как фактор устойчивого развития региона.
Ташкентский государственный экономический университет, Узбекистан, г. Ташкент
Тип: статья в сборнике трудов конференции Язык: русский Год издания: 2018
Страницы: 664-666
https://www.elibrary.ru/item.asp?id=37128084
7.
Махмудов Н.М.,Шакаров А.Б., Улашев Х.А., Шакаров Ж.А. Макроиқтисодиёт:
дарслик.-с Самарканд.: “STEP-SEL” МЧЖ нашриёти. 2024-344 бет.
8.
Шакаров А.Б. Качество государственного управления как основа экономического
роста Республики Узбекистан. /Монография/- Самарканд.: Издательство “СамЧТИ”,
2024.-122 с.
9.
Шакаров А.Б. Ахоли даромадлари ва харажатларини диверсификациялаш орқали
турмуш фаровонлигини ошириш йўналишлари /Монография/- Самарканд.:
“СамЧТИ” нашриёти. 2024.-128 бет.
10.
Хотамов И.С. Инновационное развитие экономики узбекистана как фактор
конкурентоспособности
страны
университет Петра Великого Тип: статья в сборнике трудов конференции
Язык: русский
Год
издания: 2018
Страницы: 98-101
https://www.elibrary.ru/item.asp?id=36678855
Интернет сайты
11.
www.stat.uz - Государственный комитет по статистике Республики Узбекистан
12.
www.lex.uz- сайт законодательной базы Республики Узбекистан
13.
-
Информационно-поисковые и экспертные системы все
законодательство Узбекистана
14.
www.mineconomy.uz – сайт Министерства Экономики Республики Узбекистан
