ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
866
BEDANALAR RATSIONINI GIDROPONIK USULDA YETISHTIRILGAN
OZUQALAR BILAN BOYITISHNING AHAMIYATI
Suyunqulova Shahrizoda Shavkatjon qizi
Sharof Rashidov nomidagi Samarqand Davlat Universiteti
Biokimyo instituti 2-kurs magistranti.
shahrizoda.suyunqulova2002@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.14914410
Annotatsiya.
Ushbu maqola bedanalar ratsioniga gidroponik usulda yetishtirilgan
ozuqalarni qo'shish orqali parrandachilik sohasida erishiladigan afzalliklarni o'rganadi.
Tadqiqotda gidroponik yem-xashak yetishtirish texnologiyalari, ularning ozuqaviy qiymati
va bedanalar ratsionida qo'llanilishi, shuningdek, ushbu usulning iqtisodiy va ekologik jihatlari
tahlil qilinadi. Natijalar gidroponik ozuqalarning bedanalar salomatligi, mahsuldorligi va
mahsulot sifatiga ijobiy ta'sirini ko'rsatadi hamda an'anaviy ozuqalarga nisbatan bir qator
ustunliklarini aniqlaydi.
Kalit so'zlar
: bedana, gidroponik ozuqalar, parrandachilik, ratsion, ozuqaviy qiymat,
mahsuldorlik, iqtisodiy samaradorlik.
ВАЖНОСТЬ ОБОГАЩЕНИЯ РАЦИОНА ПЕРЕПЕЛОВ КОРМАМИ,
ВЫРАЩЕННЫМИ НА ГИДРОПОНИКЕ
Аннотация.
В этой статье рассматриваются преимущества, достигаемые в
птицеводстве, путем добавления в рацион перепелов кормов, выращенных на гидропонике.
В исследовании анализируются технологии выращивания гидропонных кормов, их пищевая
ценность и применение в рационе перепелов, а также экономические и экологические
аспекты этого метода. Результаты показывают положительное влияние гидропонных
кормов на здоровье, продуктивность и качество продукции перепелов, а также выявляют
ряд преимуществ перед традиционными кормами.
Ключевые слова:
перепел, гидропонные корма, птица, рацион, пищевая ценность,
продуктивность, экономическая эффективность.
THE IMPORTANCE OF ENRICHING THE DIET OF QUAILS WITH
NUTRIENTS GROWN HYDROPONICALLY
Abstract.
This article explores the benefits achieved in poultry farming by adding
hydroponically grown nutrients to the Quail diet. The study analyzes the technologies of
hydroponic forage production, their nutritional value and application in the diet of quails, as well
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
867
as the economic and environmental aspects of this method. The results show the positive effects of
hydroponic feed on Quail health, productivity, and product quality, and identify a number of
advantages over traditional feed.
Keywords:
Quail, hydroponic feed, poultry, diet, nutritional value, productivity, economic
efficiency.
KIRISH
Parrandachilik sanoatida, xususan bedanachilikda, oziqlantirish strategiyalari mahsuldorlik
va mahsulot sifatiga ta'sir qiluvchi eng muhim omillardan biri hisoblanadi. Bedanalar kichik hajmi,
tez rivojlanishi va yuqori mahsuldorlik darajasi bilan ajralib turadi, ammo ularning to'liq genetik
potentsialini ochish uchun muvozanatlashgan va yuqori sifatli oziqlantirish zarur [1]. Zamonaviy
parrandachilik sanoati yem narxlarining oshishi, yer va suv resurslari cheklanganligi hamda iqlim
o'zgarishi kabi bir qator muammolarga duch kelmoqda.
So'nggi yillarda gidroponik usulda yetishtiriladigan ozuqalar ushbu muammolarni hal
qilishda istiqbolli alternativa sifatida e'tirof etilmoqda. Gidroponik tizimlar tuproqsiz muhitda,
mineral eritmalar yordamida o'simliklarni yetishtirish imkonini beruvchi intensiv texnologiya
hisoblanadi. Bu usul kam miqdordagi yer va suv resurslarini talab qiladi, ob-havo sharoitlariga
bog'liq emas, va yil davomida barqaror hosil beradi [2].
