1383
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2
MAKTABGACHA TA’LIM SOHASIDA XORIJIY MAMLAKATLARNING ILG‘OR
PEDAGOGIK TAJRIBALARI
Narziyeva Shalola Ikrom qizi
Buxoro viloyati G‘ijduvon pedagogika kolleji maxsus fan o‘qituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14914532
Annotatsiya.
Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim sohasida xorijiy mamlakatlarning
ilg‘or pedagogik tajribalari tahlil qilinib, ularning asosiy tamoyillari, afzalliklari va O‘zbekiston
ta’lim tizimiga moslashtirish imkoniyatlari o‘rganiladi. Xorij tajribalarining o‘rganilishi
maktabgacha ta’lim muassasalarining rivojlanishiga hamda bolalarning har tomonlama
shakllanishiga yangi innovatsion yondashuvlarni kiritishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Kalit so‘zlar
:
Maktabgacha ta’lim, kreativ yondashuv, aktiv o‘rganish, rivojlantiruvchi
muhit, intellectual rivojlanish, ta’lim, tarbiya, individual yondashuv, tabiiy muhitdan
foydalanish, jamoaviy ish, san’at.
ПЕРЕДОВОЙ ПЕДАГОГИЧЕСКИЙ ОПЫТ ЗАРУБЕЖНЫХ СТРАН В ОБЛАСТИ
ДОШКОЛЬНОГО ОБРАЗОВАНИЯ
Аннотация.
В статье анализируется передовой педагогический опыт
зарубежных стран в области дошкольного образования, изучаются его основные
принципы, преимущества и возможности адаптации к узбекской системе образования.
Изучение зарубежного опыта имеет важное значение для внедрения новых
инновационных подходов к развитию дошкольных образовательных учреждений и
всестороннему формированию детей.
Ключевые слова:
Дошкольное образование, творческий подход, активное обучение,
развивающая
среда,
интеллектуальное
развитие,
образование,
воспитание,
индивидуальный подход, использование природной среды, коллективная работа,
искусство.
ADVANCED PEDAGOGICAL EXPERIENCES OF FOREIGN COUNTRIES IN THE
FIELD OF PRESCHOOL EDUCATION
Abstract.
In this work, the advanced pedagogical experiences of foreign countries in the
field of preschool education are analyzed, their main principles, advantages and possibilities of
adaptation to the educational system of Uzbekistan are studied. The study of foreign experiences
is important in the introduction of new innovative approaches to the development of preschool
educational institutions and comprehensive formation of children.
Keywords:
Preschool education, creative approach, active learning, developmental
environment, intellectual development, education, upbringing, individual approach, use of
natural environment, teamwork, art.
1384
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2
Kirish.
Maktabgacha ta’lim inson hayotining dastlabki va eng muhim bosqichlaridan biri
bo‘lib, bolaning intellektual, ijodiy va jismoniy rivojlanishiga asos yaratadi. Ushbu bosqichda
beriladigan ta’lim va tarbiya bolalarning keyingi ta’lim jarayonlaridagi muvaffaqiyatlari, ijtimoiy
moslashuvi hamda shaxs sifatida shakllanishida muhim rol o‘ynaydi. Shuning uchun ham
dunyoning rivojlangan davlatlari maktabgacha ta’lim tizimini takomillashtirishga katta e’tibor
qaratib, ushbu sohada o‘ziga xos ilg‘or pedagogik metodlarni joriy etib, bolalarni ta’lim
jarayoniga qiziqtirish va ularning tabiiy qobiliyatlarini rivojlantirishga e’tibor qaratmoqda.
Xorijiy tajribalar shuni ko‘rsatmoqdaki, samarali maktabgacha ta’lim tizimi nafaqat
bolalarning bilim va ko‘nikmalarini rivojlantirishga, balki ularning mustaqil fikrlash qobiliyatini
shakllantirishga, ijodkorlik va ijtimoiy moslashuv darajasini oshirishga qaratilgan bo‘lishi lozim.
Finlyandiya, Yaponiya, AQSh, Germaniya, Italiya, Shvetsiya, Xitoy va boshqa
mamlakatlarning maktabgacha ta’lim tizimlarida o‘yin orqali o‘qitish, individual yondashuv,
tabiiy muhitdan foydalanish, jamoaviy ish va san’at orqali ta’lim kabi ilg‘or usullar qo‘llaniladi.
Adabiyotlar tahlili va muhokama.
