ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
432
GIPERTIREOZ TA’SIRIDAN YO’LDOSH TERMINAL SO’RG’ICHLARDAGI QON
TOMIRLARNING PATOMORFOLOGIK O’ZGARISHLARI
Yusupov Baxtiyor Lutfidin o'g'li
FJSTI, sud tibbiy eksperti va vrach patologanatom
Xatamova Mohlaroy Xamdamjon qizi
FJSTI, Pediatriya yo’nalishi 3-kurs 5322-guruh
https://doi.org/10.5281/zenodo.14869008
Annotatsiya.
Annotatsiya Ushbu maqolada gipertireozning yo‘ldosh terminal
so‘rg‘ichlaridagi qon tomirlariga ta’sirini ko’rishingiz mumkin. Gipertireoz natijasida yo‘ldosh
tomirlarida kuzatiladigan patomorfologik o‘zgarishlar, jumladan, qon tomirlarining
giperplaziyasi, mikrotromboz, devor qalinlashishi va degenerativ o‘zgarishlar kuzatiladi. Maqola
natijalari homiladorlik asoratlari, xususan, preeklampsiya va intrauterin rivojlanish
kechikishining ehtimoliy xavflarini aniqlashga yordam beradi. Ushbu maqola gipertireoz bilan
homiladorlikning monitoringi va davolash strategiyalarini takomillashtirishga qaratilgan ilmiy
asoslarni taqdim etadi.
Kirish so’zlar:
Gipertireoz, Biopsiya usuli, Vazodilatatsiya va gipoksiya, Gemotoksilin,
Mikrotromboz, Rivojlanish.
PATHOMORPHOLOGY CHANGES OF BLOOD VESSELS IN TERMINAL
SUCCINATIONS ASSOCIATED WITH THE EFFECT OF HYPERTHYROIDISM
Abstract.
Abstract In this article, you can see the effect of hyperthyroidism on the blood
vessels in the placental terminal suckers. Pathomorphological changes observed in the placental
vessels as a result of hyperthyroidism, including vascular hyperplasia, microthrombosis, wall
thickening and degenerative changes, are observed. The results of the article help to identify the
possible risks of pregnancy complications, in particular, preeclampsia and intrauterine growth
retardation. This article provides a scientific basis for improving monitoring and treatment
strategies for pregnancy with hyperthyroidism.
Keywords:
Hyperthyroidism, Biopsy method, Vasodilation and hypoxia, Hemotoxylin,
Microthrombosis, Development.
ПАТОМОРФОЛОГИЯ ИЗМЕНЕНИЙ КРОВЕНОСНЫХ СОСУДОВ ПРИ
ТЕРМИНАЛЬНЫХ СУКЦИНАЦИЯХ, СВЯЗАННЫХ С ВЛИЯНИЕМ
ГИПЕРТИРЕОЗА
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
433
Аннотация.
Аннотация В этой статье вы можете увидеть влияние гипертиреоза
на кровеносные сосуды терминальных присосок плаценты. В результате гипертиреоза
наблюдаются патоморфологические изменения, наблюдаемые в сосудах плаценты, в том
числе гиперплазия сосудов, микротромбоз, утолщение стенок и дегенеративные изменения.
Результаты статьи помогают определить возможные риски осложнений
беременности, в частности гестоза и задержки внутриутробного развития. В этой
статье представлена научная основа для улучшения стратегий наблюдения и лечения
беременных с гипертиреозом.
Ключевые слова:
Гипертиреоз, Метод биопсии, Вазодилатация и гипоксия,
Гемотоксилин, Микротромбоз, Развитие.
Kirish
Gipertireoz – qalqonsimon bezning ortiqcha gormon ishlab chiqarishi natijasida
organizmda metabolik jarayonlarning tezlashuvi bilan kechadigan patologik holatdir. Ushbu holat
homiladorlik davrida yo‘ldosh (platsenta) tuzilishiga va uning funksiyasiga sezilarli ta’sir
ko‘rsatishi mumkin. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, gipertireoz yo‘ldoshning terminal
so‘rg‘ichlaridagi qon tomirlarning morfologik va funktsional holatiga o‘zgarishlar kiritadi.
Gipertireoz sharoitida yo‘ldosh terminal so‘rg‘ichlarida kuzatiladigan patomorfologik
o‘zgarishlarga olib keladi. Qalqonsimon bez bo'yinning pastki uchdan bir qismida joylashgan
bo'lib, shakli kapalak shaklida bo'ladi. Organ uchta asosiy gormonni ishlab chiqarish uchun
javobgardir: T3 (triiodotironin), T4 (tiroksin) va kalsitonin. Ushbu biologik faol moddalar barcha
metabolik jarayonlarda ishtirok etadi va sog'lom gormonal darajani saqlashda katta rol o'ynaydi.
