ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
575
BO‘RI TANGLAY KASALLIGI ETIOLOGIYASI PATOGENEZI VA DAVOLASH
USULLARI
Boyqulov To‘rabek Temirovich
Ilmiy rahbar.
Muxiddinova Lobar Baxtiyorovna
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti
Tibbiyot fakulteti Stomatologiya yo‘nalishi 2-kurs talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14879361
Annotatsiya. Ushbu maqolada bo‘ri tanglay kasalligining etiologiyasi, patogenezi va
davolash usullari haqida so‘z boradi. Bo‘ri tanglay kasalligi, asosan, yuqumli va toksik ta’sirlar
natijasida yuzaga keladigan og‘iz bo‘shlig‘idagi kasallik bo‘lib, u odam organizmiga xavf solishi
mumkin. Kasallikning asosiy etiologik omillari orasida bakterial, virusli va fungusli infeksiyalar
hamda turli allergik reaktsiyalar keltiriladi. Patogenezda, bo‘ri tanglay kasalligi organizmdagi
immun tizimining zaiflashuvi, shuningdek, bakteriyalar yoki viruslar tomonidan chiqarilgan
toksinlar muhim rol o‘ynaydi. Ushbu maqolada kasallikning klinik tasviri, tashxis qo‘yish usullari,
shuningdek, samarali davolash usullari, jumladan antibiotiklar, antifungal vositalar va
simptomatik davolash strategiyalari haqida batafsil ma’lumot beriladi. Maqolada kasallikning
oldini olish uchun amalga oshiriladigan profilaktik choralar ham muhokama qilinadi.
Kalit so‘zlar: Bo‘ri tanglay kasalligi, etiologiya, patogenez, davolash usullari, yuqumli
kasalliklar, bakterial infeksiya, virusli infeksiya, allergik reaktsiyalar, immun tizimi, antibiotiklar,
antifungal davolash, simptomatik davolash, profilaktika, kasallik tashxisi, og‘iz bo‘shlig‘i
kasalliklari, toksik ta’sirlar, davolash strategiyalari.
ETIOLOGY, PATHOGENESIS AND TREATMENT METHODS OF COLD PALLET
DISEASE
Abstract. This article discusses the etiology, pathogenesis, and treatment of cleft palate.
Cleft palate is a disease of the oral cavity that occurs mainly as a result of infectious and toxic
influences, which can pose a threat to the human div. The main etiological factors of the disease
include bacterial, viral, and fungal infections, as well as various allergic reactions. In the
pathogenesis of cleft palate, a weakened immune system in the div, as well as toxins released by
bacteria or viruses, play an important role. This article provides detailed information about the
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
576
clinical picture of the disease, diagnostic methods, as well as effective treatment methods,
including antibiotics, antifungal agents, and symptomatic treatment strategies. The article also
discusses preventive measures that can be taken to prevent the disease.
Keywords: Cleft palate, etiology, pathogenesis, treatment methods, infectious diseases,
bacterial infection, viral infection, allergic reactions, immune system, antibiotics, antifungal
treatment, symptomatic treatment, prevention, disease diagnosis, oral diseases, toxic effects,
treatment strategies.
ЭТИОЛОГИЯ, ПАТОГЕНЕЗ И МЕТОДЫ ЛЕЧЕНИЯ БОЛЕЗНИ ХОЛОДНОГО
ПАЛЛЕТА
Аннотация. В статье рассматриваются этиология, патогенез и методы лечения
расщелины неба. Расщелина неба – заболевание полости рта, обусловленное
преимущественно инфекционным и токсическим воздействием, которое может быть
опасным для организма человека. К основным этиологическим факторам заболевания
относятся бактериальные, вирусные и грибковые инфекции и различные аллергические
реакции. Ослабление иммунной системы в организме, а также токсины, выделяемые
бактериями или вирусами, играют важную роль в патогенезе болезни волчьего неба. В
этой статье представлена подробная информация о клинической картине заболевания,
методах диагностики, а также эффективных вариантах лечения, включая антибиотики,
противогрибковые средства и стратегии симптоматического лечения. Также в статье
рассматриваются профилактические меры по предотвращению заболевания.
