ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
909
SHAŃARAQTAǴI KELISPEWSHILIKLERDI KELTIRIP SHIǴARIWSHI
FAKTORLAR HÁM OLARDIŃ BAHALANIWI
Ismaylova Gúlsara Jalǵasbaevna
Nókis “Temurbekler mektebi” áskeriy-akademiyalıq liceyi psixologiya páni oqıtıwshısı.
Dosjanova Janat Kalievna
I.Yusupov atındaǵı dóretiwshilik mektebi tárbiyashi-pedagogı.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14929821
Annotatsiya.
Bul maqalada shańaraqtaǵı kelispewshiliklerdi keltirip shıǵarıwshı faktorlar
hám olardıń bahalanıwı haqqında sóz etilgen.
Gilt sózler:
shańaraq, faktor, etika, dástúr, mádeniyat, neke.
FACTORS CAUSING DISAGREEMENTS IN THE FAMILY AND THEIR
ASSESSMENT
Abstract.
This article discusses the factors causing disagreements in the family and their
assessment.
Keywords:
family, factor, ethics, program, culture, marriage.
ФАКТОРЫ, ВЫЗЫВАЮЩИЕ РАЗНОГЛАСИЯ В СЕМЬЕ, И ИХ ОЦЕНКА
Аннотация.
В статье рассматриваются факторы, вызывающие разногласия в
нефтяной отрасли, и их оценка.
Ключевые слова:
семья, фактор, этика, программа, культура, брак.
Hár bir mámlekette shańaraq hám neke institutı din, úrp-ádet, mádeniyat, etika, dástúr
tásirinde qádiplesken. Shańaraqta salamat psixologiyalıq ortalıqtı payda etiw arqalı shańaraq
turaqlılıǵın támiyinlew, shaxslarara múnásebetlerdiń shańaraqta salamat psixologiyalıq ortalıqtaǵı
ornı hám tásirin úyreniw, shańaraqta kózge taslanatuǵın shaxslar ara múnásebetlerdiń shańaraq
aǵzaları tárepinen bahalanıwı dárejesin úyreniw arqalı jámiyettegi turaqlılıǵın úyreniw, analiz
qılıw múmkin. Shańaraq jámiyettiń tiykarǵı buwını ekenligi sebepli, shańaraq tınısh hám turaqlı
bolsa, jurt páráwan boladı. 2017-2021 jıllarda Ózbekistan Respublikasın rawajlandırıwdıń bes
baslaması boyınsha Háreketler strategiyasınıń «Xalıq penen pikirlesiw hám insan mápleri jılı» da
ámelge asırıw boyınsha Mámleket dástúriniń 4.2- bólim 236-bánti hámde Ózbekistan Respublikası
Ministrler Kabinetiniń 2017 jıl 8 fevral’ kúnindegi selektor jıynalısı 6-bayanınıń orınlanıwın
támiyinlew maqsetinde Respublika «Shańaraq» ilimiy-ámeliy orayı tárepinen «Shańaraqlardıń
ruwxıy, social, ekonomikalıq, medicinalıq jaǵdayın» úyreniw, xalıq penen tuwrıdan tuwrı
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
910
pikirlesiw boyınsha sociologiyalıq izertew ótkerildi. Sociologiyalıq sorawlar ótkeriw ushın
respublikamızdıń Tórtkúl, Xojeli rayonları tańlap alındı. Izertlewde jámi 100 shańaraq qatnastı.
Bul sorawdıń maqseti etip, shańaraqtaǵı ruwxıy social-ekonomikalıq jaǵday hám de ata-
analardıń perzent tárbiyası, olardıń ruwxıy kámalatına bolǵan múnásebetin anıqlaw belgilendi.
Shańaraqtı bahalawda eki tiykarǵı kriteriyaǵa qáraladı. Shańaraq sistemasında shańaraqtıń
úzliksizligi, turaqlılıǵın puqta kórip shıǵıw arqalı onı bahalawǵa erisiledi. Shańaraq haqqında
qanday da bir pikir bildiriwde hám qarar qabıl qılıwda bolsa shaxstıń óz shańaraǵı haqqındaǵı
pikiri sub’ektiv xarakterga iye bolǵanlıǵı sebepli kóbirek sırtqı – social pikirlerge itibar beriledi.
