2025
FEBRUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 2
175
YASHIL IQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISH VA UNI MOLIYALASHTIRISH
Nurmanov Alisher Movliddin o`g`li
O`zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi 2-kurs tinglovchisi.
Tel: +99899-658-39-34
https://doi.org/10.5281/zenodo.14873233
Yashil iqtisodiyotning rivojlanishi bir qancha muhim ahamiyatga ega. Bu konsepsiya,
atrof-muhitni muhofaza qilish va iqtisodiy o‘sishni birgalikda rivojlantirishga qaratilgan. Yashil
iqtisodiyotning ahamiyatini quyidagicha ko‘rib chiqish mumkin.
Atrof-muhitni muhofaza qilish
Yashil iqtisodiyotning asosiy maqsadi – tabiiy resurslarni samarali va barqaror foydalanish,
shu bilan birga atrof-muhitni himoya qilishdir. Bu jarayon, ifloslanish, iqlim o‘zgarishlari,
biologik xilma-xillikning yo‘qolishi kabi ekologik muammolarni kamaytirishga yordam beradi.
O'zbekistonda yashil iqtisodiyotni rivojlantirish bo'yicha bir qancha muhim qadamlar
tashlanmoqda. Yashil iqtisodiyot – bu tabiiy resurslardan samarali foydalanish, atrof-muhitga
zarar keltirmaslik, ekologik barqarorlikni ta'minlashga qaratilgan iqtisodiy tizimdir. O'zbekistonda
ushbu yo'nalishda quyidagi sohalarda ishlar olib borilmoqda.
Yenilenebilir energiya manbalari: O'zbekistonda quyosh energiyasini va shamol
energetikasini rivojlantirishga katta e'tibor qaratilmoqda. Dastlabki loyihalar amalga oshirilib,
quyosh panellari va shamol generatorlari qurilishi kengaytirilmoqda. Bu, mamlakatning energiya
resurslarini diversifikatsiya qilish va ekologik toza energiya manbalariga o‘tishning muhim
qadamidir. Energiya samaradorligini oshirish: Mamlakatda sanoat va energetika sohalarida
energiya samaradorligini oshirish bo'yicha dasturlar ishlab chiqilmoqda. Bunga ilg‘or
texnologiyalarni tatbiq etish, energiya sarfini kamaytirish, energiya tejamkor qurilmalarini joriy
etish kiradi. Atrof-muhitni muhofaza qilish: Yashil iqtisodiyotning asosiy tamoyillaridan biri
atrof-muhitni himoya qilishdir. O'zbekistonda bu yo'nalishda suvni tejash, chiqindilarni qayta
ishlash va ekologik zararni kamaytirish bo'yicha qator tashabbuslar amalga oshirilmoqda. Qayta
tiklanuvchi materiallar va chiqindilarni qayta ishlash uchun zamonaviy texnologiyalar joriy
etilmoqda. Agrar sohada yashil texnologiyalarni joriy etish: Qishloq xo‘jaligida yashil
iqtisodiyotning rivojlanishi uchun ekologik toza texnologiyalarni, suv tejovchi tizimlarni, organik
va barqaror qishloq xo‘jaligini rivojlantirishga katta e’tibor qaratilmoqda.
Yashil iqtisodiyotning rivojlanishi bir qancha muhim ahamiyatga ega. Bu konsepsiya,
atrof-muhitni muhofaza qilish va iqtisodiy o‘sishni birgalikda rivojlantirishga qaratilgan. Yashil
iqtisodiyotning ahamiyatini quyidagicha ko‘rib chiqish mumkin.
2025
FEBRUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 2
176
Atrof-muhitni muhofaza qilish ya`ni yashil iqtisodiyotning asosiy maqsadi – tabiiy
resurslarni samarali va barqaror foydalanish, shu bilan birga atrof-muhitni himoya qilishdir.
Bu jarayon, ifloslanish, iqlim o‘zgarishlari, biologik xilma-xillikning yo‘qolishi kabi
ekologik muammolarni kamaytirishga yordam beradi. Yashil iqtisodiyot nafaqat atrof-muhitni,
balki inson salomatligini ham himoya qilishga qaratilgan. Ifloslanish darajasining kamayishi va
ekologik toza texnologiyalarni joriy etish, odamlarning sog‘lig‘iga ta'sirini yaxshilaydi. Yashil
iqtisodiyotning asosiy maqsadi qisqa muddatda yuqori foyda olish emas, balki uzoq muddatda
iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashdir. Bu jarayon, resurslar cheklangan va tabiat ta'siri bilan bog‘liq
muammolar mavjud bo‘lsa, iqtisodiyotni barqaror va muvozanatli rivojlantirishga yordam beradi.