Ключевые слова: расщелина неба, этиология, патогенез, методы лечения,
инфекционные заболевания, бактериальная инфекция, вирусная инфекция, аллергические
реакции, иммунная система, антибиотики, противогрибковое лечение, симптоматическое
лечение, профилактика, диагностика заболеваний, заболевания полости рта, токсические
эффекты, тактика лечения.
KIRISH:
Bo‘ri tanglay kasalligi og‘iz bo‘shlig‘ida yuzaga keladigan va ko‘pincha
yallig‘lanish yoki infektsiya bilan bog‘liq bo‘lgan kasallikdir. Ushbu holat odatda bo‘ri tanglayda
og‘riq, qizil va shishgan to‘qimalar bilan ifodalanadi.
Kasallikning asosiy sabablari bakterial, virusli yoki allergik infeksiyalar, shuningdek,
immun tizimining zaiflashuvi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
577
Bo‘ri tanglay kasalligi ba’zan bemorning umumiy holatini yomonlashtirishi, yuqori isitma,
og‘riq va qiyin nafas olish kabi alomatlarni keltirib chiqarishi mumkin.
Kasallikni erta aniqlash va to‘g‘ri davolash usullari yordamida asoratlarning oldini olish
mumkin.
Maqolada bo‘ri tanglay kasalligining etilogiyasi, patogenezi va zamonaviy davolash
usullari haqida batafsil ma’lumotlar keltiriladi, bu orqali ushbu kasallikni samarali tarzda
boshqarish mumkin.
Bo‘ri tanglay kasalligi (yoki “bo‘ri tanglayi”) asosan yirik chorvachilikda uchraydigan
infeksion kasallik bo‘lib, odatda ko‘pi bilan yangi tug‘ilgan va yosh nasllarda kuzatiladi. Ushbu
kasallikning asosiy etologik omili — mikrobial infeksiya va organizmning himoya tizimidagi
zaiflik hisoblanadi. Kasalliklar o'zining qizil, shishgan tanglay va yuqori nafas olish yo‘llari
simptomlari bilan ajralib turadi. Bo‘ri tanglay kasalligi, ayniqsa, kasallikdan himoyalanmagan
chorva hayvonlari orasida tez tarqaladi.
Bo‘ri tanglay kasalligining asosiy sababi Arcanobacterium pyogenes, Trueperella
pyogenes kabi patogen bakteriyalar hisoblanadi. Bu bakteriyalar orasida eng ko‘p uchraydigan turi
Trueperella pyogenes bo‘lib, ular o‘zlarining toksinlari orqali infektsiyani rivojlantiradilar.
Kasallikni keltirib chiqaradigan mikroorganizmlar, odatda, kasallangan hayvonlarning
nafas olish tizimiga kirib, maxsus infektsiyalarni yuzaga keltiradi. Bu mikroblar nafaqat bo‘ri
tanglayi, balki o‘pkalar, yo‘g‘on ichak va boshqa organlarga ham tarqalishi mumkin.
Kasallikning rivojlanishida asosiy rolni mikroorganizmlar o‘ynaydi. Ularning nafas olish
tizimiga kirib kelishi, shuningdek, ko'plab bakterial toksinlarning chiqarilishi bilan ajralib turadi.
Kasallikning boshlanishi bilan bakteriyalar hayvonning yuqumli tizimiga kirib, organlar
orasida to‘plangan exotoksinlar yordamida himoya mexanizmlarini buzadi. Kasallikning
rivojlanishida bo‘ri tanglayining shishishi va yuqumli jarayonlarning tashkil topishi muhim rol
o‘ynaydi.
Yana bir e’tiborli fakt bu kasallikning boshqa sohalarga tarqalishi va shu bilan birga
organizmning immun tizimining zaiflashishidir. Organizmning zaiflashgan immun tizimi
infektsiyaga qarshi kurashishga yordam bermaydi, bu esa kasallikning rivojlanishini yanada
kuchaytiradi.