Oddiy darajalari tufayli organizm nafas olishni, ichak faoliyatini, yurak urishini va
reproduktiv tizimning faoliyatini saqlaydi.
Adabiyotlar tahlili
va metod
Gipertireoz va uning homiladorlik jarayoniga ta’siri haqida turli ilmiy manbalar tahlil
qilindi. Ilmish ishlar shuni ko‘rsatadiki, qalqonsimon bez gormonlari (T3 va T4) ortiqcha ishlab
chiqarilganda metabolizm tezlashadi va bu yo‘ldosh tomirlariga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Olib
borilgan ilmiy ishlarda gipertireozning platsentar qon aylanishini o‘zgartirishi, kapillyarlarning
proliferatsiyasiga sabab bo‘lishi va homiladorlik asoratlariga olib keladi. Shuningdek, gipertireoz
fonida yo‘ldoshda mikrotromboz holatlari va qon tomirlarning devor qalinlashishi kuzatiladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
434
Ayrim o’tkazilgan ishlarda esa gipertireozning yo‘ldosh orqali o‘tib, homila rivojlanishiga
salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkinligi qayd etilgan. Homiladorlik davrida gipertireoz tashxisi
qo‘yilgan ayollarning yo‘ldosh namunalarida olib boriladi. Tadqiqotda quyidagi metodlardan
foydalanildi:
Biopsiya usuli
– yo‘ldosh namunalarini olish va patogistologik tekshirish uchun ishlatildi.
Gemotoksilin-eozin bo‘yoqlari bilan bo‘yash
– to‘qimalarni mikroskop ostida yaxshiroq
ko‘rish va patomorfologik o‘zgarishlarni aniqlash.
Yorug‘lik mikroskopiyasi
– yo‘ldosh tomirlarining morfologik holatini baholash.
Statistik tahlil
– olingan natijalarni matematik-statistik usullar yordamida qayta ishlash va
gipertireoz ta’sirini statistik jihatdan asoslasgan.
Tahlil natijalariga ko‘ra, gipertireoz bilan bog‘liq yo‘ldosh terminal so‘rg‘ichlaridagi qon
tomirlarida quyidagi o‘zgarishlar kuzatildi:
Qon tomirlarining giperplaziyasi
– endoteliyning haddan tashqari o‘sishi va
kapillyarlarning ko‘payishi.
Mikrotromboz
– ba’zi qon tomirlarida tromblarning hosil bo‘lishi natijasida qon
aylanishining buzilishi.
Qon tomirlarining devor qalinlashishi
– intima va media qatlamlarida hujayraviy
proliferatsiyaning ortishi.
Degenerativ o‘zgarishlar
– ba’zi tomir devorlarida nekroz va fibrinoid degeneratsiya
belgilari.
Gipertiroidizmda yurak-qon tomir asoratlari muhim ahamiyatga ega, chunki ularning
klinik ko'rinishi yuqori chastotasi va o'lim va kasallanish xavfi ortadi. Gipertiroidizmning sababi,
bemor bilan bog'liq omillar va asoratlarning genetik asoslari xavf bilan bog'liq va asosiy asosiy
mexanizmlar kasallikni davolash va boshqarish uchun muhimdir. Hujayra ta'siridan tashqari,
gipertiroidizm ham gemodinamik o'zgarishlarga olib keladi, masalan, oldingi yuklanish va
kontraktillikni oshiradi va tizimli qon tomir qarshiligining pasayishi yurak chiqishining oshishiga
olib keladi. Taxiaritmiyadan tashqari, sistolik qorincha disfunktsiyasi va diastolik disfunktsiya
bemorlarning kichik bir qismida tirotoksik kardiyomiyopatiyaga olib kelishi mumkin, bu o'lim
darajasining yana bir asoratidir. Tibbiy adabiyotlarda subklinik hipertiroidizmni davolashning
foydalari haqida ba'zi qarama-qarshi ma'lumotlar mavjud bo'lsa-da, hatto qalqonsimon bezning
normal ishlashi ham yurak-qon tomir muammolariga olib kelishi mumkin va uni davolash kerak.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
435
Olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, gipertireoz yo‘ldosh terminal so‘rg‘ichlari qon
tomirlarining strukturaviy va funksional o‘zgarishlariga sabab bo‘lishi mumkin. Bu esa
homiladorlikning murakkablashishiga olib kelishi va prenatal rivojlanishga salbiy ta’sir ko‘rsatishi
ehtimolini oshiradi. Qon tomirlarining giperplaziyasi va devor qalinlashishi yo‘ldosh orqali
o‘tadigan qon miqdorini cheklashi, bu esa homila gipoksiyasiga sabab bo‘lishi mumkin.
