ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1053
MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNI O’YIN FAOLIYATI YORDAMIDA
KREATIV FIKRLASHGA O’RGATISHNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI
Abdusattorova Umida Abdusamat qizi
Guliston davlat universiteti tayanch doktoranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14938760
Anontatsiya.
Ushbu maqola maktabgacha yoshdagi bolalarni o'yin faoliyati orqali kreativ
fikrlashga o'rgatishning nazariy va metodologik asoslarini o'rganadi. Maktabgacha ta'lim
jarayonida o'yin faoliyatining ahamiyati, bolalarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishda
o'yinlarning roli va muhim metodik yondashuvlar ko'rib chiqiladi. O'yin faoliyati, bolalar uchun
nafaqat ko'ngilochar, balki ta'limiy va rivojlantiruvchi vosita sifatida xizmat qiladi. Maqolada
shuningdek, kreativ fikrlashni rag'batlantirish uchun o'yinlarni tanlash va tashkil etish bo'yicha
tavsiyalar beriladi. Natijada, bolalarning ijodiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirishda o'yin
faoliyatining samaradorligi tasdiqlanadi.
Kalit so'zlar:
maktabgacha ta'lim, o'yin faoliyati, kreativ fikrlash, bolalar rivoji, ta'limiy
metodlar, ijodiy qobiliyatlar, pedagogik yondashuvlar, o'yin orqali o'rganish, rivojlantiruvchi
o'yinlar, ta'lim jarayoni.
ТЕОРЕТИКО-МЕТОДИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ОБУЧЕНИЯ ДЕТЕЙ ДОШКОЛЬНОГО
ВОЗРАСТА ТВОРЧЕСКОМУ МЫШЛЕНИЮ ЧЕРЕЗ ИГРОВУЮ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ
Аннотация.
В данной статье рассматриваются теоретико-методические основы
обучения дошкольников творческому мышлению посредством игровой деятельности.
Рассмотрены значение игровой деятельности в процессе дошкольного образования,
роль игр в развитии творческих способностей детей, важные методические подходы.
Игровая деятельность не только развлекает детей, но и обучает и развивает.
Также в статье даны рекомендации по выбору и организации игр, стимулирующих
творческое мышление. В результате подтверждена эффективность игровой
деятельности в развитии творческого мышления детей.
Ключевые слова:
дошкольное образование, игровая деятельность, творческое
мышление, развитие ребенка, методы обучения, творческие способности, педагогические
подходы, обучение через игры, развивающие игры, образовательный процесс.
THEORETICAL AND METHODOLOGICAL BASES OF TEACHING PRESCHOOL
CHILDREN TO THINKING CREATIVELY THROUGH PLAY ACTIVITY
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1054
Abstract.
This article examines the theoretical and methodological foundations of teaching
preschool children to think creatively through game activities. The importance of play activities
in the process of preschool education, the role of games in the development of children's creative
abilities, and important methodological approaches are considered. Play activities are not only
entertaining for children, but also educational and developmental. The article also provides
recommendations for the selection and organization of games to stimulate creative thinking. As a
result, the effectiveness of game activities in developing children's creative thinking skills is
confirmed.
Key words:
preschool education, game activity, creative thinking, child development,
educational methods, creative abilities, pedagogical approaches, learning through games,
developmental games, educational process.
Kirish.
Kreativlik (lot ing. “sreate”–yaratish, “sreative” yaratuvchi ijodkor)–individning
yangi g‘oyalarni ishlab chiqarishga tayyorlikni tavsiflovchi hamda mustaqil omil sifatida
iqtidorlilikning tarkibiga kiruvchi ijodiy qobiliyati ma’nosini ifodalaydi SHaxsning kreativligi
uning tafakkurida, muloqotida, his-tuyg‘ularida, muayyan faoliyat turlarida namoyon bo‘ladi.
Kreativlik shaxsni yaxlit holda yoki uning muayyan xususiyatlarini, zehni o‘tkirlikni
tavsiflaydi. SHuningdek, kreativlik iqtidorning muhim omili sifatida aks etadi[1]. Amerikalik
psixolog P.Torrens fikricha, kreativlik muammo yoki ilmiy farazlarni ilgari surish; farazni
tekshirish va o‘zgartirish; qaror natijalarini shakllantirish asosida muammoni aniqlash; muammo
yechimini topishda bilim va amaliy harakatlarning o‘zaro qarama-qarshiligiga nisbatan
ta’sirchanlikni ifodalaydi. Boshqa har qanday sifat (fazilat) kabi kreativlik ham birdaniga
shakllanmaydi. Kreativlik muayyan bosqichlarda izchil shakllantirib va rivojlantirilib boriladi.