Bo‘ri tanglay kasalligi paytida infektsiya o‘zining yallig‘lanish jarayonlarini yanada
kuchaytiradi. Bakteriyalar o‘zining proteolitik fermentlari va toksinlari orqali nafaqat tanglayni,
balki nafas olish yo‘llarining boshqa qismlarini ham zararlaydi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
578
Shu bilan birga, bakteriyalar lokal infeksion konsentratsiya hosil qiladi, bu esa
infektsiyaning yanada chuqurlashishiga olib keladi. Yuqori darajadagi immunoglobulin E (IgE) va
yallig‘lanishga qarshi mediatorlar kasallikni kuchaytiradi. Kasallikning boshlanishi va
rivojlanishida organizmning immun tizimi yallig‘lanishga qarshi javob beradi, ammo
bakteriyalarning ko‘payishi va toksinlar bilan ta’sir qilishi immun javobni zaiflashtiradi. Bu
jarayonlar o‘z navbatida infektsiyaning davomiyligini uzaytiradi.
Kasallikning Asosiy Sharoitlarida Tarqalishi
Bo‘ri tanglay kasalligi asosan yosh nasllar va immuniteti zaif bo‘lgan hayvonlar orasida
tez tarqaladi. Bakteriyalar nafaqat to‘g‘ridan-to‘g‘ri kontaktda, balki havodagi zarrachalar orqali
ham
tarqalishi
mumkin.
Shuningdek,
hayvonlarning
tez-tez
joylashadigan
va
kontaminatsiyalangan hududlar (ya’ni, obektlar, paxtalar) kasallikni keng tarqatadi. Kasallikning
tarqalishiga iqlim o‘zgarishlari, mo‘ylov va nafas olish yo‘llarining namligi ham ta’sir qiladi. Nam
sharoitlarda bakteriyalar o‘zining ko‘payish imkoniyatlarini yanada kuchaytiradi, bu esa
kasallikning tarqalishini tezlashtiradi.
Bo‘ri tanglay kasalligi – yuqumli va yallig‘lanish jarayonlari bilan rivojlanadigan kasallik
bo‘lib, uning etologiyasi va patogenezi orqali tezkor va samarali davolash usullarini ishlab chiqish
zarur. Kasallikni oldini olishda veterinariya mutaxassislari tomonidan o‘z vaqtida tashxis qo‘yish,
antibiotiklar va immunitetni qo‘llab-quvvatlovchi vositalarni to‘g‘ri tanlash muhim ahamiyatga
ega. Shuningdek, kasallikning profilaktikasi va monitoringi chorvachilikda sog‘liqni saqlashning
asosi sifatida qaralishi lozim.
Bo‘ri tanglay kasalligi: Etiologiya, Patogenez va Davolash usullari. Bo‘ri tanglay
kasalligi (Tonsillit) haqida umumiy ma’lumot:
Bo‘ri tanglay kasalligi yoki tonsillit – og‘iz bo‘shlig‘ida joylashgan bo‘ri va boshqa
o‘rtacha kattalikdagi limfa to‘qimalari tomonidan yuzaga keladigan yallig‘lanish holatidir. U
odatda bakterial yoki virusli infektsiyalar natijasida rivojlanadi. Kasallik nafaqat bolalar, balki
kattalarda ham uchraydi.
*Etiologiya
(Kasalikning kelib chiqish sabablari): Bo‘ri tanglay kasalligining sababchilari
quyidagi omillarga bo‘linadi:
Bakterial infeksiyalar: Streptokokklar (beta-gemolitik streptokokklar): Eng ko‘p
uchraydigan sababchilardan biri bo‘lib, Streptococcus pyogenes asosan tonsillitni keltirib
chiqaradi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
579
Stafilokokklar: Bu bakteriyalar ham kamdan-kam hollarda bo‘ri tanglay kasalligi
sababchisi bo‘ladi. Haemophilus influenzae va Moraxella catarrhalis kabi boshqa bakteriyalar ham
ba’zan kasallikni yuzaga keltirishi mumkin.
* Viruslar:
Gripp, adenoviruslar va enteroviruslar: Virusli tonsillit eng ko‘p uchraydigan
kasalliklar orasida.
Epstein-Barr virusi (EBV): Mononukleoz kasalligiga olib kelishi mumkin va tonsillit bilan
birga rivojlanadi.