Sonıń ushın da mámleketimizde júz berip atırǵan socialekonomikalıq hám mádeniy
ózgerislerdiń xalıq xalıq milliy ruhıyatınıń negizi bolǵan shańaraqlıq múnásebetlerde
sáwleleniwin izertlew en tiykarǵı máselelerden biri. Shańaraqlıq múnásebetler sisteması júdá
quramalı hám qansha tereń mazmunǵa iye bolıp, óz ishine Shańaraqlıq múnásebetler sisteması
júdá quramalı hám bir qánsha tereń mazmunǵa iye bolıp, óz ishine erli-zayıplar ortasındaǵı, ataana
hám perzentler, aǵa-ini hám apa-sińliler ortasındaǵı hám usı sıyaqlı qatar múnásebetler sistemasın
aladı. Shańaraqtaǵı shaxslarara múnásebetler shaxs qáliplesiwiniń zárúr faktorı esaplanadı.
Shańaraqtıń eń tiykarǵı zárúr wazıypalardan biri shaxs rawajlanıwı ushın múnásip shárayattı
jaratıw. Psixologiyalıq ámeliyatta eń kóp qaramaqarsılıqlar kelip shıǵıwı múmkin bolǵan
máselelerden biri – ata-analardıń er jetpegen perzentleri menen bolatuǵın múnásebetlerge táń
mashqalalardan biri.
Ádette bunday mashqala menen kóbinese ana múrájaat etedi, biraq ata-ana, ayırım atanıń
ózi járdem soraytuǵın jaǵdaylar da ushırasadı. Ata-analardıń perzentleri haqqındaǵı
múnásebetlerin shártli ráwishte tórt toparǵa bóliw múmkin (álbette, bul shaǵımlar bir-birin inkar
etetuǵın emes, bálki dáliyllep kórsetetuǵın mashqalalar menen baylanıslı boladı): 1.Perzentler
menen qarım-qatnastıń joqlıǵı: olardıń qanday jasap atırǵanlıqları, qızıǵıwshılıqları, umtılıwların
bilmew, balaları menen ashıq sóylespew, ata (ana) sıpatında biygana ekenligin seziw h.t.b. Bunday
mashqalalarǵa iye pacientler ushın perzentleri haqqındaǵı pikirleri tán boladı: «Men onı ulıwma
túsinbeymen», «Men onıń qay jerlerde bolıwın, dosları haqqında hesh nárse bilmeymen», «Ol
maǵan ózi haqqında hesh nárse demeydi, maǵan isenimsizlik penen qaraydı» h.t.b. 2. Perzentlerdiń
ata-anaǵa salıstırǵanda húrmetsizlershe, keskin múnásebeti, arzımaǵan sebepler menen úzliksiz
konfliktke barıwı, jánjellesiwi. Bunday jaǵdayǵa «Ol úzliksiz qopallıq qıladı, meniń menen
esaplaspaydı, maǵan qanday da bir nársede kómeklespeydi, járdem bermeydi» sıyaqlı shaǵımlar
tán.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
911
3. Ata-ananıń óz qaraslarında perzentleri keúildegidey, lazım bolǵanı sıyaqlı jasap
atırmaǵanlıǵı ushın olar táǵdirinen qáweterleniwi.
Bunday waqıtlarda ata-ana balaların áwmetsiz, baxıtsız, jipiń ushın joq etken, jalǵız dep
esaplaydı hám bul jaǵday psixologqa múrájáát ushın tiykar boladı. Shaǵımlar tómendegishe
sawleleniwi múmkin: «Qızımnıń kúyewi menen ortasında óz-ara múnásebetileri júdá jaman, men
olar shańaraqlıq turmısınıń bir jaǵdayǵa túsiwi ushın shın kewilden járdem bergen bolar edim,
biraq bunı qanday ámelge asırıwdı bilmeymen», «Balam úsh jıl oqıǵan instituttı taslap ketti» yaki
«Qızımnıń jası ótip baratır, kelip atırǵan jawshılardı da qaytarıp atır».