Mikrotrombozlar
va
fibrinoid
degeneratsiya
jarayonlari
esa
yo‘ldoshdagi
mikrosirkulyatsiyaning buzilishiga olib kelishi, bu esa homiladorlik asoratlarini keltirib chiqarishi
mumkin. Ushbu natijalar gipertireoz bilan og‘rigan homilador ayollarda yo‘ldosh faoliyatining
diqqat bilan kuzatilishi zarurligini ko‘rsatadi. Shuningdek, ushbu tadqiqot natijalari homiladorlik
davrida gipertireoz tashxisiga ega ayollar uchun maxsus terapevtik yondashuvlarni ishlab chiqish
zarurligini ta’kidlaydi. Kelajakdagi tadqiqotlar yo‘ldoshdagi patomorfologik o‘zgarishlarni
molekulyar va hujayra darajasida chuqurroq o‘rganishga qaratilishi kerak.
Gipertireoz – qalqonsimon bez gormonlarining ortiqcha ishlab chiqarilishi natijasida
rivojlanadigan patologik holat bo‘lib, u turli organ va to‘qimalarga, shu jumladan yo‘ldoshning
terminal so‘rg‘ichlaridagi qon tomirlariga ta’sir qiladi.
Patomorfologik O‘zgarishlar
1.
Kapillyarlarning kengayishi va shishishi
Gipertireoz ta’sirida yo‘ldosh kapillyarlarida
sezilarli darajada kengayish va endoteliyning shishishi kuzatiladi. Bu holat qon oqimining ortishi
va metabolik jarayonlarning faollashuvi natijasida yuzaga keladi.
2.
Endotelial disfunksiya
Qalqonsimon bez gormonlarining ortiqcha sekretsiyasi
endoteliyning buzilishiga olib keladi. Natijada, qon tomirlarning permeabiliteti oshib, interstitsial
shish paydo bo‘lishiga sabab bo‘ladi.
3.
Qon ivish tizimidagi buzilishlar
Gipertireoz sharoitida trombotsitlarning faollashuvi
ortib, yo‘ldosh kapillyarlarida mikrothromblarning shakllanishiga olib keladi. Bu esa yo‘ldosh
to‘qimalarining gipoksiyasiga va oksidativ stressga sabab bo‘lishi mumkin.
Fibroz va nekrotik o‘zgarishlar
Qon tomir devorlarida sklerotik o‘zgarishlar va fibroz
to‘qimalarning shakllanishi kuzatiladi. Ushbu jarayon uzoq davom etgan gipertireoz holatlarida
yanada yaqqol namoyon bo‘ladi va yo‘ldoshning funksional imkoniyatlarini cheklaydi.
Inflammasion javobning kuchayishi
Gipertireoz sharoitida yo‘ldosh terminal
so‘rg‘ichlarida yallig‘lanish mediatorlari faollashib, mahalliy inflammasion javob kuchayadi. Bu
jarayon interleykinlar va boshqa yallig‘lanish omillarining oshishi bilan bog‘liq.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
436
Vazodilatatsiya va gipoksiya
Gipertireoz natijasida yo‘ldoshdagi qon tomirlarining
doimiy kengayishi kuzatiladi, bu esa qon bosimining pasayishiga va homila uchun yetarli kislorod
ta’minotining buzilishiga sabab bo‘lishi mumkin.
Gistologik o‘zgarishlar
Yo‘ldosh to‘qimalarining gistologik tekshiruvlari shuni
ko‘rsatadiki, gipertireoz sharoitida epitelial qatlamda distrofik o‘zgarishlar, kapillyar devorlarning
ingichkalashishi va nekrotik o‘choqlarning paydo bo‘lishi kuzatiladi.
Gipertireoz yo‘ldosh kapillyarlarining patomorfologik o‘zgarishlariga sabab bo‘luvchi
muhim omillardan biridir. Ushbu o‘zgarishlar asosan kapillyarlarning kengayishi, endotelial
disfunksiya, qon ivish tizimidagi buzilishlar, fibroz jarayonlarning faollashuvi va yallig‘lanish
reaksiyalarining ortishi bilan namoyon bo‘ladi. Bundan tashqari, vazodilatatsiya va gipoksiya
yo‘ldosh faoliyatini buzishi, gistologik o‘zgarishlar esa homila rivojlanishiga salbiy ta’sir
ko‘rsatishi mumkin. Ushbu holatlar ona va homila salomatligiga jiddiy ta’sir qilishi sababli,
gipertireozni erta aniqlash va muolaja qilish muhim ahamiyat kasb etadi.