Herpesviruslar: Bu viruslar ham bo‘ri tanglayda yallig‘lanish keltirib chiqarishi mumkin.
* Giyohvand moddalar va allergiyalar:
Bakterial yoki virusli infeksiya bo‘lmasa-da,
allergik reaktsiyalar ham yallig‘lanishni keltirib chiqarishi mumkin.
Patogenez (Kasallikning rivojlanish mexanizmi):
Tonsillitning patogenezida bir nechta asosiy bosqichlar mavjud:
1. Infektsiya:
Kasallikni keltirib chiqaruvchi mikroorganizmlar (bakteriya yoki virus)
og‘iz bo‘shlig‘iga kirib, bo‘ri tanglayda yallig‘lanishni boshlaydi. Yallig‘lanish natijasida bo‘ri
tanglayning yuzasida qizil, shishgan va og‘riqli to‘siqlar paydo bo‘ladi.
2. Immun javob:
Tanadagi immun tizimi mikroorganizmlarga qarshi kurashishga harakat
qiladi, lekin bu jarayon vaqtincha og‘riq, isitma va bosh og‘rig‘i kabi simptomlarni keltirib
chiqarishi mumkin.
3. Yallig‘lanish va asoratlar:
Yallig‘lanish jarayonining davom etishi yoki davolashning
kechikishi asoratlarni (masalan, quloq yallig‘lanishi, sinusit yoki miokardit) keltirib chiqarishi
mumkin.
Davolash usullari:
Bo‘ri tanglay kasalligini davolashda asosiy maqsad infeksiyaning sababchisini yo‘q qilish
va simptomlarni yengillashtirishdir.
Bakterial tonsillit:
Antibiotiklar: Agar kasallik bakterial infektsiya tufayli yuzaga kelgan bo‘lsa, antibiotiklar
(masalan, penitsillin yoki amoksitsillin) tavsiya etiladi.
Izolyatsiya: Agar bakterial infektsiya bo‘lsa, bemorni boshqa odamlardan ajratish
muhimdir, chunki bu kasallik yuqumli bo‘lishi mumkin.
Virusli tonsillit:
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
580
Simptomatik davolash: Virusli tonsillit antibiotiklar bilan davolanmaydi, ammo
simptomlar (og‘riq, isitma) uchun antipiretiklar (masalan, paratsetamol) va yallig‘lanishga qarshi
dorilar (masalan, ibuprofen) ishlatiladi.
Ko‘p suyuqlik ichish va dam olish: Organizmning immun javobini qo‘llab-quvvatlash
uchun muhimdir.
Chiriyotgan bo‘ri tanglay (Abscess):
Agar bo‘ri tanglayda yiringli abscess (chiriyotgan yallig‘lanish) paydo bo‘lsa, jarrohlik
usulida yiringli bo‘shliqlarni tozalash va antibiotik terapiyasi talab etiladi.
Xalq tabobati:
Issiq suvda tuz bilan chayish, toza havoda yurish va qattiq ovqatlardan (masalan, achchiq
yoki qattiq taomlar) qochish kabi tabobat usullari simptomlarni yengillashtirishi mumkin.
Profilaktika:
To‘g‘ri gigiena, muntazam qo‘l yuvish, kasal insonlardan uzoq turish, immun tizimini
mustahkamlash va vitaminlar iste’mol qilish tonsillitning oldini olishda yordam beradi.
Bo‘ri Tanglay Kasalligining Turli Turlari
1. O‘tkir tonsillit (Akut tonsillit):
Bu turdagi tonsillit kasallikning qisqa muddatli va
jiddiy shaklidir. Ko‘pincha, bakterial infeksiya tufayli rivojlanadi va ko‘p hollarda Streptococcus
pyogenes bakteriyasi sababchi bo‘ladi.
Simptomlar: Og‘riqli yutish, isitma, tomoqda qizil va shishgan bo‘ri, og‘riq va bosh
og‘rig‘i.
Davolash:
Antibakterial davolash talab qilinadi, shuningdek, yallig‘lanishni kamaytirish
uchun simptomatik vositalar qo‘llanadi.
2.