4. Perzentlerdiń aqılsızlıǵı, minez-qulık awısıwları, túrli destruktiv tásirlerge túskenligi
menen baylanıslı shaǵımları: «Balamdı ishiwshilikten qaytara almay atırman, ne islewim kerek?»,
«Perzentim keyingi waqıtlarda náshebentlik zatlar qabıl etip atır», «Balamnıń diniy pikirler
tásirinen qutqarıw ushın járdem beriń», «Perzentim urı, tártipsizler toparına qosılǵan» yaki
«Qızımnıń etikası, oyın-kúlkige meyilligi maǵan unamay atır h.t.b. Biziń teoriyamızda ata-ana
hám perzent arasındaǵı múnásebetlerdiń nátiyjeli ótiwinde perzentlerdiń er jetip atırǵan
shańaraqlardaǵı ortalıqqa salıstırǵanda múnásebetleri zárúr bolıp kórindi. Sonıń ushın dáslep biz
úyrengen shańaraqlarda ata-analardıń óz perzentleriine qanday múnásebette ekenliklerin
anıqladıq.
Usı jaǵınan biz shańaraqta ákeniń shaxslararasındaǵı múnásebetler procesinde qanday
múnásebetti sáwlelendirip beriwi máselesin úyrengenbiz. Oǵan kóre respondentlerge «mehirli»,
«biyparq», «jaqsı kórmegen», «juwap joq» sıyaqlı variantlardı usınıs ettik. Xojeli rayonında
sınalıwshılar tiykarınan «mehirli» juwabı 88 payız, 12 payız «juwap joq» dep óz múnásebetlerin
bildirgen (1-jadval). Respondentlerdiń shańaraqlarındaǵı ákeleri menen múnásebetleri Nókis
qalası (81%), Tórtkúl rayonı (97%) hám Xojeli rayonında (90%), unamlı mehirli ekenligi
shańaraqtaǵı atanıń perzentleri menen jaqınnan doslasa alıwı, ata sıpatındaǵı social kútiwlerge
sáykes keliwi hám atanıń statusınshańaraqta ayrıqsha orınǵa iye ekenligin kórsetedi. Qaysı
shańaraqta ata tásiri perzentleri menen múnásebetlerdi jaqsı jolǵa qoyılǵan bolsa, usı shańaraqta
shaxslar ara múnásebetleri, shańaraqtaǵı tártip, etika, social normalar talap dárejesinde qáliplesken
boladı. Búgingi kúnde shańaraqtaǵı ata statusı, onıń xúrmet hám tásirin saqlaw, atanıń shańaraq
jetekshisi sıpatındaǵı rolin támiyinlew qatar júzege keletuǵın social mashqalalardı joq etiw
imkaniyatın beredi. Usı mániste shańaraqtaǵı atalar menen perzentler múnásebetler kelisiwge
tiykarlanǵan bolıwı, atalardıń perzentler turmısında óz másláhátleri hám juwapkershilikleri
menen kelisimde bolıwı shańaraqtaǵı klimattıń unamlı mazmunda bolıwına tásir kórsetedi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
912
Demek, biz úyrengen respondentlerdi ataları menen bolatuǵın múnásebetelerden kewilleri
toq hám shańaraqlarında ata statusı joqarı ekenliklerin baqlawımız múmkin. Shańaraqta analardan
kóretuǵın múnásebetlerin sáwlelendiriw máselesin de úyrengenbiz (2-jadval). Xojeli rayonı
sınalıwshılarında 100% mehirli mazmunǵa iye ekenligi shańaraq ortalıǵınıń unamlılıǵın,
shańaraqtıń perzentleri ushın úlgi bola alıwın kórsetedi. Oǵan kóre respondentlerge «mehirli»,
«biyparq», «jaqsı kórmegen», «juwap joq» sıyaqlı variantlardı usınıs ettik. «Anańız sizge qanday
múnásebette boladı?» sorawına Nókis qalasındaǵı respondentlerdiń 98%ı «mehirli» dep juwap
bergenligi hár qanday waqıt hám hár qanday shárayatta analardıń shańaraqlıq múnásebetlerinde
óz jaqınlarına mehirlerin úzliksiz bildiriwleri dástúriy dárejesinde qálipleskenligin de kórsetedi.
Tórtkúl rayonı boyınsha alınǵan nátiyjelerde konkurenciya, talap pikirler de baqlanadı.