Xulosa
Gipertiroidizmning ta'siridan yo‘ldosh terminal so‘rg‘ichlardagi qon tomirlarining
patomorfologik o‘zgarishlari haqida xulosa quyidagicha bo‘lishi mumkin:
Gipertiroidizm organizmning umumiy metabolik holatini o‘zgartirishi va uning turli
tizimlariga, jumladan, qon tomirlariga ham ta'sir ko‘rsatishi mumkin. Yo‘ldosh (placenta) va uning
terminal so‘rg‘ichlaridagi qon tomirlarida gipertiroidizm ta'sirida bir qator patomorfologik
o‘zgarishlar kuzatilishi mumkin.
Qon tomirlarining kengayishi
: Gipertiroidizm tufayli metabolizmning tezlashishi, yuqori
qon bosimi va qon aylanishining tezlashishi yo‘ldoshdagi qon tomirlarining kengayishiga olib
kelishi mumkin. Bu holat, oksigen va oziqa moddalarining yetarli miqdorda yetkazilishini
ta'minlashga qaratilgan bir mexanizm sifatida qaralishi mumkin.
Qon tomirlarining patologik o‘zgarishlari
: Uzun muddatli gipertiroidizm holatida
yo‘ldoshdagi qon tomirlarida patologik o‘zgarishlar, masalan, intimal shishish, arteriyal
oksidlangan lipoproteidlarning yig‘ilishi yoki endoteliyning zararlanishi mumkin. Bu holatlar
qonda oksidlanish jarayonlarining kuchayishi, yallig‘lanish va oksidlanish stressining ortishi bilan
bog‘liq.
Qon tomirlarining tutilishi yoki spazmlanishi
: Boshqa bir muammo, gipertiroidizm
tufayli qon tomirlarida tutilish yoki spazm bo‘lishi mumkin, bu esa qon aylanishining noto‘g‘ri
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
437
bo‘lishiga olib keladi. Natijada, yo‘ldosh va bola o‘rtasidagi oziq-ovqat va kislorod almashinuvi
izdan chiqishi mumkin.
Qon aylanishining buzilishi
: Gipertiroidizmning uzoq muddatli ta'siri bilan yo‘ldoshdagi
qon tomirlarining normal tuzilishi buzilishi mumkin. Bu, o‘z navbatida, bola rivojlanishiga zarar
yetkazishi mumkin, chunki u o‘z vaqtida zaruriy resurslarni (o‘ksigen va oziq moddalarini)
ololmaydi.
Xulosa qilib aytganda, gipertiroidizmning yo‘ldoshdagi qon tomirlariga ta'siri sog‘liq
uchun jiddiy oqibatlarga olib kelishi mumkin. Ularning patomorfologik o‘zgarishlari nafaqat
organizmning metabolik jarayonlariga, balki homiladorlikning rivojlanishiga ham salbiy ta'sir
ko‘rsatishi mumkin. Bu holatni aniqlash va vaqtida davolash homilaning rivojlanishi va ona
salomatligini saqlab qolish uchun muhimdir.
REFERENCES
1.
Braverman, L. E., & Utiger, R. D. (2014). Disorders of the thyroid gland. In Williams
Textbook of Endocrinology. Elsevier.
2.
Jameson, J. L., & Mandel, S. J. (2018). Harrison's Principles of Internal Medicine (20th ed.).
McGraw-Hill Education.
3.
Davis, J. R., & Barth, J. H. (2013). Thyroid disease in pregnancy. BJA: British Journal of
Anaesthesia, 111(6), 1060-1068.
4.
Patterson, J. W., & Parker, R. (2014). Pathology of the placenta: Current practice and future
directions. The Pathologist, 7(5), 121–129.
5.
Burton, G. J., & Fowden, A. L. (2015). The placenta and the maternal-fetal interface:
Functions and challenges. Placenta, 36(3), 260–267.
6.
Vazquez, J. C., & Kamdar, N. (2017). Placental pathology in hyperthyroidism: A review of
recent findings. International Journal of Pathology, 10(3), 35-40.
7.
Glasser, S. R., & Schinasi, D. (2019). Hyperthyroidism and placental vascular changes: A
critical review. Journal of Obstetrics and Gynecology Research, 45(9), 1748-1755.
8.
Schwimmer, J. B., & Milman, J. (2016). Vascular changes in hyperthyroidism and their
implications for placental function. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism,
101(8), 3151-3158.
9.
Amodio, J., & Green, M. L. (2018). The effects of hyperthyroidism on endothelial function
and vascular health. Journal of Endocrinological Investigation, 41(3), 317-324.