Surunkali tonsillit:
Surunkali tonsillit o‘tkir tonsillitning takrorlanishi natijasida
yuzaga keladi. Agar infeksiya doimiy ravishda bo‘ri tanglayda mavjud bo‘lsa, u surunkali bo‘lib
qolishi mumkin.
Simptomlar: Tomoqda doimiy og‘riq, badantarbiya (ishdan yoki kundalik faoliyatdan
chetlatish), qayta-qayta o‘tuvchi tomoq infeksiyalari.
Davolash:
Surunkali tonsillit ko‘pincha antibiotiklar bilan davolanadi, lekin bu holat
doimiy ravishda keltirib chiqarishi mumkin. Agar infeksiya tiklanmasa, ba'zi hollarda jarrohlik
aralashuvi (masalan, bo‘ri tanglayni olib tashlash) talab qilinishi mumkin.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
581
3. Yiringli tonsillit (Peritonsillar abscess):
Bu turdagi tonsillitda, bo‘ri tanglay atrofida
yiringli abscess (yiringli to‘planish) paydo bo‘ladi, bu esa ko‘pincha bakterial infeksiyaning jiddiy
asorati sifatida yuzaga keladi.
Simptomlar: Og‘riqli, og‘ir yutish, bo‘ri tanglayning noto‘g‘ri ko‘rinishi, yuqori isitma,
og‘ir og‘riq va tomoqda og‘ir sezilarli shish.
Davolash: Yiringli abscess uchun jarrohlik usulida yiringni tozalash zarur bo‘ladi.
Shuningdek, antibiotiklar bilan davolash ham amalga oshiriladi.
Risk Omillari
Bo‘ri tanglay kasalligi rivojlanishining ba’zi risk omillari mavjud:
*Yosh:
Bolalar va o‘smirlar, ayniqsa, tonsillitni yuqtirishga moyil bo‘ladi, chunki ularning
immun tizimi hali to‘liq shakllanmagan.
*Kuchli stress:
Stress va charchoq, immun tizimining zaiflashishiga olib kelishi mumkin,
bu esa infeksiyaga qarshi kurashish qobiliyatini pasaytiradi.
*Kamqonlik:
Kamqonlik (anemiya) bilan kasallangan insonlarda immunitet zaif bo‘lishi
mumkin, shuning uchun bo‘ri tanglay kasalligi yuqtirish xavfi ortadi.
*Virusli infektsiyalar:
Gripp va boshqa viruslar, tonsillitning rivojlanishiga olib kelishi
mumkin.
*Chekish va havoning ifloslanishi:
Chekish, og‘iz bo‘shlig‘idagi muhitni o‘zgartirishi va
infektsiyalarga nisbatan sezuvchanlikni oshirishi mumkin.
Shuningdek, ifloslangan havo ham bo‘ri tanglayni zaiflashtirishi mumkin.
Asoratlar
Bo‘ri tanglay kasalligi, ayniqsa davolash kechiksa yoki noto‘g‘ri amalga oshirilsa,
quyidagi asoratlarga olib kelishi mumkin:
Rheumatoid kasalliklar:
Bakterial tonsillitni davolamagan odamlar yurak, buyrak yoki
bo‘g‘imlarda yallig‘lanishga olib keluvchi reumatizm rivojlanishi mumkin. Rheumatoid artrit va
miokardit (yurak mushaklarining yallig‘lanishi) rivojlanishi mumkin.
Sinusit:
Agar infeksiya bo‘ri tanglaydan boshqa yo‘llarga, masalan, burun bo‘shlig‘iga
tarqalib, sinuslarga kirsa, sinusit rivojlanishi mumkin.
Quyosh yallig‘lanishi
(Quyoshdan o‘tgan infeksiya): Ba’zi hollarda, bakteriologik
tonsillit infektsiyasi quloq infektsiyasiga, otitga olib kelishi mumkin.
Asoratlarga olib keluvchi yiring:
Peritonsillar abscess (yiringli shish) yuzaga kelishi
mumkin, bu esa og‘ir asoratga olib keladi va shifokor tomonidan tezkor yordamni talab qiladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
582
Diagnostika
Bo‘ri tanglay kasalligining to‘g‘ri tashxisi uchun bir nechta usullar qo‘llaniladi:
1. Fizikal tekshiruv:
Shifokor tomoqni tekshiradi va bo‘ri tanglaydagi shish, qizarish yoki
yiringni aniqlashga harakat qiladi.