Adabiyotlar tahlili: Zamonaviy ta’lim barcha turdagi ta’lim muassasalarida faoliyat
yuritayotgan tarbiyachi, pedagoglarning ijodkor bo‘lishlarini taqozo etmoqda. “Kreativlik”
tushunchasi o‘zida madaniy xilma-xillikni aks ettiradi. G‘arb kishilari uchun kreativlik, umuman
olganda, yangilik sanaladi. Ular kreativlik negizida noan’anaviylik, qiziquvchanlik, tasavvur,
hazil-mutoyiba tuyg‘usi va erkinlik mavjud bo‘lishiga e’tiborni qaratadilar (Myordok, Ganim,
1993 y.; Shternberg, 1985 y.). SHarqliklar esa, aksincha, kreativlikni ezgulikning qayta tug‘ilish
jarayoni, deb tushunadilar (Xui, Sternberg, 2002 y.; Rudovich, Xui, 1997 y.; Rudovich, Yuye,
2000 y.).
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1055
Kreativ yondashuv asosida maktabgacha yoshdagi bolalarni didaktik о‘yinlar orqali ta’lim
tashkilotlari tarbiyalanuvchilari tafakkurini rivojlantirishda innovatsion axborot texnologiyalardan
foydalanish va amaliyotga keng tatbiq etish, tarbiyachilarning pedagogik va kasbiy mahorat
darajasini oshirish muhim omil sanaladi. Bunda muammoli о‘qitish, о‘yinli texnologiyalar (rolli -
ishchan о‘yinlar, tadbirkorlik о‘yinlari), trening, video-treninglar, muammoli seminarlar, mahorat
darslari, tyutorlik, fasilitatorlik, pedagogik muammoli vaziyatlarni yechish va tahlil qilish, “Keys-
stadi”, kichik guruhlarda о‘qitish, mikro-darslar, ijodiy tadqiqotchilik metodlari, о‘quv loyhalari,
autotreninglarni tashkil etish va о‘tkazish metodikasining ishlab chiqilishiga bolalar tafakkurini
ta’lim metodlari orqali maqsadga erishamiz.
Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida amalga oshiriladigan har qanday mashg‘ulotni didaktik
о‘yinlar orqali tashkil etish, tarbiyachi tomonidan qо‘llanilayotgan ta’lim metodlari kichik
guruhdan о‘rta guruhga, undan katta va maktabga tayyorlov guruhlariga о‘tish asnosida ham
о‘zgarib, murakkab xususiyat kasb eta boradi. Bu jarayonda didaktik о‘yinlarni, ta’lim
metodlaridan foydalangan holda qо‘llash tarbiyachining kreativ kompetentligi va mahorati
darajasiga bog‘liq holda takomillashib boradi. Pedagogik-psixologik adabiyotlar tahliliga
asoslanib aytishimiz mumkinki, inson miyasining 30 foizini vizual, 3 foizini audial ta’minlovchi
neyronlar tashkil etadi. Katta va maktabga tayyorlov guruhi bolalari tafakkurini rivojlantirish
jarayonida qо‘llaniladigan didaktik о‘yinlar orqali bilimlarning 85 foizini kо‘rish retseptorlari
yordamida о‘zlashtirish imkoni mavjud. Shu ma’noda, didaktik о‘yinlar о‘rganilayotgan ob’ektni
har tomonlama oson tushunishga yordam beradi, bolalarda kechadigan tafakkur protsessining
analiz va sintez qilish jarayonini ya’ni predmetning tashqi kо‘rinishi, ichki tuzilishi haqida
tо‘laqonli ma’lumot olish qulayligini nazarda tutgan holda maktabgacha ta’lim tashkilotlari
о‘qitish tizimida keng foydalaniladi. Tadqiqot ishimiz doirasida maktabgacha yoshdagi bolalarni
mashg‘ulotlari asosida tafakkurini rivojlantirish bir necha ta’limiy metodlar asnosida bosqichma-
bosqich amalga oshiriladi. Masalan: predmetlar, hodisa yoki jarayonlarni tabiiy holatda namoyish
qilish bolalar tafakkurini rivojlantirishda didaktik samara beradi. Biroq, bunday namoyishni
amalga oshirish har doim ham mumkin bо‘lavermaydi. Shu sababli, tarbiyachilar tabiiy
predmetlarni namoyish qilishda sun’iy muhitga murojaat qilishadi (masalan, hayvonlar bilan
“Hayvonot bog‘ida”, turli о‘simliklar bilan “Issiqxonada”, sabzavotlar bilan “Dalada”, mevalar
bilan “Bog‘da” nomli rangli suratlar orqali tanishish) yoki sun’iy ravishda yaratilgan ob’ektlar
(maket, model, mulyaj, skelet va boshqalar)dan foydaniladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1056
Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun o’yin faoliyati nafaqat ularning dam olish va ko'ngil
ochishi, balki ularning kreativ fikrlash qobiliyatini rivojlantirishda ham muhim ahamiyatga ega.
