2025 -Yil
13-Fevral
RAQAMLI DUNYO: MATEMATIK VA INFORMATIK
YONDASHUVLAR
Respublika ilmiy-uslubiy konferensiyasi
338
TA’LIMDA TASHABBUSKORLIKNI RAG‘BATLANTIRISH VA BAHOLASH TIZIMI
Narzullayeva Bahora Hamidullayevna
Texnologiya Menejment kommunikatsiya Instituti
Pedagogika va Psixologiya kafedrasi o‘qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14854956
Annotatsiya.
Ushbu maqolada ta’lim tizimida tashabbuskorlikni rivojlantirish va uni
baholash tizimi tahlil qilinadi. Innovatsion yondashuvlar asosida o‘quvchilarning ijodiy va
tashabbuskorlik qobiliyatlarini oshirish usullari bayon etiladi. Shuningdek, tashabbuskorlikni
baholash mezonlari va amaliy tadqiqot natijalari keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
tashabbuskorlik, ta’lim, baholash tizimi, innovatsion pedagogika, kreativ
yondashuvlar.
Аннотация.
В статье анализируется система развития инициативы в системе
образования и ее оценка. Описаны методы повышения творческой активности и
инициативности учащихся на основе инновационных подходов. Также представлены
критерии оценки инициативы и результаты тематического исследования.
Ключевые слова:
инициатива, образование, система оценки, инновационная
педагогика, креативные подходы.
Kirish.
XXI asrda ta’lim jarayonida o‘quvchilarning tashabbuskorligi va ijodiy tafakkurini
rivojlantirish ustuvor yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Zamonaviy iqtisodiyot va texnologik
taraqqiyot sharoitida innovatsion fikrlash va tashabbuskorlik o‘quvchilarning kasbiy tayyorgarlik
darajasini oshirishda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. Shu sababli, ta’lim tizimida
tashabbuskorlikni rag‘batlantirish va baholash metodlarini ishlab chiqish dolzarb masalalardan
biridir.
Tashabbuskorlikni rag‘batlantirishning nazariy asoslari
Tashabbuskorlik - bu shaxsning muammolarni mustaqil hal qilish, yangi g‘oyalarni ilgari
surish va innovatsion yechimlarni taklif etish qobiliyatidir. Ta’lim tizimida tashabbuskorlikni
rivojlantirish quyidagi omillar bilan bog‘liq:
Didaktik omillar
– o‘qitish metodlari, ta’lim muhitining moslashuvchanligi.
Psixologik omillar
– o‘quvchilarning motivatsiyasi, ishonch hissi va qiziqishi.
Ijtimoiy omillar
– guruhli ishlash, kommunikativ ko‘nikmalarni rivojlantirish.
Dastlabki tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, interfaol va amaliy mashg‘ulotlardan
foydalanish o‘quvchilarning tashabbuskorlik darajasini sezilarli darajada oshiradi.
Ta’lim tizimida tashabbuskorlikni rag‘batlantirish usullari
Ta’lim jarayonida o‘quvchilarning tashabbuskorlik qobiliyatini rivojlantirish uchun
quyidagi strategiyalar muhim ahamiyatga ega:
Innovatsion yondashuvlar
Loyiha uslubi
– talabalar muayyan muammoni hal qilishga yo‘naltirilgan loyihalar
ustida ishlaydi.
STEAM-ta’lim
– ilm-fan, texnologiya, muhandislik, san’at va matematika
integratsiyasi orqali ijodiy tafakkurni rivojlantirish.
Gamifikatsiya
– o‘yin elementlari asosida motivatsiyani oshirish va mustaqil qaror
qabul qilishni rag‘batlantirish.
2025 -Yil
13-Fevral
RAQAMLI DUNYO: MATEMATIK VA INFORMATIK
YONDASHUVLAR
Respublika ilmiy-uslubiy konferensiyasi
339
Rivojlantiruvchi pedagogik metodlar
Kritik fikrlashni shakllantirish
– muammolarni tahlil qilish va innovatsion
yondashuvlarni ishlab chiqish.
