ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
250
ZAMBURUG‘LI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOSLIGI
Choriyeva Ra’nogul Muzaffar qizi
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti Tibbiyot fakulteti
Davolash ishi yo‘nalishi 2-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14840634
Annotatsiya.
Ushbu maqolada zamburug‘li kasalliklarning o‘ziga xosliklari batafsil ko‘rib
chiqiladi. Zamburug‘li infektsiyalar, odam organizmi yoki tashqi muhitda mavjud bo‘lgan
zamburug‘lar tomonidan keltirib chiqariladi va ko‘pincha teri, shilliq qavatlar, nafas olish tizimi
hamda boshqa organlarni ta’sir qiladi. Kasalliklar sekin rivojlanishi va uzoq vaqt davomida
simptomlar ko‘rinmasligi bilan ajralib turadi. Ularning o‘ziga xosligi, immunitet tizimi zaif
bo‘lgan odamlarda ko‘proq uchrashi, turli xil zamburug‘lar (masalan, dermatofitlar, kandida,
aspergillus) tomonidan yuzaga kelishi va davolash usullarining zamburug‘ning turiga qarab
farqlanishidadir. Maqolada zamburug‘li kasalliklarning diagnostikasi, tarqalish o‘zgarishlari va
davolash usullari haqida ma’lumotlar taqdim etilgan. Zamburug‘li infektsiyalarning samarali
davolashida antifungal preparatlar va kasallikning turiga qarab individual yondashuv muhim
ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar:
Zamburug‘li kasalliklar, Mykotik infeksiyalar, Mikozlar, Zamburug‘
infektsiyalari, Immunitet tizimi va zamburug‘lar, Teri zamburug‘lari.
CHARACTERISTICS OF FUNGAL DISEASES
Abstract.
This article examines the characteristics of fungal diseases in detail. Fungal
infections are caused by fungi that are present in the human div or in the external environment
and often affect the skin, mucous membranes, respiratory system and other organs. The diseases
are characterized by slow development and prolonged absence of symptoms. Their specificity lies
in their higher incidence in people with weakened immune systems, their occurrence by various
fungi (e.g. dermatophytes, candida, aspergillus), and the differences in treatment methods
depending on the type of fungus. The article provides information on the diagnosis, distribution
changes and treatment methods of fungal diseases. The effective treatment of fungal infections is
important with the use of antifungal drugs and an individual approach depending on the type of
disease.
Keywords:
Fungal diseases, Mycotic infections, Mycoses, Fungal infections, Immune
system and fungi, Skin fungi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
251
ХАРАКТЕРИСТИКА ГРИБКОВЫХ ЗАБОЛЕВАНИЙ
Аннотация.
В данной статье подробно рассматриваются особенности грибковых
заболеваний. Грибковые инфекции вызываются грибками, которые присутствуют в
организме человека или во внешней среде и часто поражают кожу, слизистые оболочки,
дыхательную систему и другие органы. Заболевания характеризуются медленным
развитием и длительным отсутствием симптомов. Их специфика заключается в более
высокой частоте возникновения у людей с ослабленной иммунной системой, в их
обусловленности различными грибами (например, дерматофитами, кандидами,
аспергиллами), а также в различиях в методах лечения в зависимости от вида грибка. В
статье приведены сведения о диагностике, распространении и методах лечения грибковых
заболеваний. Эффективное лечение грибковых инфекций имеет важное значение с
применением противогрибковых препаратов и индивидуальным подходом в зависимости
от типа заболевания.
Ключевые слова:
Грибковые заболевания, Грибковые инфекции, Микозы, Грибковые
инфекции, Иммунная система и грибки, Грибки кожи.
KIRISH:
Zamburug‘li kasalliklar — bu turli xil zamburug‘lar tomonidan keltirilgan
infektsiyalar bo‘lib, ular inson organizmida ko‘plab sohalarda, jumladan terida, nafas yo‘llarida,
ichaklarda, qon tomirlarida hamda immunitet tizimida o‘zgarishlarga olib kelishi mumkin.