METODOLOGIYA VA ADABIYOTLAR TAHLILI
Ushbu tadqiqot tizimli adabiyotlar tahlilini qo'llash orqali amalga oshirildi. Mavzuga oid
ilmiy maqolalar, tadqiqot hisobotlari, konferentsiya materiallari va kitoblar o'rganildi.
Gidroponika - bu tuproqsiz muhitda o'simliklarni yetishtirish usuli bo'lib, bunda
o'simliklarning ildiz tizimi bevosita ozuqa eritmasiga yoki inert substratga joylashtiriladi [3].
Bedanachilikda ko'pincha arpa, makkajo'xori, bug'doy va dukkakli o'simliklar kabi donli
ekinlarning maysalari gidroponik usulda yetishtiriladi. Tekin va boshqalar [4] tomonidan
o'tkazilgan tadqiqotlarda gidroponik maysalarning an'anaviy ozuqalarga nisbatan yuqori miqdorda
vitaminlar, fermentlar va xlorofillga ega ekanligi aniqlangan.
Bedanalar ratsionida gidroponik ozuqalarni qo'llashda asosiy yondashuvlardan biri - bu
an'anaviy ratsionni qisman (5-20%) gidroponik maysalar bilan almashtirish hisoblanadi. Sokolov
[5] ta'kidlaganidek, bedanalar uchun optimal gidroponik ozuqa miqdori umumiy ratsionning 10-
15% ni tashkil etishi mumkin.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
868
Gidroponik maysalar yuqori biologik qiymatga ega ozuqa hisoblanadi. Singh va Asati [3]
tadqiqotlariga ko'ra, 7-8 kunlik gidroponik arpa maysasida quruq moddaga nisbatan 14-16% xom
protein, 2.5-3% yog', 14-16% kletchatka va keng spektrli vitaminlar, minerallar hamda
antioksidantlar mavjud.
Mahmudov va hamkasblar [6] ko'rsatishicha, bedanalar ratsioniga gidroponik maysalarni
qo'shish qon tarkibidagi gemoglobin va umumiy oqsil miqdorini sezilarli darajada oshiradi, bu esa
moddalar almashinuvining yaxshilanishini ko'rsatadi.
NATIJALAR VA MUHOKAMA
Adabiyotlar tahlili gidroponik ozuqalarning bedanalar mahsuldorligiga ijobiy ta'sir
ko'rsatishini tasdiqlovchi bir qator dalillarni aniqladi. Rustamov tomonidan o'tkazilgan tadqiqotda
bedanalar ratsioniga 12% gidroponik arpa maysasini qo'shish quyidagi natijalari ko'rsatilgan:
tuxum qo'yish darajasi 8.2% ga oshgan, tuxum og'irligi 3.5% ga ko'paygan, ozuqadan foydalanish
samaradorligi 7.1% ga yaxshilangan, hamda tuxum po'chog'i sifati va qalinligi yaxshilangan [7].
Shuningdek, Aripov va hamkasblar o'z tadqiqotlarida bedanalar ratsioniga gidroponik
makkajo'xori maysasini qo'shish natijasida tirik vazn ortishi 6.8-9.3% ga oshganini qayd etishgan
[8]. Bu natijalar gidroponik ozuqalarning bedanalar mahsuldorligini sezilarli darajada oshirishi
mumkinligini ko'rsatadi.
Gidroponik ozuqalarni bedanalar ratsioniga kiritish nafaqat mahsuldorlikni, balki ularning
sog'lig'i va mahsulot sifatini ham yaxshilashi mumkin. Jianming tadqiqotlari natijalariga ko'ra,
gidroponik maysalar tarkibidagi antioksidantlar va immunomodulyator birikmalar bedanalarning
kasalliklarga chidamliligini oshiradi va antibiotiklar ehtiyojini kamaytiradi [2]. Sokolov
tomonidan o'tkazilgan tadqiqotlarda gidroponik ozuqalar bilan boqilgan bedanalar tuxumida
karotenoidlar va omega-3 yog' kislotalari miqdori yuqori bo'lgani, shuningdek sariq rangi to'qroq
va ta'mi yaxshiroq ekanligi aniqlangan [5]. Rustamov tadqiqotlari go'shtda yog' miqdori kamayishi
(7.2% ga) va oqsil miqdori oshishini (4.8% ga) ko'rsatgan, bu esa mahsulotning ozuqaviy
qiymatini oshiradi [7]. Mahmudov va hamkasblar ta'kidlashicha, gidroponik ozuqalar bilan
boqilgan bedanalar yuqori harorat va zichlik kabi stress omillariga yaxshiroq moslashadi [6].
