ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
350
ZAMONAVIY RANGTASVIRNING ESTETIK MOHIYATI VA UNING BADIIY
TA’LIM JARAYONLARIDA QO‘LLANILISHI
Faxrutdinov Zaynutdin Ramziyevich
Kamoliddin Behzod nomidagi
Milliy rassomlik va dizayn instituti professori
https://doi.org/10.5281/zenodo.14865771
Annotasiya.
Ushbu maqolada badiiy ta’lim jarayonida zamonaviy rangtavirning
qo‘llanilishi, tarixi va bugungi kunagi o‘rni, estetik mohiyati, uning qay darajada ahamiyat kasb
etishi
o‘rganib chiqilgan. Maqolada mazkur mavzuni yoritishga qaratilgan ma’lumotlar
keltirilgan bo‘lib, bu maqola zamonaviy rangtavirning usta rasssomlari ijodini tahlil qilish kabi
masalalarga ahamiyat berilgan.
Kalit so‘zlar:
rangtasvir, zamonaviy rangtasvir, badiiy ta’lim,
innovatsion yondashuv,
estetik mohiyati
.
THE AESTHETIC ESSENCE OF MODERN PAINTING AND ITS APPLICATION IN
THE PROCESSES OF ART EDUCATION
Abstract.
This article examines the application, history and role of modern painting in art
education, the aesthetic essence and its significance. The article provides information aimed at
covering this topic, paying attention to such issues as the analysis of the work of masters of modern
painting.
Keywords:
painting, modern painting, art education, innovative approach, the aesthetic
essence.
ЭСТЕТИЧЕСКАЯ СУЩНОСТЬ СОВРЕМЕННОЙ ЖИВОПИСИ И ЕЁ
ПРИМЕНЕНИЕ В ПРОЦЕССАХ ХУДОЖЕСТВЕННОГО ОБРАЗОВАНИЯ
Аннотация.
В данной статье рассматривается применение, история и роль
современной живописи в художественном образовании, эстетическая сущность ее
значение. В статье представлена информация, направленная на освещение данной темы,
уделено внимание таким вопросам, как анализ творчества мастеров современной
живописи.
Ключевые слова:
живопись, современная живопись, художественное образование,
инновационный подход, эстетическая сущность.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
351
Zamonaviy rangtasvir yoki "modern" rangtasvir bu XIX asrning oxirlarida va XX asrning
boshlarida shakllangan san’at yo‘nalishi hisoblanib, u an’anaviy san’atlardan bir qancha farq qiladi
va yangi estetikada, shakllarda, ranglarda va tasvirlash uslublarida yangiliklarni o‘z ichiga qamrab
oladi. Bu yo‘nalish ko‘pincha shakl va ranglarning abstrakt ifodalari, shuningdek, hayotning turli
jabhalaridan ilhomlangan kompozitsiyalarni o‘z ichiga oladi.
Zamonaviy rangtasvirning har bir turi o‘zining o‘ziga xos uslubi va xususiyatlariga ega
bo‘lib, san’atkorlar turli eksperimentlar va innovatsiyalar orqali rang, shakl va kompozitsiyalarni
yangi uslubda ifodalaydilar. Bu turli yo‘nalishlar o‘zaro bog‘liq va bir-birini to‘ldiradi,
shuningdek, zamonaviy san’atni yanada rang-barang va qiziqarli qiladi.
Zamonaviy rangtasvirning badiiy ta’lim jarayonida qo‘llanilishi va uning ahamiyati haqida
so‘z borar ekan bilamizki, uning ahamiyati juda katta va uning san’atni o‘qitishda, estetika va
hissiyotlarni rivojlantirishda, shuningdek, jamiyatdagi madaniy va ijtimoiy o‘zgarishlarni
anglashda muhim rol o‘ynaydi. Zamonaviy rangtasvir badiiy ta’limga bir nechta jihatdan ta’sir
qiladi va uning rivojlanishiga katta hissa qo‘shadi. Quyida uning badiiy ta’limdagi asosiy
ahamiyatini ko‘rib chiqamiz:
1.
