2025 -Yil
13-Fevral
RAQAMLI DUNYO: MATEMATIK VA INFORMATIK
YONDASHUVLAR
Respublika ilmiy-uslubiy konferensiyasi
124
YASHIL IQTISODIYOT, YASHIL TEXNOLOGIYALAR MAMLAKATNI BARQAROR
RIVOJLANISHINING OMILLARIDAN BIRI SIFATIDA
Daniyorova Mutabar Mamatazizovna
TMC instituti
Iqtisodiyot kafedrasi katta o’qituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14849896
Annotatsiya.
Ushbu maqolada yashil iqtisodiyot va yashil texnologiyalarning davlatning
barqaror rivojlanishiga ta'siri o'rganiladi. Asosiy e'tibor ekologik barqarorlikni ta'minlashda
innovatsion yondashuvlar, iqtisodiy foyda va ijtimoiy mas'uliyatning uyg'unlashuviga qaratilgan.
Shuningdek, maqolada O'zbekiston tajribasi va xalqaro misollar tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
Yashil iqtisodiyot, yashil texnologiyalar, barqaror rivojlanish, ekologik
innovatsiyalar, O'zbekiston, xalqaro tajriba.
Kirish
Barqaror rivojlanish bugungi kundagi global muammolar qatorida asosiy masalalardan biri
hisoblanadi. Iqtisodiy rivojlanishning ekologik talablarga moslashtirilishi nafaqat atrof-muhitni
muhofaza qilish, balki uzoq muddatli ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashda muhim
ahamiyat kasb etadi. Shu nuqtayi nazardan, yashil iqtisodiyot va yashil texnologiyalar davlatning
barqaror rivojlanish strategiyalarida markaziy o‘rin egallaydi.
Yashil iqtisodiyot – bu ekologik va ijtimoiy mas'uliyatni hisobga olgan holda iqtisodiy
o'sishni ta'minlashga qaratilgan iqtisodiy modeldir. Ushbu model ishlab chiqarish va iste'mol
jarayonlarida tabiiy resurslardan samarali foydalanish, chiqindilarni minimallashtirish va
yangilanishga qaratilgan texnologiyalarni qo'llashni nazarda tutadi.
Bugungi kunda, O'zbekistonda barqaror rivojlanishni ta'minlash maqsadida yashil
iqtisodiyot tamoyillarini amalga oshirishga katta e'tibor qaratilmoqda. Xalqaro tashkilotlar bilan
hamkorlikda ekologik dasturlar ishlab chiqilmoqda, quyosh va shamol energetikasi sohalarida
yirik loyihalar amalga oshirilmoqda.
Mazkur maqolada yashil iqtisodiyotning davlat rivojlanishiga ta'siri, yashil
texnologiyalarning joriy etilishi va ularning afzalliklari tahlil qilinadi. Shuningdek,
O'zbekistonning ushbu yo‘nalishda amalga oshirayotgan ishlari va xalqaro tajriba misollari ko‘rib
chiqiladi.
Yashil iqtisodiyot tamoyillari insoniyatning atrof-muhitga nisbatan mas'uliyatli
munosabatini shakllantirishga yo‘naltirilgan bo‘lib, ekologik barqarorlikni ta’minlashda muhim
omil hisoblanadi. Ushbu iqtisodiy model nafaqat tabiiy resurslardan oqilona foydalanishni, balki
ijtimoiy adolat tamoyillariga asoslangan yangi texnologiyalarni joriy etishni ham ko‘zda tutadi.
Yashil texnologiyalar bugungi kunda dunyo iqtisodiyotining muhim yo‘nalishlaridan biri
hisoblanadi. Ushbu texnologiyalar qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirish,
chiqindilarni qayta ishlash va ekologik toza transport vositalarini joriy etish orqali davlatlarning
iqtisodiy va ekologik barqarorligini oshirishga xizmat qiladi. Misol uchun, quyosh panellari va
shamol turbinalaridan foydalanish an’anaviy energiya manbalariga bog‘liqlikni kamaytiradi va
issiqxona gazlari chiqindisini sezilarli darajada qisqartiradi.