Sanoat va iqtisodiyotning diversifikatsiyasi Yashil iqtisodiyot rivojlanishi, yangi sanoat
tarmoqlarining paydo bo‘lishiga va iqtisodiyotning diversifikatsiyasiga yordam beradi. Masalan,
qayta tiklanuvchi energiya manbalari, ekologik toza texnologiyalar va yashil moliya bo‘yicha
yangi tarmoqlar yaratiladi. Yashil texnologiyalar va innovatsiyalar
:
Yashil iqtisodiyot o‘z ichiga
yangiliklar kiritadi va ekologik toza texnologiyalarni rivojlantirishga imkon yaratadi. Bu, o‘z
navbatida, iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantiradi. Barqaror ish o‘rinlari: Yashil iqtisodiyotning
rivojlanishi yangi, ekologik barqaror ish o‘rinlarini yaratishga yordam beradi, bu esa ishsizlikni
kamaytirishga xizmat qiladi. Sog‘liqni saqlashni yaxshilash
.
Yashil iqtisodiyot nafaqat atrof-
muhitni, balki inson salomatligini ham himoya qilishga qaratilgan. Ifloslanish darajasining
kamayishi va ekologik toza texnologiyalarni joriy etish, odamlarning sog‘lig‘iga ta'sirini
yaxshilaydi. Havo va suv ifloslanishini kamaytirish
:
Yashil iqtisodiyot havo va suvning
ifloslanishini kamaytiradi, bu esa o‘z navbatida kasalliklarning oldini olishga yordam beradi.
Sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish: Ekologik toza va barqaror mahsulotlar iste'moli
odamlarning umumiy sog‘lig‘iga ijobiy ta'sir qiladi. Iqtisodiy barqarorlik va uzoq muddatli o‘sish.
Yashil iqtisodiyotning asosiy maqsadi qisqa muddatda yuqori foyda olish emas, balki uzoq
muddatda iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashdir. Bu jarayon, resurslar cheklangan va tabiat ta'siri
bilan bog‘liq muammolar mavjud bo‘lsa, iqtisodiyotni barqaror va muvozanatli rivojlantirishga
yordam beradi. Resurslarning barqaror boshqarilishi: Tabiy resurslar cheklangan, shuning uchun
ularni qayta tiklanadigan va samarali foydalanish zarur. Bu bo‘lsa kelajakda iqtisodiy inqirozlarni
oldini olishga yordam beradi. Iqtisodiy ko‘rsatkichlarni yaxshilash: Ekologik barqarorlikni
ta'minlash orqali, davlatlar uzoq muddatli iqtisodiy o‘sishga erishadi va tashqi bozorda
raqobatbardoshligini oshiradi.
Jahonning yashil kelajagiga qo‘shilgan hissalari.
Yashil iqtisodiyotni rivojlantirish nafaqat bir mamlakatning rivojlanishiga, balki butun
dunyo miqyosida ekologik barqarorlikka erishishga yordam beradi.
2025
FEBRUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 2
177
Har bir davlat o‘z hududida yashil iqtisodiyotni qo‘llab-quvvatlash orqali global iqlim
muammolarini hal qilishga hissa qo‘shadi. Xalqaro hamkorlik: Yashil iqtisodiyot bo‘yicha global
muammolarni hal qilishda davlatlar o‘rtasida hamkorlikni kuchaytiradi. Bunga iqlim o‘zgarishi,
chiqindilarni boshqarish va yashil texnologiyalarni rivojlantirish kiradi. Yashil iqtisodiyot – bu
nafaqat ekologik xavfsizlikni ta'minlash, balki iqtisodiy o‘sish, yangi ish o‘rinlari yaratish va
umuman inson farovonligini oshirish yo‘lida zarur qadamlardir. Bu harakatlar orqali nafaqat
hozirgi avlod, balki kelajak avlodlar uchun barqaror va yashil dunyo yaratish mumkin. Yashil
iqtisodiyotning rivojlanishida moliyaviy resurslar va investitsiyalar ham katta ta'sir ko‘rsatadi.