Xojeli rayonında respondentlerdiń shańaraqlarındaǵı anaları menen múnásebetleri (95%)
mehirli mazmunǵa iye ekenligi shańaraq ortalıǵınıń unamlılıǵı, ananıń perzentleri menen
múnásebetleriniń bekkemliligin kórsetip, ana hár bir máselede perzentleri ushın kútiwlerge saykes
keliwin kórsetedi. Shańaraqta ananıń perzentler menen múnásebetelir unamlı bolıwı, bir-birin
pozitiv qabıl etiwlerin támiyinleniwi shańaraqtaǵı klimattıń unamlı xarakterge iye ekenligin
sáwlelendiredi. Ana hám perzentler ortasındaǵı múnásebeteler qanshelli jaqın bolsa, perzentlerdi
qollap-quwatlaw, motivaciya beriw, turmıstaǵı máselemashqalalardı erkin sheshiw imkaniyatın
támiyinlewde zárúr áhmiyetke iye. Respondentler tárepinen «Ata-anam jaqsı kórmegen» hám
«juwap joq» juwapları 2 payızdı hám «juwap beriwge qıynalaman» 1 payızın quraydı. Bul
juwaplardı tańlaǵanlıqları olardan bul máselede ana hám perzentler ortasındaǵı múnásebetlerdiń
jıraqlıǵı, biyganalıǵı yaki onshelli shın kewilden emesligi, perzentler óz keshirmelerin basqalar
menen ortaqlasıwı, ózgelerge baǵdarlanǵanlıq tárepleriniń jáne de artıwın keltirip shıǵaradı.
Ásirese búgingi informaciyalar aǵımı tezlesken, shańaraqtaǵı múnásebetler zárúr hmiyetke
iye bolıp atırǵan bir waqıtta shańaraqtaǵı óz-ara múnásebetler mazmunınıń unamlı bolıwına
erisiw, óz-ara túsiniw hám qollap-quwatlawdı jáne de qáliplestiriwge erisiwdi dáliyllep kórsetedi.
Biz respondentlerge «Shańaraǵıńızda óz ara múnásebetin dárejesin qalay bahalaysız?»
sorawın berdik. Nátiyjeler 3-tablicada kórsetilgen. «Shańaraǵıńızda óz-ara múnásebetler dárejesin
qanday bahalaysız?» sorawına berilgen juwaplar «ayrıqsha», «jaqsı» dárejede ekenligi dıqqatqa
ılayıq.
Biraq hár dáyım da pikir absolyut emes, baqlaǵanımızday, «qanaatlandırarlı», «juwap
beriwge qıynalaman» juwaplarınıń belgileniwi hám haqıyqatqa jaqınıraq. Shańaraqtaǵı
múnásebetler mazmunı shańaraqtaǵı barlıq aǵzalardıń den-sawlıǵı, xızmeti hám jámiyettegi tutqan
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
913
ornın qabıl etiwge tásir etedi. Insan ushın shańaraqtaǵı ortalıq eń tásirsheń áhmiyetke iye bolıp,
ásirese usı ortalıq tásirinde ol ózin erkin sezedi. Shańaraqlıq múnásebetler unamlı bolǵan
shaxslarda jaratıwshılıq, óz-ózinen qanaatlanıw, jámiyettegi júz berip atırǵan waqıyalarǵa óz
múnásebetin bildiriw belsendiligi joqarı ekenligi baqlanadı. Shańaraq jámiyet turmısında zárúr
áhmiyetke iye. Shańaraq aǵzaların shańaraqtaǵı múnásebetleri jámiyettegi social múnásebeteler
sistemasında zárúr úlken áhmiyetke iye. 54% jaqsı juwap penen aytıp ótken respondentler de
shańaraqlıq múnásebetlerinen qanaatlanıwın atap kórsetken (3-tablica). Joqarıdaǵı jaǵdaydı
shańaraq aǵzaları arasında respondentlerdiń statuslı kórsetkishlerinde de baqlaymız: Tórtkúlde –
90% – jaqsı, 9% – joqarı, 1% – ortasha; Xojelide – 73% – jaqsı, 19% – joqarı, 7% – ortasha; Nókis
qalasında – 87% – jaqsı, 11% – joqarı, 2% – ortasha. Shańaraqtaǵı status shaxsı ózinen qanaatlanıw
sezimin arttırıw, xızmeti artıwına tásir kórsetedi. Respondentlerdiń kópshiligi shańaraqlıq
múnásebetlerde shańaraq aǵzaları arasındaǵı statusınan unamlı qanaatlanıwı bul boyınsha hesh
qanday mashqala joq ekenligin kórsetedi.