O‘zbekistonda yashil iqtisodiyotga o‘tish istiqbollari
2025 -Yil
13-Fevral
RAQAMLI DUNYO: MATEMATIK VA INFORMATIK
YONDASHUVLAR
Respublika ilmiy-uslubiy konferensiyasi
125
O‘zbekiston Respublikasida yashil iqtisodiyot tamoyillarini joriy etish so‘nggi yillarda
davlat siyosatining muhim yo‘nalishlaridan biriga aylangan. Mamlakatda "Yashil iqtisodiyotga
o‘tish bo‘yicha 2030 yilgacha strategiya" qabul qilinib, ekologik xavfsizlikni ta’minlash va
iqtisodiy o‘sishni uyg‘unlashtirish maqsadida qator chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.
O‘zbekistonda milliy iqtisodiyotning isloh qilishda barcha jabhalarda tub o‘zgarishlar
davom etmoqda.
O`zbekiston p
rezidenti Shavkat Mirziyoyev 2024-yil 20-noyabr kuni Oliy Majlis
Qonunchilik palatasida 2025-yilni O‘zbekistonda “Atrof-muhitni muhofaza qilish va yashil
iqtisodiyot yili” deb e’lon qilinishni ma’lum qildi. Ushbu tashabbus, mamlakatda ekologik
barqarorlikni ta’minlash, yashil iqtisodiyotning rivojlanishini qo‘llab-quvvatlash va iqlim
o‘zgarishiga qarshi kurashishni kuchaytirishga qaratilgan muhim qadam bo‘ladi.
Prezident
tomonidan belgilangan vazifalar qatorida yashil texnologiyalarni keng joriy etish, suvni tejash,
yashil maydonlarni sezilarli darajada ko‘paytirish, Orol dengizi halokati oqibatlarini bartaraf etish
va chiqindilarni boshqarish bo‘yicha milliy dasturlar ishlab chiqish ko‘zda tutilgan. Eng muhimi,
bu tashabbus, aholining salomatligini mustahkamlash va ekologik xavfsizligimizni oshirishga
qaratilgan.
Bugungi kunda “yashil” iqtisodiyotga o‘tish – iqtisodiyotni rivojlantirishning ustuvor
yo‘nalishlari, uning raqobatbardoshligini oshirish va mamlakatni barqaror rivojlantirish sharti
sifatida qaralmoqda.
O‘zbekistonda quyosh energiyasi loyihalari amalga oshirilib, katta hajmdagi investitsiyalar
jalb qilinmoqda. Masalan, Samarqand va Navoiy viloyatlarida quyosh energiyasiga asoslangan
elektr stansiyalari ishga tushirildi. Ushbu loyihalar davlatning energiya mustaqilligini ta'minlash
bilan birga, karbonat angidrid chiqindilarini kamaytirishga ham hissa qo‘shadi.
Shuningdek, mamlakatda chiqindilarni qayta ishlash tizimi modernizatsiya qilinmoqda.
Innovatsion texnologiyalar yordamida maishiy chiqindilarni qayta ishlash orqali yangi
mahsulotlar ishlab chiqarish yo‘lga qo‘yildi. Bu nafaqat atrof-muhitni muhofaza qilish, balki
iqtisodiyotga qo‘shimcha daromad keltirishga xizmat qiladi.
Xalqaro tajribalar
Xalqaro tajribaga murojaat qilsak, Skandinaviya davlatlari, xususan, Shvetsiya va Daniya
yashil iqtisodiyot tamoyillarini joriy etishda yetakchi o‘rinni egallaydi. Ushbu mamlakatlarda
qayta tiklanuvchi energiya manbalariga o‘tish va chiqindilarni kamaytirish orqali iqtisodiy o‘sish
sur’atlarini ushlab turishga muvaffaq bo‘lingan. Masalan, Daniyada shamol energiyasi mamlakat
energiya balansining asosiy qismini tashkil etadi, bu esa energetik xavfsizlikni oshirishga imkon
berdi.
O‘zbekiston uchun ushbu tajribadan foydalanish ahamiyatlidir. Shvetsiyaning
chiqindilarni to‘liq qayta ishlash tizimi yoki Daniyaning energiya tejash dasturlarini moslashtirish
orqali ekologik innovatsiyalarni rivojlantirish mumkin.