Mykotik kasalliklar sifatida tanilgan bu infektsiyalar ko‘plab turdagi zamburug‘lar tomonidan
yuzaga keladi. Ushbu kasalliklarning o‘ziga xosligi shundaki, ular organizmning himoya
mexanizmlariga ta’sir ko‘rsatib, ayrim hollarda jiddiy asoratlar keltirib chiqarishi mumkin. Boshqa
kasalliklarga nisbatan zamburug‘li infeksiyalar ko‘proq immunitet tizimi zaif bo‘lgan,
shuningdek, turli xil xavfli holatlarda rivojlanadi. Zamburug‘li kasalliklarning tashxisi va davolash
usullari o‘ziga xos qiyinchiliklar tug‘diradi, chunki ular ko‘pincha boshqa kasalliklar bilan
o‘xshash belgilarga ega. Antimikotik preparatlar va zamonaviy texnologiyalar yordamida bu
kasalliklarning oldini olish va davolash imkoniyatlari oshib bormoqda. Biroq, hali ham ko‘plab
muammolar mavjud bo‘lib, bu kasalliklarning davolashga qarshi qarshilik ko‘rsatishi va yangi
zamburug‘larning rivojlanishi muhim xavf omillari hisoblanadi. Zamburug‘li kasalliklarning
o‘ziga xos jihatlarini va ularning profilaktikasi hamda davolash usullarini tahlil qilish, bu
kasalliklar bilan kurashishda samarali yondashuvlarni ishlab chiqish uchun muhim ahamiyatga
ega.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
252
ZAMBURUG‘LI KASALLIK TURLARI
Tibbiyotda zamburug‘li kasalliklarning tasnifi mavjud. Shunday qilib, bir nechta
patologiya turi ajratiladi:
Keratomikoz (turli rangli lishay, cherepitsasimon mikoz, piedra);
Dermatofitiyalar (trixofitiya, mikrosporiya, favus, chov qatlamlarining
epidermofitiyasi, oyoq mikozi);
Kandidozlar (yuzaki, teri va shilliq qavatlarga tarqaladi; generallashgan, Janubiy
Amerikacha, Busse-Bushke, Djilkrayst kandidozi, keloid blastomikoz);
Chuqur (xromomikoz, sporomikoz, gistoplazmoz, koksidioz, mitsetoma);
Psevdomikozlar (eritrazma, aktinomikoz).
Biroq, dunyoning ko‘pchilik mamlakatlarida zamburug‘li kasalliklarni patologik
jarayonning lokalizatsiyasi bo‘yicha tasniflash qabul qilingan, unga ko‘ra:
* Tinea pedis — oyoq mikozi;
* Tinea corporis — tananing silliq terisi mikozi;
* Tinea cruris — chov mikozi;
* Tinea capitis — boshning sochli qismi mikozi;
* Tinea unguim — onxiomikoz (tirnoq zamburug‘i);
* Tinea manum — bilak mikozi;
* Tinea barbae — yuz mikozi.
ZAMBURUG’LI KASALLIK SABABLARI
Ko‘pincha ipli tuzilmalar yoki dermatomitsetalar (trixofiton, mikrosporon, axorion)
kuzatiladi. Zamburug‘larning ikkinchi guruhi — Kandida avlodiga mansub achitqi zamburug‘lari.