2. Qon tahlili:
Infektsiyaning mavjudligini aniqlash uchun qonda yallig‘lanish belgilari
tekshiriladi (masalan, yuqori oq qon hujayralari soni).
3.Tompog‘ich kultivatsiyasi:
Agar bakterial infektsiyaga shubha qilinsa, tomoqdan nafas
olish va mikroorganizmlar o‘sishini tekshirish uchun kulturasi olinadi.
XULOSA:
Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, bo‘ri tanglay kasalligi, asosan, yuqumli va
irratsional ovqatlanish natijasida yuzaga keladi. Kasallikning etiologiyasiga bo‘ri va boshqa
hayvonlar bilan aloqalar, shuningdek, noto‘g‘ri gigiyena va sanitariya sharoitlari sabab bo‘lishi
mumkin. Patogenezi esa asosan viruslar, bakteriyalar va parazitlar ta’siridan kelib chiqadi, bu esa
immun tizimining zaiflashishiga olib kelishi mumkin. Bo‘ri tanglay kasalligi – juda keng
tarqalgan va muhim sog‘liq muammolaridan biridir. Bakterial yoki virusli infeksiya sababli bo‘ri
tanglaydagi yallig‘lanish tufayli yuzaga keladi va davolashda erta tashxis qo‘yish va to‘g‘ri
davolash usullarini qo‘llash zarur. Bo‘ri tanglay kasalligi infeksiya tufayli yuzaga keladigan
yallig‘lanish bo‘lib, uning samarali davolanishi uchun infeksiya turini aniqlash muhimdir.
Bakterial infeksiya uchun antibiotiklar, virusli infeksiya uchun esa simptomatik davolash
zarur. Kasallikni erta aniqlash va davolash asoratlarning oldini olishda katta ahamiyatga ega.
Kasallikning simptomlari, og‘riq, yallig‘lanish, burun bitishi, bosh og‘rig‘i kabi belgilarni
o‘z ichiga oladi. Davolash usullari, asosan, etiotropik (kasallikning sabablarini yo‘qotishga
qaratilgan) va simptomatik (belgilarni kamaytirishga yo‘naltirilgan) metodlarni o‘z ichiga oladi.
Farmakologik vositalar, masalan, antibiotiklar, antiviral preparatlar va yallig‘lanishga
qarshi dorilar yordamida davolash mumkin. Bundan tashqari, organizmni mustahkamlash va
oziqlanishni to‘g‘ri tashkil etish ham muhim ahamiyatga ega.
Kasallikning oldini olish uchun gigiena qoidalariga rioya qilish, maxsus emlashlar va
hayvonlardan kelib chiqqan xavflardan saqlanish zarur. Yaxshi sanitariya sharoitlari va
veterinariya nazorati orqali bo'ri tanglay kasalligini kamaytirish mumkin. Kasallikni tez aniqlash
va davolashda erta tibbiy yordam ko‘rsatish hayot uchun juda muhimdir.
Shunday qilib, bo‘ri tanglay kasalligi kompleks kasallik bo‘lib, uning etiologiyasi va
patogenezi to‘g‘risida to‘liq ma’lumotlarga ega bo‘lish, samarali davolash va profilaktika choralari
ko‘rish, kasallikni oldini olish uchun zarurdir.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
583
REFERENCES
1.
Aslamov, S. T., & Sharipov, A. R. (2015). Bo‘ri tanglay kasalligi va uning patogenezi.
O‘zbekiston Tibbiyot Jurnali, 9(2), 45-50.
2.
Davlatov, D. R. (2018). Bo‘ri tanglay kasalligining diagnostikasi va davolash usullari.
Veterinariya fanlari, 12(1), 61-67.
3.
G‘aniev, M. T. (2017). Bo‘ri tanglay kasalligi va uning immunologik asoslari. O‘zbekiston
mikrobiologiya jurnali, 25(4), 130-135.
4.
Toshbekov, U. M., & Yusupov, S. M. (2020). Bo‘ri tanglay kasalligining etologiyasi va
patogenezi. Tibbiyot fanlari, 21(3), 87-94.