Ijtimoiy-iqtisodiy afzalliklar
Yashil iqtisodiyot nafaqat ekologik, balki ijtimoiy-iqtisodiy afzalliklar ham keltiradi. U
yangi ish o‘rinlarini yaratadi, iqtisodiy barqarorlikni oshiradi va ijtimoiy adolatni ta’minlaydi.
Yashil texnologiyalarga investitsiyalar iqlim o‘zgarishining salbiy ta’sirlarini
kamaytirishga xizmat qilib, davlatlar uchun uzoq muddatli rivojlanish imkonini beradi.
2025 -Yil
13-Fevral
RAQAMLI DUNYO: MATEMATIK VA INFORMATIK
YONDASHUVLAR
Respublika ilmiy-uslubiy konferensiyasi
126
O‘zbekistonda yashil iqtisodiyotga asoslangan loyiha va dasturlarni amalga oshirish orqali
iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirish, atrof-muhitni muhofaza qilish va fuqarolarning
turmush sifatini yaxshilash mumkin.
Xulosa
Yashil iqtisodiyot va yashil texnologiyalar davlatning barqaror rivojlanishini ta'minlashda
muhim ahamiyatga ega. Ushbu iqtisodiy model nafaqat ekologik muammolarni hal qilishga, balki
iqtisodiy o‘sishni yangi bosqichga ko‘tarishga xizmat qiladi. Yashil texnologiyalarni joriy etish
orqali davlatlar energiya resurslaridan samarali foydalanishi, chiqindilarni qayta ishlashi va tabiiy
resurslarni tejashi mumkin.
O‘zbekiston misolida qaralganda, mamlakat yashil iqtisodiyotga o‘tish yo‘lida muhim
qadamlar tashlamoqda. Quyosh energiyasiga asoslangan loyihalar, chiqindilarni qayta ishlash
tizimining modernizatsiyasi va ekologik dasturlar joriy etilishi davlatning barqaror rivojlanish
strategiyasini mustahkamlamoqda. Shu bilan birga, xalqaro tajribadan o‘rganish va moslashtirish
imkoniyatlari kelajakda ushbu yo‘nalishda yanada katta yutuqlarga erishish uchun zamin yaratadi.
Yashil iqtisodiyot nafaqat ekologik, balki ijtimoiy va iqtisodiy foyda ham keltiradi. U yangi
ish o‘rinlarini yaratadi, resurslardan samarali foydalanishni ta'minlaydi va jamiyat farovonligini
oshiradi. O‘zbekistonning ushbu yo‘nalishda davom etishi nafaqat mamlakat ichidagi ekologik
vaziyatni yaxshilaydi, balki global ekologik muammolarning hal qilinishiga ham o‘z hissasini
qo‘shadi.
Kelajakda yashil iqtisodiyot tamoyillarini yanada kengroq joriy etish, aholi ongida
ekologik mas'uliyatni shakllantirish va innovatsion texnologiyalarga bo‘lgan e'tiborni oshirish
O‘zbekistonning barqaror rivojlanish strategiyasining asosiy yo‘nalishlaridan biri bo‘lishi
kerak.
Adabiyotlar ro‘yxati
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining "2030 yilgacha yashil iqtisodiyotga o‘tish bo‘yicha
strategiya" to‘g‘risidagi qarori.
2.
Global Environment Facility. (2020). Green Economy: Opportunities and Challenges.
Washington, DC: GEF Publications.
3.
Mamatov, B., & Ergasheva, L. (2021). Yashil texnologiyalar va ularning iqtisodiyotga ta'siri.
O‘zbekiston ilmiy jurnali, 3(1), 45–57.
4.
United Nations Environment Programme (UNEP). (2019). Green Technology and
Sustainable Development. Nairobi: UNEP.
5.
Shvetsiya Ekologik Agenti. (2022). Qayta tiklanuvchi energiya manbalari: Skandinaviya
tajribasi. Stokgolm: Ekologiya va Rivojlanish markazi.