Ushbu maqolada o’yin faoliyatining nazariy va metodologik asoslari, bolalarning kreativ
fikrlashini rivojlantirishdagi roli va amaliy tavsiyalar keltiriladi.
1. O’yin faoliyatining nazariy asoslari
O’yin faoliyati — bu bolalarning o’zaro aloqalarini, ijtimoiy ko’nikmalarini va kreativ
fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirishda muhim vosita hisoblanadi. Psixologlar va pedagoglar
tomonidan olib borilgan tadqiqotlar shuni ko’rsatadiki, o’yin jarayonida bolalar o’z fikrlarini erkin
ifoda etish, yangi g’oyalarni yaratish va muammolarni hal qilish qobiliyatlarini rivojlantiradilar.
2. Kreativ fikrlash tushunchasi
Kreativ fikrlash — bu yangi g’oyalarni yaratish, muammolarni yangi usullar bilan hal
qilish va mavjud bilimlarni yangi kontekstda qo’llash qobiliyatidir. Maktabgacha yoshdagi
bolalarda kreativ fikrlashni rivojlantirish, ularning umumiy rivojlanishi uchun juda muhimdir.
Bu jarayon bolalarga o’z fikrlarini erkin ifoda etishga, o’zaro hamkorlik qilishga va ijodiy
yondashuvlarni qo’llashga yordam beradi.
3. O’yin faoliyatining metodologik asoslari
O’yin faoliyatini tashkil etishda quyidagi metodologik asoslar e’tiborga olinishi lozim:
• O’yinlarning xilma-xilligi: Turli xil o’yinlar, jumladan, rol o’ynash, konstruktorlar,
jamoaviy o’yinlar va boshqalar bolalarning kreativ fikrlashini rivojlantirishga yordam beradi.
• Ijtimoiy muhit: Bolalarning ijtimoiy muhitda o’zaro aloqalari ularning kreativ fikrlashiga
ta’sir qiladi. Oila, maktab va do'stlar bilan muloqot bolalarning ijodiy qobiliyatlarini oshiradi.
• Muammo yechish faoliyati: Bolalarni muammolarni hal qilishga undaydigan o’yinlar
ularda kreativ fikrlashni rivojlantiradi. Masalan, bolalarga ma'lum bir vazifani bajarish uchun
cheklangan resurslar berilishi mumkin.
4. Amaliy tavsiyalar
• Ijodiy o’yinlar tashkil etish: Bolalarga turli xil ijodiy o’yinlar taklif qilish, masalan, rasm
chizish, qo’shiq aytish yoki hikoya yozish orqali ularning kreativ fikrlashini rivojlantirish.
• O’zaro hamkorlikni rag'batlantirish: Bolalarni jamoaviy o’yinlarga jalb qilish, ularning
birgalikda ishlash ko’nikmalarini rivojlantirish.
• Qiziqarli va motivatsion muhit yaratish: O’yin faoliyatini yanada qiziqarli qilish uchun
rang-barang materiallar va vositalar taqdim etish.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1057
Xulosa.
Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun o’yin faoliyati ularning kreativ fikrlash
qobiliyatini rivojlantirishda muhim rol o’ynaydi. O’yin jarayonida bolalar o’z g’oyalarini ifoda
etish, muammolarni hal qilish va yangi narsalarni o’rganish imkoniyatiga ega bo’ladilar. Shuning
uchun pedagoglar va ota-onalar bolalar uchun ijodiy va qiziqarli o’yin faoliyatlarini tashkil etishga
e’tibor berishlari zarur.
REFERENCES
1.
Abduqodirov A.A., Begmatova N.X. Maktabgacha taʼlim tashkilotlarida multimedia
texnologiyasidan foydalanish uslubiyoti (oʻquv-uslubiy qoʻllanma). - Qarshi : Nasaf, 2011.
2.
Ziyamuhammedov, Boʻri, Mamarajab Tojiyev. Pedagogik texnologiya-zamonaviy oʻzbek
milliy modeli. Toshkent. 2009.y
3.
Alimov N. Maktabgacha yoshdagi bolalarni matematik taʼlimga tayyorlash . Maktabgacha
taʼlim - T.:2005.
4.
R.Gʻ.Qodirov “Yosh davrlari va pedagogik psixologiya”(2005)
5.
“Bolalar iqtidorini erta aniqlashning psixologik-pedagogik metodikalari majmuasi”.(2010)
6.
Venger L.A., Dyachenko O.M. “Maktabgacha yoshdagi bolalarda aqliy qobiliyatlarini
rivojlantirish uchun oʻyinlar va mashqlar”
7.
Tunik E.E. “Ijodiy fikrlash diognostikasi” (2006)