Ijodiy fikrlashni rivojlantiradi:
Zamonaviy rangtasvir o‘quvchilarga yangi fikr va g‘oyalarni ifodalash imkoniyatini
beradi. Abstrakt va geometrik tasvirlar, ranglarning o‘zgarishi va shakllarning uyg‘unligi orqali,
talabalar ijodiy fikrlashni o‘rganadilar va ular o‘z asarlarini yaratishda cheklovlardan qochadilar.
Rassomlar an’anaviy san’atni yangi shakllarda ifodalashga harakat qilishadi, bu esa
o‘quvchilarga yangi, innovatsion yondashuvlarni o‘rganishga imkon yaratadi.
2.
Estetik rivojlanishni qo‘llab-quvvatlaydi:
Zamonaviy rangtasvir o‘quvchilarga ranglar, shakllar, kompozitsiya va boshqa estetik
elementlarni chuqurroq tushunishga yordam beradi. O‘quvchilar ranglarning psixologik va hissiy
ta’sirini, shakllarning va geometrik kompozitsiyalarning ma’no va hissiyotlarni qanday
ifodalashini o‘rganadilar.
Ular badiiy asarlar orqali estetik qiymatni tushunishni va tasviriy san’atning mazmunini
chuqurlashtirishni o‘rganadilar.
3.
San'atni tushunish va tahlil qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradi:
Zamonaviy rangtasvirning o‘ziga xos turlari, masalan, ekspressionizm, surrealizm yoki
abstraktsiya, talabalar uchun san'atni tahlil qilish va tushunish imkoniyatlarini kengaytiradi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
352
O‘quvchilar asarlarni faqat tashqi ko‘rinishi bilan emas, balki uning ma’nosi, konteksti, emotsional
yuki va san’atkorning niyati nuqtai nazaridan ham tahlil qiladilar.
Bu nafaqat badiiy bilimlarni oshiradi, balki tanqidiy fikrlash va ma’naviy rivojlanishni ham
qo‘llab-quvvatlaydi.
4.
Kreativ va badiiy ifodalarni kengaytiradi:
Zamonaviy rangtasvir talabalarni yangi ifodalash uslublariga o‘rgatadi. O‘quvchilar o‘z
his-tuyg‘ularini, dunyoqarashlarini, ijtimoiy va siyosiy fikrlarini badiiy tarzda ifodalash
imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Badiiy ta’limda zamonaviy rangtasvir orqali o‘quvchilar o‘z
o‘zgaruvchan dunyoqarashlarini yangi shakllarda, yangi ranglarda va yondashuvlarda ifodalashni
o‘rganadilar.
Masalan, pop-art va graffiti san’ati kabi zamonaviy uslublar o‘quvchilarga jamiyatdagi
madaniy va ijtimoiy muammolarni san’at orqali ifodalashni o‘rgatadi.
5.
San’atning ijtimoiy va madaniy rolini tushunishga yordam beradi:
Zamonaviy rangtasvirda ko‘plab ijtimoiy, siyosiy va madaniy masalalar o‘z aksini topadi.
Bu o‘quvchilarga san'atning jamiyatdagi roli, uning odamlar va jamiyat o‘rtasidagi
munosabatlarga qanday ta’sir qilishini o‘rganishga yordam beradi.
Rassomlar o‘z asarlarida zamonaviy hayotning murakkabliklarini, insoniyatning
jamiyatdagi o‘rnini va shaxsiy erkinlikni tasvirlaydilar. Bu o‘quvchilarga san’atning nafaqat
estetik, balki ijtimoiy qiymatini ham anglash imkoniyatini beradi.
6.
Badiiy ifodaning rang-barangligini ochib beradi:
Zamonaviy rangtasvirda ranglar, shakllar, matn va tasvirlar orasidagi o‘zaro aloqalar juda
kengaygan. Bunday rang-baranglik o‘quvchilarga ranglarning va shakllarning tasvirlashdagi
potentsialini tushunishga yordam beradi, shu bilan birga turli uslublar va texnikalar orqali o‘z
ifodalash imkoniyatlarini kengaytiradi.