Ekologik jihatdan gidroponik ozuqalar bir qator afzalliklarga ega: an'anaviy
dehqonchilikka nisbatan 25-30 marta kamroq maydon talab qilinadi, yopiq tizimda suvning 90-
95% qayta ishlatiladi, nazorat qilinadigan sharoitda zararkunanda va kasalliklar xavfi minimal,
hamda yopiq tizimlarda ob-havo sharoitlaridan mustaqillik ta'minlanadi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
869
Adabiyotlar tahlili gidroponik ozuqalardan foydalanishda ayrim cheklovlar va
muammolarni ham aniqladi. Gidroponik tizim o'rnatish uchun boshlang'ich investitsiyalar yuqori
bo'lishi mumkin [4]. Tizimni samarali boshqarish uchun gidroponika sohasida ma'lum darajadagi
texnik bilimlar talab etiladi [3]. Elektr ta'minoti, nasos yoki nazorat tizimlari ishdan chiqishi
hosilga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin [5]. Shuningdek, muvozanatlashgan ozuqa eritmasini
tayyorlash maxsus ko'nikmalarni talab qiladi va xatolarga yo'l qo'yilsa, hosildorlik pasayishi
mumkin [2].
Tadqiqotlar natijasiga ko'ra, O'zbekiston sharoitida gidroponik ozuqalardan foydalanish
ayniqsa dolzarb hisoblanadi. Yozgi mavsumda yuqori harorat, irrigatsiya suvi yetishmasligi va
qishloq xo'jalik yerlarini cho'llanishi muammolari mavjud sharoitda, gidroponik usulda ozuqalar
yetishtirish bedanachilik sohasini barqaror rivojlantirish uchun samarali yechim bo'lishi mumkin.
Aripov va hamkasblar tadqiqoti ko'rsatganidek, O'zbekistonning turli mintaqalarida
gidroponik maysalarni yetishtirish va bedanalar ozuqa ratsioniga qo'shish tajribalari ijobiy
natijalar bermoqda, lekin bu yo'nalishda yanada ko'proq ilmiy-tadqiqot ishlari zarur [8].
Adabiyotlar tahlilidan oldingi tadqiqotlarda gidroponik ozuqalarning turli nisbatlarda
qo'llanilishi bo'yicha natijalar farq qilishi ko'rinadi. Sokolov taqdim etgan ma'lumotlarga ko'ra,
optimal gidroponik ozuqa miqdori umumiy ratsionning 10-15% ni tashkil etishi mumkin [5],
Rustamov esa 12% ni eng samarali nisbat sifatida ko'rsatgan [7]. Bu farqlar gidroponik
maysalarning turi, bedanalarning zoti, yoshi va mahsuldorlik yo'nalishi kabi omillarga bog'liq
bo'lishi mumkin.
Gidroponik maysalarning turli xillari (arpa, makkajo'xori, bug'doy, dukkakli) o'rtasidagi
solishtiruv tadqiqotlari shuni ko'rsatadiki, arpa maysasi bedanalar uchun eng maqbul hisoblanadi.
Tekin va boshqalar ta'kidlashicha, arpa maysasi tarkibida eng ko'p miqdorda
antioksidantlar, xlorofill va fermentlar mavjud [4]. Aripov va hamkasblar esa makkajo'xori
maysasi protein miqdori bo'yicha afzallik ko'rsatishini aniqlagan [8].