Kasallik manbalari kasallangan hayvonlar yoki odamlar hisoblanadi. Infektsiyalanish inson yoki
hayvon tanasining nuqsonli qismi bilan yaqin kontakt qilish, shuningdek, bemorning ifloslangan
buyumlari bilan aloqada bo‘lish orqali sodir bo‘ladi. Zamburug‘lar tashqi muhitda juda barqaror
bo‘lgan sporalar bilan ko‘payganligi sababli ular kundalik buyumlarga, epidermis yoki shilliq
qavatlarning boshqa joylariga tushadi va ularda uzoq vaqt davomida saqlanib qoladi. Go‘zallik
salonlari, sartaroshxonalar, basseynlar, hammomlar, manikyur salonlariga tashrif buyurish paytida
zamburug‘li kasalliklar bilan kasallanish xavfi mavjud. Ortqicha terlash (gipergidroz),
immunitetning pasayishi, terida shilinish va yoriqlar mavjudligida, avitaminozlar va shaxsiy
gigiyena choralariga rioya qilmaslik bilan bog‘liq patologiya paydo bo‘lishi hollari mavjud.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
253
ALOMATLARI
Odatda, barcha zamburug‘li kasalliklar terining yengil va sezilmaydigan qipiqlanishidan
boshlanadi. Biroq, har bir turi ma’lum bir alomatlar bilan tavsiflanadi
Keratomikoz — bu epidermisga ta’sir etadi, yallig‘lanishni keltirib chiqarmaydi,
shikastlangan dermatomalarning qipiqlanishi, pigmentatsiyaning o‘zgarishi xarakterlidir.
Shikastlanish o‘choqlari turli o‘lcham va shakllarga ega.
Dermatofitiyalar — bunda epidermis va uning ortiqalari jalb etiladi, yallig‘lanish jarayoni
rivojlanishi ehtimoli mavjud. Oyoq, sochlar, chov qatlamlari haddan tashqari qipiqlanish yoki
qizarish bilan tavsiflanadi, yoriqlar, namlanish shakllanadi. O‘choqli alopetsiya, tirnoqlarning
rangi va qalinligi o‘zgarishi kuzatiladi
Kandidozlar — oq rangli o‘choqlar paydo bo‘ladi, ularning ostida qizarishlar aniqlanadi.
Og‘riq yoki qichishish bilan birga kechishi mumkin.
Chuqur mikozlar — bu terining, ichki a’zolarning tizimli, massiv shikastlanishi bo‘lib,
zamburug‘larning organizm bo‘ylab disseminatsiyali tarqalishi bilan birga kechadi. Kechishi
tabiati o‘tkir yoki surunkali bo‘lishi mumkin. Agar bunday belgilar mavjud bo‘lsa, dermatologga
murojaat qilish zarur.
ZAMBURUG‘LI KASALLIKLARNI TASHXISLASH
Tashxis mikroskopik va madaniy ekish tadqiqot usullaridan foydalangan holda amalga
oshiriladi. Mikroskopik tashxis quyidagi choralarni o‘z ichiga oladi: Bemordan tekshirish uchun
soch, terini tangachalari yoki tirnoq qirindisi olinadi. Shuningdek, mitseliyning sporalari, gaz
pufakchalari, yirik zamburug‘ fragmentlari ham qayd qilinadi. Madaniy usul shikastlanishga sabab
bo‘lgan mitseliy turini aniqlash imkonini beradi. U zamburug‘larni oziqa muhitida o‘stirish va
ularning o‘sishi xarakteri va hosil bo‘lgan kolonniyani baholashdan iborat.
ZAMBURUG‘LI KASALLIKLARNI DAVOLASH
Patologiyalarni davolash va tegishli kompleks terapiyani tayinlash bilan shifokor-
dermatolog shug‘ullanadi. Terapiyada turli xil farmokologik shakllar qo‘llaniladi: tabletkalar,
malhamlar, kremlar, kukunlar, aerozollar va ularning kombinatsiyasi, masalan, bir vaqtning o‘zida
tabletka ichish va malhamlarni surtish.
Immunoterapiya — organizmning himoya xususiyatlarini (immunitetini) rag‘batlantirish
va vitaminli terapiya ortiqchalik qilmaydi. Tizimli zamburug‘larga qarshi vositalardan itrakonazol,
flukonazol, terbinafin gidroxlorid, ketokonazol ajratiladi. Mitseliydan qutulish uchun 60%li
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
254
giposulfit natriy eritmasi, so‘ngra 6%li xlorid kislotasi eritmasi bilan artish belgilanishi mumkin.