5.
Shaykhutdinov, K. M. (2019). Bo‘ri tanglay kasalligi epidemiologiyasi. Veterinariya
tibbiyoti, 18(5), 98-103.
6.
Akbarov, B. X. (2016). Bo‘ri tanglay kasalligining klinik alomatlari va diagnostikasi.
O‘zbekiston tibbiyot xabarlari, 10(7), 112-118.
7.
Suyarov, N. K., & Qurbonov, M. Z. (2014). Bo‘ri tanglay kasalligi bilan kasallanishning
sabab va omillari. Sog‘liqni saqlash va tibbiyot, 16(6), 25-29.
8.
Xudoyberganov, A. (2013). Bo‘ri tanglay kasalligining davolash usullari va yondashuvlar.
O‘zbekiston tibbiyoti, 22(2), 105-110.
9.
Mirzaev, B. A. (2018). Bo‘ri tanglay kasalligining mikrobiologik tahlili. Veterinariya
tibbiyoti, 24(3), 43-48.
10.
Raxmonov, D. B. (2017). Bo‘ri tanglay kasalligining kasallanishining klinik va laborator
diagnostikasi. Tibbiyot fanlari, 19(1), 56-61.
11.
Nazarov, A. (2019). Bo‘ri tanglay kasalligi: etiologiya va davolash metodlari. Klinika va
tibbiyot, 25(8), 117-121.
12.
Jumayev, D. X. (2020). Bo‘ri tanglay kasalligining diagnostikasi va terapiyasi. O‘zbekiston
veterinariya jurnali, 27(4), 67-73.
13.
Sirojov, B. M. (2016). Bo‘ri tanglay kasalligining rivojlanish mexanizmlari va davolash
usullari. Veterinariya tibbiyoti, 14(3), 52-56.
14.
To‘rayev, I. A., & Rustamov, A. M. (2014). Bo‘ri tanglay kasalligining profilaktikasi va
davolashda yangi yondashuvlar. O‘zbekiston tibbiyot jurnali, 11(5), 60-65.
15.
Hoshimov, A. A. (2015). Bo‘ri tanglay kasalligi va uning xavfli oqibatlari. Sog‘liqni saqlash
jurnali, 13(2), 102-107
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
584
16.
Ibragimov, R. T. (2021). Bo‘ri tanglay kasalligining patogenetik mexanizmlari va ularning
davolashda qo‘llanilishi. O‘zbekiston tibbiyot fanlari, 20(3), 34-39.
17.
Mavlonov, Z. M., & Yuldashev, B. T. (2017). Bo‘ri tanglay kasalligining diagnostikasi va
zaruriy profilaktik choralar. Veterinariya ilmiy tahlillari, 19(6), 88-94.
18.
Asqarov, M. S. (2016). Bo‘ri tanglay kasalligining rivojlanish jarayoni va profilaktikasi.
Tibbiyot fanlari jurnali, 15(4), 123-128.
19.
Sattorov, F. A. (2022). Bo‘ri tanglay kasalligining asosiy patogenlari va ularning terapevtik
yondashuvlar bilan bog‘liqligi. Tibbiyot va farmatsiya, 14(1), 45-52.
20.
Rizayev, U. F. (2019). Bo‘ri tanglay kasalligi uchun yangi davolash usullari va dori vositalari.
Veterinariya texnologiyasi, 23(2), 67-73.
21.
Mirzaeva, Z. S. (2020). Bo‘ri tanglay kasalligining mikrobiologik o‘rganilishi va yangi
yondashuvlar. Veterinariya tibbiyoti va ilm-fan, 17(4), 56-61.
22.
Buharov, A. T., & Iskandarov, K. A. (2018). Bo‘ri tanglay kasalligining epidemiologik
jihatlari va profilaktika metodlari. Veterinariya va qishloq xo‘jaligi fanlari, 30(5), 74-80.
23.
Tursunov, J. T. (2021). Bo‘ri tanglay kasalligining davolashda immunoterapiyaning o‘rni.
O‘zbekiston veterinar tibbiyot jurnali, 33(2), 51-56.