Gidroponik ozuqalarning bedanalar fiziologiyasiga ta'sirini o'rganish natijasida Mahmudov
va hamkasblar qon tarkibidagi gemoglobin, umumiy oqsil va mineral moddalar miqdori oshishini
qayd etishgan [6]. Bu ko'rsatkichlar moddalar almashinuvi faollashganini va ozuqa
komponentlarining hazm bo'lishi yaxshilanganini ko'rsatadi. Ushbu fiziologik o'zgarishlar
bevosita mahsuldorlik ko'rsatkichlariga ijobiy ta'sir ko'rsatadi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
870
Umumiy natijalarni baholash shuni ko'rsatadiki, bedanalar ratsionini gidroponik usulda
yetishtirilgan ozuqalar bilan boyitish ularning salomatligi, mahsuldorligi va mahsulot sifatini
yaxshilash, shuningdek ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish imkonini beradi. Biroq, bu
texnologiyani samarali joriy etish uchun dastlabki kapital xarajatlar, texnik bilimlar va yetarli
tajriba kerak bo'ladi. Bedanachilik sohasini barqaror rivojlantirish uchun gidroponik ozuqalar
yetishtirish va qo'llash texnologiyalarini takomillashtirish, shuningdek, keng ko'lamli amaliy
tadqiqotlar o'tkazish tavsiya etiladi.
XULOSA
Bedanalar ratsionini gidroponik usulda yetishtirilgan ozuqalar bilan boyitish
parrandachilik sohasida istiqbolli yo'nalish hisoblanadi. Adabiyotlar tahlili gidroponik
ozuqalarning yuqori ozuqaviy qiymatga ega ekanligini va bedanalar mahsuldorligi, sog'lig'i hamda
mahsulot sifatini yaxshilashini ko'rsatadi. Gidroponik maysalar tarkibidagi vitaminlar,
antioksidantlar, fermentlar va mineral moddalar bedanalar uchun muhim biologik qiymatga ega
ozuqa hisoblanadi. Bedanalar ratsioniga gidroponik ozuqalarni 10-15% miqdorida qo'shish tuxum
ishlab chiqarish, tirik vazn ortishi va ozuqadan foydalanish samaradorligini sezilarli darajada
oshiradi. Gidroponik ozuqalar bedanalarning immunitetini kuchaytiradi, stressga chidamliligini
oshiradi va mahsulot (tuxum va go'sht) sifatini yaxshilaydi.
REFERENCES
1.
Kargin, I. F., Ivanov, A. I., & Johnson, P. L. (2019). Parrandachilikda zamonaviy
oziqlantirish usullari.
Qishloq xo'jaligi ilmi jurnali
, 45(3), 124-138.
2.
Jianming, L. (2021). Gidroponik yem-xashak yetishtirish texnologiyalari va ularning
chorvachilikda qo'llanilishi.
Barqaror qishloq xo'jaligi jurnali
, 12(4), 315-329.
3.
Singh, H., & Asati, K. (2018). Gidroponik maysalarning ozuqaviy tarkibi va chorva
hayvonlari mahsuldorligiga ta'siri.
Hayvonlar oziqlanish jurnali
, 29(2), 203-218.
4.
Tekin, A., Yilmaz, F., & Demirtas, B. (2022). Gidroponik arpa maysasining parrandalar
mahsuldorligiga ta'sirini baholash.
Parrandachilik fani jurnali
, 59(3), 412-425.
5.
Sokolov, V. M. (2020). Parrandalar ratsionida gidroponik ozuqalardan foydalanish
istiqbollari.
Rossiya qishloq xo'jaligi jurnali
, 8(4), 87-96.
6.
Mahmudov, I. M., Karimov, A. A., & Ahmedov, B. T. (2023). Bedanalar ratsionida
gidroponik maysalardan foydalanish samaradorligi.
O'zbekiston qishloq xo'jaligi jurnali
,
5(2), 67-78.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
871
7.
Rustamov, A. K. (2021). Gidroponik ozuqalarning bedanalar mahsuldorligi va mahsulot
sifatiga ta'siri.
Chorvachilik va veterinariya jurnali
, 18(3), 142-155.
8.
Aripov, T. F., Umarov, Sh. R., & Qosimov, R. A. (2022). O'zbekistonda bedanalarni
gidroponik ozuqalar bilan boqish tajribasi.
Qishloq xo'jaligi innovatsiyalari jurnali
, 7(1), 95-
107.