7.
Texnologiyalarning san'atlarga integratsiyasi:
Raqamli san’at va kompyuter grafikasi zamonaviy rangtasvirning ajralmas qismi bo‘lib, bu
texnologiyalarni o‘quvchilarga badiiy ta’lim jarayonida o‘rgatish hamda ularning san’at
yaratishdagi imkoniyatlarini kengaytiradi. Bu, ayniqsa, raqamli san’at va grafika dizayni kabi
zamonaviy sohalarda ishlashni xohlaydigan talabalarga foydali bo‘ladi.
Zamonaviy rangtasvirning estetik mohiyatiga keladigan bo‘lsak, bu uning shakllari,
ranglari, kompozitsiyasi va tasviriy elementlar orqali insonning ichki dunyosini, hissiyotlarini,
dunyoqarashini va ma'naviy holatini ifodalashning xususiyatlari va usullaridir. Zamonaviy
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
353
rangtasvirda estetik mohiyat an’anaviy tasvirlash usullaridan farq qiladi va yangi estetik me’yorlar,
ranglar va shakllarning yangi talqinlarini o‘z ichiga oladi. Bu san’at turi o‘zining xilma-xilligi va
murakkabligi bilan ajralib turadi va ko‘plab zamonaviy san’at yo‘nalishlarida yangi shakllar,
ma’nolar va hissiy javoblarni izlashga undaydi.
Zamonaviy rangtasvirning estetik mohiyatini quyidagi jihatlar orqali tushunish mumkin:
8.
Ranglarning psixologik va hissiy ta’siri:
Zamonaviy rangtasvirda ranglar, ularning intensivligi, nurni va qora va oqni ishlatish,
ko‘pincha psixologik va hissiy ta’sirlar yaratadi. Ranglar nafaqat ob’ektni tasvirlashda, balki
muayyan ruhiy holatlarni, his-tuyg’ularni yoki jarayonlarni ifodalashda ham foydalaniladi.
Masalan, qizil rangni energiya va ehtirosni, tinchlik va xotirjamlikni tasvirlashda ishlatish
keng tarqalgan. Shuningdek, abstrakt san’atda ranglarning tasviriy roli ko‘payadi va ular
ko‘pincha ob’ektlardan mustaqil tarzda hissiyotlarni yaratishga xizmat qiladi.
9.
Abstraktlik va estetik izlanish:
Zamonaviy rangtasvir ko‘pincha abstraktsiya orqali o‘z ifodasini topadi. Abstrakt san’at
shakl, rang va kompozitsiyani ishlatishda yangicha yondashuvni talab qiladi, bu esa estetik
izlanishlarni kuchaytiradi. Shakl va ranglar hamda ularning bir-biriga ta’siri orqali rassom o‘zining
fikrlarini, hissiyotlarini yoki hayot qarashlarini ifodalaydi.
Abstraktsiya yordamida rassomlar an’anaviy obrazlardan qochib, erkin shakllar, ranglar va
matnlar orqali o‘z asarlarini yaratadilar. Bu jarayonning estetik mohiyati muayyan ob’ekt yoki
voqeani tasvirlashdan ko‘ra, tasvirning hissiy va aqliy ta’siriga e’tibor qaratishdir.
10.
Shakl va geometrik kompozitsiya:
Zamonaviy rangtasvirda shakllar va geometrik elementlar ko‘pincha ma’nolarni o‘z ichiga
oladi. Rassomlar shakllar va chiziqlarni, asosan, estetik va tizimli tartibda ishlatadilar, bu esa
asarga estetik balans va uyg‘unlikni beradi.
Geometrik shakllar va minimalistik elementlar ko‘pincha zamonaviy san’atda yangilik
yaratish uchun ishlatiladi. Bu uslubda, shakllar va kompozitsiyalar orqali, go‘zallik va ranglarning
oddiy, ammo chuqur tasvirlari yaratiladi.