Maktabgacha ta’lim sohasida xorijiy davlatlarning
ilg‘or pedagogik tajribalari o‘ziga xos metodlar va yondashuvlar orqali bolalarning har
tomonlama rivojlanishini ta’minlaydi. Quyida eng ilg‘or tizimlarning batafsil tavsifi va ularning
o‘ziga xos jihatlari bilan tanishamiz.
1.
Finlyandiya tajribasi
Finlyandiya maktabgacha ta’lim sohasida dunyoda eng ilg‘or davlatlardan biri
hisoblanadi.
Ularning tizimi quyidagi tamoyillarga asoslanadi:
Asosiy xususiyatlari:
✅
O‘yin orqali ta’lim – bolalar mashg‘ulotlar davomida tabiiy qiziqish va o‘yin orqali
o‘rganadilar.
✅
Rasmiy baholash yo‘q – bolalar bosim ostida bo‘lishining oldi olinadi.
✅
Tabiat bilan yaqin aloqada bo‘lish – ko‘plab bog‘cha mashg‘ulotlari ochiq havoda
o‘tkaziladi.
✅
O‘ziga ishonch va mustaqillikni shakllantirish – bolalar muammolarni o‘zlari hal
qilishga o‘rgatiladi.
✅
Ota-onalar bilan yaqin hamkorlik – bolalarning uy va bog‘chadagi rivojlanishi
muvofiqlashtiriladi.
2. Yaponiya tajribasi
Yaponiyada maktabgacha ta’lim bolalarni ijtimoiy intizom va mustaqillikka o‘rgatishga
qaratilgan.
1385
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2
Asosiy xususiyatlari:
✅
“Hoikuen” va “Yochien” tizimlari – biri ijtimoiy rivojlanishga, ikkinchisi akademik
ta’limga yo‘naltirilgan.
✅
Katta e’tibor odob-ahloq va jamiyatda o‘zini tutishga qaratilgan.
✅
Bolalar bog‘chalari o‘yin va jismoniy faollik orqali ta’lim beradi.
✅
O‘z-o‘ziga xizmat qilish (mustaqillik) – bolalar kiyinish, ovqatlanish va tozalashni
mustaqil bajaradi.
✅
Bolalarga bosim o‘tkazilmaydi, ular o‘z qiziqishlari asosida rivojlanadi.
3. Germaniya tajribasi
(Waldorf va Montessori usullari)
Germaniyada maktabgacha ta’lim tabiiy rivojlanish va kreativ yondashuvga asoslangan.
Waldorf tizimi:
✅
Har bir bolaning shaxsiy qobiliyatlarini rivojlantirishga qaratilgan.
✅
San’at, musiqa, hunarmandchilik asosiy o‘quv dasturiga kiritilgan.
✅
Raqobat va bosimdan xoli muhit yaratiladi.
✅
Yashil maydonlarda o‘yin va jismoniy faollikka katta e’tibor beriladi.
Montessori usuli:
✅
Bolalar o‘zlari mustaqil ravishda ta’lim oladi.
✅
Kichik yoshdagi bolalar turli yosh guruhlari bilan birga o‘qitiladi.
✅
O‘yinchoqlar va materiallar bolalarning rivojlanishiga mos holda tanlanadi.
✅
Har bir bola o‘z qiziqishi va sur’atida o‘rganadi.
4. AQSh tajribasi
(HighScope, Montessori, Reggio Emilia usullari) AQShda
maktabgacha ta’limda turli yondashuvlar qo‘llaniladi.
HighScope modeli:
✅
"Aktiv o‘rganish" tamoyiliga asoslangan.
✅
Bolalar o‘zlari mustaqil rejalashtirib, o‘rganish jarayonida faol ishtirok etadilar.
✅
Bolalar mashg‘ulot davomida o‘z fikrini bildirishi va tajribalar o‘tkazishi
rag‘batlantiriladi.
✅
O‘yinlar, tadqiqotlar va guruhli ishlar asosiy o‘qitish usuli hisoblanadi.
Reggio Emilia yondashuvi:
✅
Bolaning qiziqishiga asoslangan mustaqil ta’lim.
✅
San’at va ijodiy faoliyat asosiy metodlardan biri sifatida qo‘llaniladi.
✅
O‘qituvchilar bolalar bilan birga o‘rganib, ularni qo‘llab-quvvatlash rolini bajaradi.
1386
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2
✅
Ota-onalar ham ta’lim jarayonida faol ishtirok etadi.