Shańaraqtaǵı ortalıq mashqala hám konfliktlerden awlaq bolıwı shańaraq aǵzalarına óz
statusın adekvat qabıl etiw imkaniyatın beredi. Respondentlerdiń shańaraqtaǵı statusınıń joqarı
statusınıń joqarı bahalanıwı (9%, 19%, 11%) salıstırmalı kem kórsetkishlerde sáwlelengen bolıp,
shańaraqta tiykarınan er adamlardıń statusı jaǵınan joqarı bolıwı kórsetip ótilgen. Qaraqalpaq
shańaraqlarında kóp jaǵdaylarda shańaraqta ata-ana statusı joqarı dárejege iye esaplanadı (4-
tablica). Shańaraqtaǵı ortasha dárejede ózlerin qabıl etken respondentlerdiń juwaplarınan bolsa
shańaraqtaǵı tutqan ornı onshelli qanaatlandırmay atırǵanlıǵın, óz xızmetinen kewli tolmay
atırǵanlıǵın baqlawımız múmkin. Shańaraq hár bir aǵzasına óz xızmetinen qayıl ekenligin
támiyinlewshi orın sıpatında tásir etiwi lazım. Insanlarǵa tán bolǵan eń áhmiyetli
ózgesheliklerinen óz-ara isenim, bir-birin ańlaw, hámdárt hám qayırqom bolıw sıyaqlı sıpatlar.
Bunday ózgeshelikler eń dáslep shańaraq aǵzaları ortasında qáliplesedi.
Shańaraqta qarım-qatnastı payda etiw, onnan ózine qolaylıq seziw shańaraq ortalıǵınıń
turaqlılıǵınıń bir kriteriyası esaplanadı. Sonıń ushın biz shańaraqtaǵı shaxslarara múnásebetlerdi
úyreniwde dáslep qarım-qatnas processinde qolaylıq jaǵdayın anıqlawǵa hároeket ettik. Bunıń
ushın respondentlerge «Shańaraǵıńızda kim menen qarım-qatnasta qıynalmaysız?» sorawın
berdik. Alınǵan nátiyjeler 5-tablicada sáwlelengen. Shańaraqta ata-ana hámiyshe dártles, úlgi hám
pikirles insanlar sıpatında tásirde bolǵanlar. Bul shańaraqtaǵı insanlardı olar menen qarım-
qatnastaǵı jaqınlıqta kórinedi. Nókis qalasında ómirlik joldası (4%), 29% shańaraqta basqalar
menen (63%), anası, olardı qáyinenem menen qarım-qatnas ornatıwda qıynalmayman degen
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
914
juwapları (2%) kem payızda atap ótilgen bolıp, bul shańaraqtaǵı basqa adamlarǵa salıstırǵanda
qáyineneleri menen óz ara múnásebetleri uzaq ekenliklerin kórsetedi. Tórtkúlde «ómirlik joldası»
(68 %), «juwap joq» (22%), shańaraqta «basqalar menen» (3%), «anası hám qáyinenesi» (1%);
Xojelide «ómirlik joldası» (72%), «ákesi» (5 %), «anası» (7%), «apa-sińlileri» (4%), «qáyinenesi»
2% hám «qáyinatası hám apa-úkeleri» 1 payızdı quraydı. «Apa-sińlilerim menen qarımqatnas
ornatıwda qıynalmayman» degen juwap (4%) salıstırmalı kem atap ótilgen bolıp, bul jınıs
ózgesheliklerine kóre qarsı áhmiyetke iye. Yaǵnıy hayallarda apasińlileri menen múnásebetleri
múmkin bolǵanınsha jaqın, sezimlik-emocionallıqqa baǵdarlanǵan boladı. Respondentlerdi
«qáyinenem menen qarım-qatnas ornatıwda qıynalmayman» degen juwapları (2%) kem payızda
kórsetilgen bolıp, bul shańaraqtaǵı basqa adamlarǵa salıstırǵanda qáyineneleri menen ózara
múnásebetleri uzaq ekenligin kórsetedi. Shaxstı óz shańaraǵındaǵı insanlar menen ornatatuǵın
múnáse’etlerdiń erkin hám shın kewilden bir-birin túsiniwleri tıǵız baylanısqan boladı. Túsiniw
hám haqkewillilik, turmıstaǵı hár bir mashqalanı, qıyınshılıqtı birgelikte sheshiw, birlik sezimin
seziw imkániyatın beredi.