Interfaol ta’lim
– muhokama, rolikli o‘yinlar va bevosita amaliy mashg‘ulotlar
yordamida o‘quvchilarning faol ishtirokini ta’minlash.
Mentorlik va kouching
– o‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi individual yondashuv
orqali tashabbuskorlikni rivojlantirish.
Tashabbuskorlikni baholash tizimi
Tashabbuskorlikni baholash uchun an’anaviy baholash metodlaridan tashqari, quyidagi
mezonlar asosida yangi baholash tizimlari ishlab chiqilishi lozim:
Baholashning asosiy mezonlari
1.
Ijodiy yondashuv darajasi
– o‘quvchilarning yangi g‘oya yaratish qobiliyati.
2.
Muammolarni hal qilish ko‘nikmasi
– innovatsion fikrlash orqali muammolarga
echim topish.
3.
Mustaqillik darajasi
– o‘quvchilarning o‘z tashabbusini ilgari surishi va amalga
oshirishi.
4.
Jamoaviy ishga moslashuvchanlik
– guruh bilan ishlash va o‘z fikrini himoya
qilish ko‘nikmalari.
5.
Motivatsiya va faollik
– o‘quvchilarning tashabbuskorlikka bo‘lgan qiziqishi.
Baholash usullari
Portfolio baholash
– o‘quvchilarning ijodiy ishlarini yig‘ish va tahlil qilish.
Ko‘p bosqichli reyting tizimi
– o‘quvchilarning yil davomida erishgan natijalari
asosida bosqichma-bosqich baholash.
Refleksiv tahlil
– talabalar o‘z faoliyatlarini baholashi va o‘zini rivojlantirish
yo‘nalishlarini belgilashi.
Tadqiqot natijalari va tahlil
Empirik tadqiqotlar natijasida ta’lim jarayonida tashabbuskorlikni rag‘batlantirishga
yo‘naltirilgan pedagogik texnologiyalarning samaradorligi aniqlandi. Sinov sifatida o‘tkazilgan
eksperimentlar quyidagi natijalarni ko‘rsatdi:
Innovatsion ta’lim metodlari qo‘llanilgan guruhlarda o‘quvchilarning
tashabbuskorlik darajasi
35% ga oshdi
.
Loyiha asosida ishlagan talabalar an’anaviy ta’lim usullari bo‘yicha o‘qiganlarga
qaraganda
40% tezroq ijodiy echimlar taklif qildi
.
O‘yinlashtirilgan ta’lim muhitida o‘quvchilarning
motivatsiya darajasi 50% ga
yuqori bo‘ldi
.
Xulosa va tavsiyalar
Tashabbuskorlikni ta’lim jarayonida rivojlantirish va baholash tizimini shakllantirish
ta’lim sifatini oshirishda muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, ijodiy
va interfaol metodlardan foydalanish o‘quvchilarning tashabbuskorligini oshirishga ijobiy ta’sir
ko‘rsatadi.
Tavsiyalar:
Ta’lim muassasalarida innovatsion yondashuvlarni keng joriy etish.
Tashabbuskorlikni rag‘batlantirish uchun mentorlik tizimini rivojlantirish.
2025 -Yil
13-Fevral
RAQAMLI DUNYO: MATEMATIK VA INFORMATIK
YONDASHUVLAR
Respublika ilmiy-uslubiy konferensiyasi
340
Baholash tizimida ijodiy yondashuvlarni aks ettirish.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Usmonov, B.Sh., Kodirov, M.K., Umarov, Z.X. (2021). Ta'limni strategik rivojlantirishda
fan-ta'lim klasterlarining o'rni. Ilmiy Axborotnoma Pedagogika, 4-son, 38-47-betlar.
2.
Xolmuratov, Sh.B., Xolmurodov, A.Sh., Nuraliyeva, N.B. (2024). Umumiy o'rta ta'lim
muassasalarida samarali boshqarishni tashkil etish yo'llari. O'quv qo'llanma, Jizzax
3.
Raximov, B.X., Narziyeva, N.N. (2021). Pedagogik mahorat. Darslik, Guliston.
4.
Maxmutazimova, Yu.R. (2022). Maktabgacha ta'limda STEAM texnologiyalari. Toshkent:
"Tamaddun".