Boshning sochli qismi shikastlanganda, ketokonazol asosli shampunlar buyuriladi.
Kandidozni davolashda: antibakterial dorilarni qabul qilishni to‘xtatish, tizimli antifungal
terapiya, zamburug‘larga qarshi dori vositalari, malhamlar (lamizil, klotrimazol) va kremlarni va
ichak mikroflorasini tiklash uchun preparatlarmi (probiotiklar) qo‘llash ko‘rsatiladi.
OLDINI OLISH
Zamburug‘li kasalliklarni oldini olish uchun oddiy profilaktika choralariga rioya qilish
kerak. Shaxsiy gigiyena qoidalariga amal qilish: kishi o‘z tarog‘i, oyoq kiyimlaridan foydalanishi
kerak. Mushuk, it, sigir, ot kabi hayvonlar bilan yaqin kontakda bo‘lgandan keyin qo‘llarni
yaxshilab yuvish tavsiya etiladi.
XULOSA:
Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, zamburug‘li kasalliklar o‘zining turli xil
belgilari va kasallikning rivojlanish jarayoni bilan ajralib turadi. Ular asosan yuqumli xususiyatga
ega bo‘lib, odamlar va hayvonlar organizmida turli sohalarda namoyon bo‘lishi mumkin.
Zamburug‘lar asosan teri, nafas yo‘llari, ichak va immun tizimiga ta’sir ko‘rsatadi, bu esa ularning
xavfini oshiradi. Kasalliklarning ko‘pgina shakllari va rivojlanish tezligi shaxsning immun
tizimining holatiga bog‘liq. Zamburug‘li kasalliklarning davolashida ertalab va kechqurun dori-
darmonlardan foydalanish, shuningdek, shifokor ko‘rsatmalariga amal qilish muhimdir. Tibbiy
yordam va profilaktika choralari zamburug‘li kasalliklarning oldini olishda samarali vosita bo‘lib
xizmat qiladi.
REFERENCES
1.
Abdug‘aniev, M. (2019). Zamburug‘li kasalliklar va ularning davolash usullari. Tibbiyot
akademiyasi, 45-47-bet.
2.
Ismailov, A, & Rahmatov, R. (2020). Zamburug‘li infektsiyalar va ularning klinik tasnifi.
Tibbiyot jurnali, 78(2), 112-118-bet.
3.
Karimov, D. (2018). Teridagi zamburug‘li kasalliklar va ularning tashxisi. Dermatologiya va
venereologiya, 34(1), 15-20-bet.
4.
Salimov, S. (2017). Zamburug‘li infektsiyalar va ular bilan kurash usullari. Bakteriologiya
va mikrobiologiya, 50(3), 91-95-bet.
5.
Turg‘unov, A, & Usmonov, S. (2021). Zamburug‘li kasalliklarning oldini olish va
profilaktika choralari. O‘zbekiston tibbiyoti, 92(6), 145-150-bet.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
255
6.
Sodiqov, B. (2022). Zamburug‘lar va ular keltirib chiqaradigan kasalliklar. Tabiiy fanlar
jurnali, 58(4), 75-80-bet.
7.
Nurmatov, E. (2016). Immun tizimi va zamburug‘li infektsiyalar. Immunologiya va
allergologiya, 40(5), 102-106-bet.
8.
Murodov, A, & Qodirov, U. (2019). Zamburug‘li kasalliklar va davolashning zamonaviy
usullari. Xalq tibbiyoti, 55(3), 210-214-bet.
9.
Djalilov, K. (2020). Zamburug‘li kasalliklarni davolashda yangi yondashuvlar. Farmatsiya
jurnali, 61(2), 123-127-bet.
10.
Xodjayev, F, & Asqarov, M. (2021). Zamburug‘li kasalliklar va ularning diagnostikasi.
Klinikal tibbiyot, 66(7), 88-92-bet.