Yashil moliya va barqaror investitsiyalar iqtisodiyotning yangi yo‘nalishlarini
rivojlantirishga yordam beradi. Yashil obligatsiyalar: Yashil obligatsiyalar chiqarish va barqaror
investitsiyalarni jalb qilish orqali yangi loyihalar amalga oshiriladi. Yashil moliya tizimi: Banklar
va moliyaviy institutlar yashil investitsiyalarni qo‘llab-quvvatlaydigan maxsus moliyaviy
mahsulotlar yaratishi kerak. Bozor talab va iqtisodiy sharoitlar, Yashil iqtisodiyotning
rivojlanishida bozor talab va iqtisodiy sharoitlar ham muhim ahamiyatga ega. Yashil mahsulotlar
va xizmatlarga bo‘lgan talabning oshishi ishlab chiqarishni ekologik toza usullar bilan tashkil
qilishga turtki bo‘ladi. Mahsulotlarga bo‘lgan talab: Ekologik toza mahsulotlar va xizmatlarga
bo‘lgan talabning ortishi ishlab chiqaruvchilarni yashil texnologiyalarga o‘tishga undaydi.
Iqtisodiy o‘sish: Iqtisodiy barqarorlik va o‘sish yashil iqtisodiyotning rivojlanishi uchun
zarur.
Barqaror iqtisodiy sharoitlar investitsiyalarni rag‘batlantiradi.
Xalqaro hamkorlik va global tendensiyalar. Global iqlim o‘zgarishi va atrof-muhit
muammolarini hal qilish uchun xalqaro hamkorlik ham muhim omildir. Xalqaro tashkilotlar va
shartnomalar orqali davlatlar o‘rtasida yashil iqtisodiyotni rivojlantirishga qaratilgan umumiy
chora-tadbirlar amalga oshiriladi. Parij kelishuvlari va xalqaro shartnomalar: Iqlimni
o‘zgartirishga qarshi kurashda xalqaro hamkorlik va kelishuvlar yashil iqtisodiyotga qo‘shimcha
rag‘bat beradi. Yashil texnologiyalarning global tarqalishi: Yashil texnologiyalar va
innovatsiyalarni eksport qilish va ularni global miqyosda tarqatish bo‘yicha hamkorlik
mamlakatlarga foyda keltiradi. Yashil iqtisodiyotning rivojlanishi uchun bu omillar bir-biri bilan
chambarchas bog‘langan va birgalikda ishlashini ta'minlash zarur. Davlat siyosati, texnologik
innovatsiyalar, ijtimoiy ong, moliyaviy resurslar, bozor talab va xalqaro hamkorlik orqali yashil
iqtisodiyot rivojlanib, kelajakda ekologik barqarorlikka erishishda muhim o‘rin tutadi.
2025
FEBRUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 2
178
REFERENCES
1.
Rasuleva, M.A.
(2024).
Hayot faoliyati xavfsizligining madaniyatini shakllantirish
asoslari: Darslik.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va Oʻrta Maxsus Ta’lim Vazirligi.
2.
Vlasova L.M., Sapronov V.V., Frumkina E.S., Shershnev L.I.
(2009).
Bezopasnost
zhiznedeyatelnosti. Sovremennyy kompleks problem bezopasnosti: ucheb.-metod. posob.
dlya obrazovatelnykh uchrezhdeniy.
Moskva: 110 s.
3.
Gafner V.V.
(2016).
Osnovy bezopasnosti: ponyatiyno-terminologicheskiy slovar.
Moskva: FLINTA
4.
Baeva I.A.
(2002).
Psikhologicheskaya bezopasnost v obrazovanii: monografiya.
Sankt-
Peterburg: Soyuz. – 271 s.
5.
Vyazmitinov S.N.
(2015).
Formy i metody formirovaniya kultury bezopasnosti
zhiznedeyatelnosti v Orenburgskom PKU.
Molodoy ucheny. moluch.ru
6.
Durnev R.A.
(2006).
Kultura bezopasnosti zhiznedeyatelnosti kak klyuchevoy faktor
snizheniya riskov.
Doklad na VI Vserossiyskoy konferentsii «Sovremennoe sostoyanie i
perspektivy razvitiya kursa OBZh». Moskva, AP Ki PRO Minobrnauki Rossii.