11.
Ijtimoiy va madaniy kontekst:
Zamonaviy rangtasvirning estetik mohiyati, ko‘pincha ijtimoiy va madaniy o‘zgarishlarni
aks ettiradi. Rassomlar o‘z asarlarini yaratishda o‘z jamiyatlaridagi muammolarni, siyosiy
jarayonlarni, madaniy o‘zgarishlarni yoki insoniyat tarixini tasvirlashga intiladilar.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
354
Bu san’at asarlari nafaqat estetik, balki ijtimoiy va siyosiy ma’noga ega bo‘ladi, chunki
ular zamonaviy dunyoda odamlarning turmush tarzini va muammolarini ifodalaydi. Masalan, pop-
art yoki graffiti san'ati ijtimoiy tafovutlarni yoki hayotning "oddiy" tomonlarini estetik tarzda aks
ettiradi.
12.
Emotsional va intellektual reaksiyalar:
Zamonaviy rangtasvirning estetik mohiyati shundaki, u tomoshabinning emotsional va
intellektual qirralarini uyg‘otadi. Ranglar, shakllar, va kompozitsiyalar orqali rassomlar
tomoshabinni yangi dunyoqarashga olib boradilar.
Har bir asar o‘zining estetik va emotsional ta’sirini yaratadi va tomoshabin bu ta’sirga o‘z
reaktsiyasini bildiradi. Bu esa san’atni shaxsiy va individual ravishda qabul qilishga imkon beradi.
Rassomning estetik uslubi va ifoda shakli tomoshabinning fikrini va his-tuyg‘ularini
shakllantiradi.
13.
Texnologiyalarning san’atga integratsiyasi:
Zamonaviy rangtasvirning estetik mohiyati raqamli texnologiyalar bilan ham chambarchas
bog‘liq. Raqamli san’at va kompyuter grafikasi san’ati rang va shakllarning yangi imkoniyatlarini
ochadi. Ushbu texnologiyalar yordamida rassomlar yangi ranglar, effektlar va kompozitsiyalarni
yaratadilar, bu esa san’atni yangi darajaga olib chiqadi.
Raqamli vositalar yordamida yaratigan rangtasvirlar, nafaqat estetik ko‘rinishga ega, balki
san’at va texnologiyaning uyg‘unligini ifodalaydi.
14.
Interaktiv san’at va ko‘p o‘lchamli ifoda:
Zamonaviy rangtasvirning estetik mohiyati interaktivlikni o‘z ichiga oladi. Ba’zi
san’atchilar o‘z asarlarini tomoshabin bilan o‘zaro aloqada bo‘lishi uchun yaratadilar, bu esa
asarning estetik mohiyatini yangi darajaga ko‘taradi. Rassomlar va tomoshabinlar orasidagi
munosabatlar asarning bir qismiga aylanadi.
Bu turdagi san’at asarlari tomoshabinning o‘ziga xos tasavvurlarini va reaksiyalarini
uyg‘otadi, ular san’atchining niyatidan tashqari yangi ma’nolarni yaratadi.
O‘zbek rassomlari orasida ham zamonaviy rangtasvirda faoliyat yuritayotgan ko‘plab
iqtidorli san’atkorlar mavjud. Ularning ishlari turli yo‘nalishlarda rivojlanmoqda: abstraktsiya,
pop-art, ekspressionizm, va boshqalar.
Masalan, Shukhrat Shokirov Zamonaviy rangtasvirda o‘zining muhim o‘rnini egallagan,
o‘zbek rassomi. U o‘z asarlarida ko‘pincha ranglarning intensivligi va tafovutlarini ishlatadi,
shakllarning oddiyligini va geometrik elementlarni qo‘llaydi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
355
Ulardan yana biri Bakhodir Jalolov abstrakt rangtasvirga yo‘naltirilgan asarlari bilan
tanilgan. Uning ishlari murakkab va ko‘pincha ranglarning yangi imkoniyatlarini o‘rganishga
intiladi.