5. Italiya tajribasi
(Reggio Emilia modeli)
Italiyada Reggio Emilia metodikasi juda mashhur bo‘lib, bolalarning ijodiy va tadqiqot
qobiliyatlarini rivojlantirishga qaratilgan.
Asosiy xususiyatlari:
✅
Bolalar o‘z mustaqil tadqiqotlari orqali bilim oladi.
✅
Sinf xonalari san’at, tabiat va tajribalarga moslashtirilgan.
✅
Ota-onalar va pedagoglar hamkorlikda ishlaydi.
✅
Har bir bolaning individual rivojlanish yo‘li kuzatilib, unga mos metodika
qo‘llaniladi.
6. Xitoy tajribasi
Xitoyda maktabgacha ta’lim intizom va akademik bilimlarga asoslanadi.
Asosiy xususiyatlari:
✅
Erta yoshdan matematik va til ko‘nikmalariga urg‘u beriladi.
✅
Guruh bilan ishlash tizimi keng rivojlangan.
✅
Bolalar intizom va mehnatsevarlik ruhida tarbiyalanadi.
✅
Musiqa, san’at va jismoniy tarbiya darslariga katta e’tibor qaratiladi.
7. Shvetsiya tajribasi
Shvetsiyada maktabgacha ta’lim davlat tomonidan moliyalashtiriladi va quyidagi
tamoyillarga asoslanadi:
✅
Har bir bola uchun teng imkoniyat – davlat ta’lim muassasalari barcha bolalar uchun
ochiq.
✅
Tabiat bilan uyg‘unlik – ochiq havoda o‘yin va faoliyat ta’limning ajralmas qismi
hisoblanadi.
✅
Rivojlantiruvchi muhit – bolalar mustaqil fikrlash va qiziquvchanlikni rivojlantirish
uchun rag‘batlantiriladi.
Xulosa.
Xorijiy mamlakatlarning ilg‘or tajribalari shuni ko‘rsatadiki, maktabgacha ta’lim
samaradorligi bolaning qiziqishlari, o‘yin, mustaqillik va ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirishga
asoslanadi. O‘zbekiston maktabgacha ta’lim tizimini rivojlantirishda ushbu tajribalardan
foydalanish kelajak avlod uchun mustahkam poydevor yaratishga xizmat qiladi.
O‘zbekiston maktabgacha ta’lim tizimida ushbu ilg‘or yondashuvlardan foydalanish
quyidagi imkoniyatlarni yaratadi:
1387
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 2
Bolalarning mustaqil fikrlashini rivojlantirish (Montessori, Reggio Emilia, Waldorf).
O‘yin orqali o‘qitish va tabiiy rivojlanishni qo‘llab-quvvatlash (Finlyandiya, AQSh,
Germaniya). Ota-onalar va pedagoglar o‘rtasidagi hamkorlikni mustahkamlash (Reggio Emilia,
Finlyandiya).
Bolalarning ijtimoiy ko‘nikmalarini rivojlantirish (Yaponiya, Xitoy). O‘zbekiston
tajribali xorijiy metodikalarni o‘z sharoitiga moslashtirib, bolalarning intellektual, ijtimoiy va
ijodiy rivojlanishiga mos ta’lim modelini ishlab chiqishi va bu orqali maktabgacha ta’lim
tizimini yanada rivojlantirish va bolalarning har tomonlama kamol topishini ta’minlash mumkin.
REFERENCES
1.
Bruner, J. (1966). Toward a Theory of Instruction. Harvard University Press.
2.
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in Society: The Development of Higher Psychological
Processes. Harvard University Press.
3.
OECD (2021). Starting Strong VI: Supporting Meaningful Interactions in Early
Childhood Education and Care. OECD Publishing.
4.
Montessori, M. (1912). The Montessori Method. Schocken Books.
5.
National Association for the Education of Young Children (NAEYC) (2020).
Developmentally Appropriate Practice Guidelines.
6.
UNESCO (2020). Early Childhood Care and Education: Thematic Review of Policy in
OECD Countries.
7.
Piaget, J. (1952). The Origins of Intelligence in Children. W. W. Norton & Company.
8.
Sylva, K., Melhuish, E., Sammons, P., Siraj-Blatchford, I., & Taggart, B. (2004). The
Effective Provision of Pre-School Education (EPPE) Project: Findings from Pre-school to
end of Key Stage 1. Department for Education, UK.
9.
World Bank (2019). Quality Early Childhood Education and Development Programs:
Global Perspectives.
10.
Heckman, J. J. (2012). Invest in Early Childhood Development: Reduce Deficits,
Strengthen the Economy.