Xojeli qalasında respondentlerdiń «anam menen sırlasa alaman» (59%) degen
juwaplarında óz qarasları hám qálbindegi eń názik máselelerin anaları menen bolıwları, bul
boyınsha ana shańaraq baslıǵı sıpatında zárúr áhmiyetke iye ekenligin biliw imkaniyatı jaratıladı.
Ómirlik joldasları menen de óz pikirlerin ortaqlasa alıwınan bahalaymız. Shańaraq aǵzaları menen
múnásebette biymálel sırlasa alıw imkaniyatı shaxslardıń shańaraqtaǵı birge jasap atırǵan insanlar
menen unamlı kelisiw hám shańaraqlıq múnásebetlerinen qanaatlanıw menen jasap atırǵanlıǵınan
derek beredi.
Solay eken, shańaraqtaǵı qáyin ene hám qáyin atalar statusında, tásirindegi shaxslar. Bul
jaǵday shańaraqlıq múnásebetlerde tereńlik bar ekenligin sáwlelendiredi. Sonıń menen birge
baqlaǵanımızday, respondentlerdiń ómirlik joldasları menen bolatuǵın qarım-qatnaslarında da az
dárejede bolsa da nátiyjeler kórsetip ótilgen. Bul óz gezeginde, erli-zayıp, qáyin ene-kelin, ata-ana
hám perzent múnásebetlerine shańaraqtıń hár bir aǵzasın tarlap barıw lazımlıǵın bildiredi.
Shańaraqlardaǵı konfliktke sebep bolıwshı jaǵdaylardıń aldı alınıwında shańaraq aǵzalarınıń
xarakterleri de áhmiyetke iye. Bul bolsa náwbettegi sorawımızda óz sáwleleniwin taptı. Biz
respondentlerge «Shańaraǵıńızdaǵı insanlardıń xarakterin qanday dep oylaysız?» sorawı menen
múrájáát ettik. Alınǵan nátiyjelerli kórsetip óttik. «Shańaraǵıńızdaǵı insanlar xarakterin qanday
dep oylaysız?» sorawına «jaqsı», «unamlı» juwaplar shańaraq aǵzaları bir-biriniń minez-qulqınan
razı ekenligi hám bul olar ushın maqul ekenliginen dáliyl beredi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
915
Shańaraqlıq orınlanatuǵın roller, shańaraqlık qadiriyatlar, shańaraqtaǵı payda bolǵan ishki
nızam-qaǵıydalardı shańaraqtaǵı barlıq aǵzalar bir qıylı qabıl etiwleri shańaraqtaǵı óz ara
múnásebetlerdiń pozitiv bolıwın támiyinlew menen birgelikte, bir-biriniń minez-qulqın unamlı
bahalaw imkaniyatın da jaratadı. Unamlı xarakter qısqa múddette qáliplespeydi, bálki málim bir
waqıt aralıǵında, úzliksiz berilgen tárbiya tásirinde, insandı óz aldına qoyǵan ańlanǵan
wazıypaların qabıl ete alıwları tásirinde júzege keledi.
Xarakterdiń unamlı mazmunda dep qabıl etiliwinde bolsa insan hám pútin
shańaraqtaǵılardıń bir-birin qádirlewleri, pikirleri sáykesligi támiyinlengenligi baqlanadı.
Bul jaǵdaylardıń aldın alıw ushınshańaraqlıq turmısqa tayarlaw isleri kólemi, shańaraq
juwapkershiligin asırıw zárúrligi payda boladı. Usınıslar: Shańaraqta shaxslarara múnásebetlerdiń
ózine tán psixologiyalıq ózgesheliklerin anıqlaw, juwmaqlar hám de alınǵan nátiyjeler tiykarında
usı usınıslardı beriwdi zárúr dep esaplaymız:
1. Ata-analarǵa ata-analıq juwapkershiligi hám baxıtı nesip etkennen keyin, perzentleri
tárbiyası, olardıń keleshekte qanday insan bolıwlarına tuwrıdan –tuwrı juwapker ekenliklerin
bárqulla túsindiriw.