Lola Yuldasheva o‘z rassomlik yo‘lida ranglarni kuchli emotsional ifodalovchi tarzda
ishlatadi. U shuningdek, tasviriy san’atlarga zamonaviy ko‘rinish berishga harakat qiladi.
Bu rassomlar va boshqa san’atkorlar o‘z asarlarida milliy elementlarni zamonaviy san’at
bilan uyg’unlashtirgan holda, O‘zbekistonning zamonaviy rangtasvirini rivojlantirishga katta hissa
qo‘shmoqdalar.
Zamonaviy o‘zbek rangtasviri jahon san’ati bilan bog‘lanib, global miqyosda o‘zining
o‘rnini topmoqda. O‘zbekistonning san’ati har yili yangi o‘zgarishlarni va yangiliklarni boshdan
kechirib kelmoqda.
15.
Xulosa o‘rnida shuni aytib o‘tishimiz mumkinki, zamonaviy rangtasvirning estetik
mohiyati, ko‘plab yangi yondashuvlar va shakllar orqali inson hissiyotlarini, dunyoqarashini
va ijtimoiy muammolarni tasvirlashga xizmat qiladi. Ranglar, shakllar va kompozitsiyalar
orqali rassomlar o‘zlarining ichki dunyolarini va tashqi olamni ifodalab, tomoshabinda estetik
va emotsional reaksiyalarni uyg‘otadilar. Zamonaviy rangtasvir estetik jihatdan yangi
imkoniyatlar yaratib, san’atni tomoshabinning individual va aqliy reaksiyalari bilan boyitadi.
Zamonaviy rangtasvirning badiiy ta’limdagi ahamiyati esa nafaqat san’atni o‘rganish, balki
ijodiy, estetik va ijtimoiy tushunchalarni rivojlantirishga qaratilgan. Bu san’at turi o‘quvchilarga
o‘z his-tuyg‘ularini ifodalash, yangi uslublarda ishlash, va jamiyatdagi o‘zgarishlarga san’at orqali
javob berishni o‘rgatadi. Zamonaviy rangtasvir san’ati nafaqat texnik ko‘nikmalarni rivojlantirish,
balki san’atni tahlil qilish, anglash va emotsional yondashishni ham chuqurlashtiradi. Bu bilan
ko‘rinib turibdiki, zamonaviy rangtasvirning badiiy ta’lim jarayonidagi ahamiyati qanchalik
muhim darajada ekanligi, uning badiiy ta’lim sohasida qo‘llanilishi faqat va faqat ijobiy yutuqlarga
erishga olib keladi.
REFERENCES
1.
N.Oydinov. Tasviriy san'at tarixi.T.:, “Ijod” 2007.28 b.
2.
Zigonshina T. “O‘zbekistonda san'at va madaniyat” G‘ofur G‘ulom nomidagi nashriyot –
T.: 1978. S – 160 s.
3.
Андреева Е. Ю. Постмодернизм: Искусство второй половины ХХ — начала XXI века.
СПб.: Азбука-классика, 2007. — 488 с
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
356
4.
Штейн С. Ю. Онтология «современного искусства» // Артикульт. 2017. 27(3). С. 55-
72.
5.
qizi Zarifova, D. O. (2023). RANGLARNING FAZOVIY BIRIKMALARI VA
XUSUSIYATLARI. Educational Research in Universal Sciences, 2(5), 159-162.
6.
Zarifova, D. (2023). TEACHING TECHNOLOGY OF THE TOPIC OF PORTRAIT OF
THE HUMAN HEAD IN PAINTING. Modern Science and Research, 2(10), 391-393.
7.
Abdullaxodjayev, G., & Zarifova, D. (2023). THE NEW CONSTITUTION-
COMMUNICATION OF DEVELOPMENT. Modern Science and Research, 2(12), 348-
351.Zarifova
Dilfuza
Omon
qizi.,
O‘zbekiston zamonaviy san’atining
innovatsion rivojlanish istiqbollari mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy konferensiya
materiallari toʻplami.