2.Ata-analar óz perzentleri aldında jaqsı insanıy múnásebetler, atap aytqanda úlgili qarım-
qatnastı kórsetiwlerin eń jaydırıw.
3. Máhállelerde «Ata-analar universitetleri» arqalı ata-analarǵa perzentleriniń túrli jas
dáwirlerinde júzege keletuǵın psixologiyalıq ózgesheliklerge tán arnawlı sáwbet hám sáwbetler
shólkemlestiriw hám qánigeli adamlar menen ushırasıwlar ótkeriw.
4. Ǵalaba xabar quralları – televidenie, radio hám gazeta-jurnallarda ata-ana hám perzent
múnásebetleriniń túrli kórinislerine tán arnawlı kórsetiw, esittiriw hám shıǵıp sóylewler
shólkemlestiriw.
5. Máhálle shaxs sociallasıwınıń tiykarǵı máqanlarınan biri bolǵanlıǵı sebepli, ataana hám
perzentler qatnasında shaxslarara múnásebetlerge tán sáwbetler shólkemlestiriw; turmıslıq
mısallar járdeminde máhálledegi abıroylı adamlardıń perzent tárbiyasına tán tájiriybesin úlgi etip
kórsetiw.
6. Ata-analardıń bala tárbiyasında psixologiyalıq sawatqanlıq máselelerine itibar beriw,
orınlarda psixologiyalıq másláhát kabinetlerin shólkemlestiriw. Jámiyetimizde alıp barılıp atırǵan
barlıq ózgeris hám ruwxıy reformalar jámiyette kámil-barkamal shaxstı tárbiyalawǵa
qaratılǵanlıǵında, bul bolsa óz náwbetinde jaqsı puqara, jámiyettiń barkamal aǵzasın tárbiyalaw.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
916
Sonıń ushın shańaraq ortalıǵında ata-ana hám perzent arasındaǵı múnásebetlerdi durıs
shólkemlestiriw menen shańaraqta júz beriwi múmkin bolǵan konfliktlerdiń aldı alınadı.
REFERENCES
1.
Saginbaevna T. S. FORMATION OF STUDENTS'SKILLS OF INDEPENDENT
PERFORMANCE THROUGH THE TEACHING OF ART HISTORY //Spectrum Journal
of Innovation, Reforms and Development. – 2022. – Т. 9. – С. 386-392.
2.
Тажимуратова Ш. С. САНЪАТШУНОСЛИК ФАНЛАРИНИ ЎҚИТИШ ОРҚАЛИ
ТАЛАБАЛАРНИНГ
МУСТАҚИЛ
ИШЛАШ
КЎНИКМАЛАРИНИ
ШАКЛЛАНТИРИШ. – 2023.
3.
Shaxnoza
T.,
Rayxan
K.
JOYBARLARDIŃ
SHÓLKEMLESTIRIWSHI
STRUKTURALARI //NEW RENASSAINCE CONFERENCE. – 2024. – Т. 1. – №. 2. – С.
124-128.
4.
Bekpolatova A., Seitjanova Q. OPERA GENRE, ITS HISTORICAL DEVELOPMENT
AND ITS PLACE IN KARAKALPAK COMPOSING COMPOSITION TODAY //Galaxy
International Interdisciplinary Research Journal. – 2022. – Т. 10. – №. 5. – С. 92-96.
5.
Сейтжанова К. и др. Прошлое и настоящее вокальной музыки барокко //Science and
Education. – 2021. – Т. 2. – №. 4. – С. 580-584.
6.
Бекниязова
Л.Б.
Психологические
особенности
адаптации
у
младших
подростков.Псих.ф.н.......дис. –Тошкент, 2003. -161 б.
7.
Бибрих Р.Р. Из истории проблемы детерминизма в психологии мотивации // Вестник
МГУ. Психология. 1978. № 2, С.14.
8.
Бобохонов А., Махсумов А. Абдулла Авлонийнинг педагогик фаолияти ва таълим-
тарбия тўғрисида фикрлари. –Тошкент: Ўқитувчи, 1966.- 88 б
