ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
51
JADIDLAR FAOLIYATIDA BILIM KO’NIKMALARINI HOZIRGI YOSHLAR BILAN
CHAMBARCHAS BOG‘LASH
Hayitova Dilafro‘z Abumo‘min qizi
Qarshi shahri Iqtisodiyot va Pedagogika Universiteti Xorijiy ta‘lim va Jismoni ma‘daniyat
fakultetiga qarshli Boshlang‘ich ta‘lim 3-bosqich talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14970812
Annotatsiya.
Ushbu maqolada jadidlarning faoliyati, ularning ilm-fan va tarbiya
sohasidagi qarashlari, shuningdek, ma’rifatparvarlik yo‘lidagi fidokorona harakatlari tahlil
qilinadi. Jadidlarning o‘z asarlariga bo‘lgan sodiqligi, ilm-ma’rifatni chuqur o‘rganishga intilishi
va shu orqali jamiyat taraqqiyotiga qo‘shgan hissasi yoritiladi. Shuningdek, maqolada ularning
sho‘ro davrida duch kelgan iqtisodiy va siyosiy tazyiqlari, bu omillar ilm-fan rivojiga qanday
ta’sir ko‘rsatgani haqida fikr yuritiladi. Bugungi kunda barkamol avlod tarbiyasida jadidlarning
ilg‘or g‘oyalari va ilmiy-ma’rifiy qarashlarining ahamiyati alohida e’tiborga olinadi.
Kalit so‘zlar:
Jadidlar, jadidchilik harakati, ta’lim va tarbiya, ilm-ma’rifat, sho‘ro davri
siyosati, iqtisodiy tazyiqlar, ma’rifiy islohotlar, zamonaviy ta’lim tizimi.
TO CLOSELY CONNECT THE KNOWLEDGE AND SKILLS OF THE YOUTH IN
THE ACTIVITIES OF THE YOUTH WITH THOSE OF TODAY
Abstract
. This article analyzes the activities of the Jadids, their views on science and
education, as well as their selfless efforts in the field of enlightenment. The Jadids' loyalty to their
works, their desire to deeply study science and education, and their contribution to the
development of society are highlighted. The article also discusses the economic and political
pressures they faced during the Soviet era and how these factors affected the development of
science. Today, the importance of the progressive ideas and scientific and educational views of
the Jadids in the upbringing of a well-rounded generation is given special attention.
Keywords:
Jadids, Jadid movement, education and upbringing, science and enlightenment,
Soviet-era politics, economic pressures, educational reforms, modern education system.
ТЕСНО СВЯЗЫВАТЬ ЗНАНИЯ И УМЕНИЯ МОЛОДЕЖИ В ЕЕ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ
С СЕГОДНЯШНИМ ДНЕМ
Аннотация.
В статье анализируется деятельность джадидов, их взгляды на науку
и образование, а также их бескорыстные усилия на ниве просвещения. Подчеркивается
преданность джадидов своим трудам, их стремление глубоко изучать науку и
образование, их вклад в развитие общества. В статье также рассматриваются
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
52
экономические и политические давления, с которыми они сталкивались в советское время,
и то, как эти факторы влияли на развитие науки. Сегодня особое внимание уделяется
значению прогрессивных идей и научно-просветительских взглядов джадидов в воспитании
всесторонне развитого поколения.
Ключевые слова:
Джадиды, джадидское движение, образование и воспитание,
наука и просвещение, политика советского периода, экономическое давление,
образовательные реформы, современная система образования.
Kirish
Jadidchilik harakati XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Markaziy Osiyoda ilm-ma’rifat,
ta’lim va ijtimoiy taraqqiyotni rivojlantirishga qaratilgan ilg‘or islohotlar tizimi sifatida shakllandi.
Ushbu harakat vakillari millatni savodsizlikdan chiqarish, zamonaviy ta’lim tizimini
yaratish va madaniy uyg‘onish sari yetaklashni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘ydilar. Ularning
faoliyati ta’lim, madaniyat, matbuot, iqtisodiyot va ijtimoiy hayotning turli jabhalarini qamrab
oldi. Biroq, sho‘ro hokimiyatining o‘rnatilishi va totalitar tuzum siyosati natijasida jadidlarning
aksariyati ta’qib ostiga olinib, faoliyatlari cheklab qo‘yildi. Shunga qaramay, ularning ilm-ma’rifat
va tarbiya borasidagi qarashlari bugungi kunda ham dolzarbligini yo‘qotmagan. Ushbu maqolada
jadidlarning ilm-fanga bo‘lgan munosabati, ta’lim sohasidagi islohotlari va ularning bugungi
barkamol avlod tarbiyasiga ta’siri tahlil qilinadi.
Asosiy qism
Bizga ma‘lumki o‘z faoliyatini siyosiy va ilmiy ta‘lim sohasida chuqur izlanishlar olib
borgan. Barchamizga ma’lumki Turkiston o’lkasini ma’naviy hamda ma’rifiy islohlar tarbiyaga
bo’lgan qarshlari va kitobni sevish ilm olish sho’ro tizimiga yoqmaganligi barchamizga ma’lum.
Bunday muhim inspnning etiqodi etibordan chetda qolmagan desak adashmagan bo’lami.
Jadidchilik XIX-asr boshi XX-asr birinchi choragida Turkistondagi milliy ozosdlik harakatining
milliy mafkurasi va milliy g’oyasi o’zini mustaqil ozod davlat sifatida va ta’limning rivojlantirish
sifatida qadam qo’yadi. Ilk qadami XIX asrda ma’rifatparvar g’oyalar bilan nom olgan va XX-asr
boshida rivojlangan jadidchili tarqqiyotparvar ko’rininslardan biridir.
Bular:
Behbudiy, Fitrat,
Abdul Hamid Cho’lpon Muhammad Xo’ja Behudiy, Abdulla Avloniy Munavvar Qorilarning ijod
faolyati yanada kuchayib borib va eng oliy darajaga chiqishga sazovor bo’ladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
53
Xususan: Muhammad Xo’ja Behudiy tamonidan bolalarga ta’lim madrasalarda berib
boshlaydi va ilk bormaktab tushunchasi paydo bo’ladi va yoshlarning fanga bo’lgan qiziqish
rivojlanadi bu borada barkamol avvlod tarbiyasida ham jadidlarning faolyati muhim ifalardan biri
bo’lgan. Turkistonda o’rta asrlarda xos tarqoqlik ozod qilish millatning o’zligini agnlash bo’yicha
ozod jamyat qurish hamda ma’rifat parvarlik kabi masalalardan edi. bunday g’oyalar
yoshlarimizning bir birga bo’lgan mehir oqibati va ilim zukkoligi bir biri bilan jipislashmog’I
ularnin o’lka taqdirga vatan tuyg’usni bilan yashashni jalb etadi. Bunday g’oyalar Muhammad
Xo’ja Behudiy, Cho’lpon, Fitrat tomonidan ilgari suriladi. Turkmanistonning hayoti chor
hukumati istbodi tomonidan naqulay ahvolga tushub qoladi. turkiston madaniy ma’naviy
turmushning, ong -savyasini ko’rsatish ularni qo’llab quvvatlash to’g’risda bir qancha madaniy
ishlarni olib boradi. Muhamad Xo’ja behudiy takidlaganidek ‘’har bir mamlakatda islohat va
madanyat tashabuslik etmoqlik harakati va mamlakatning yoshlar tarafdan zuhur rta boshlagani
kabi bizning Turkistonda ham manzar eshigi bo’lgan milliy matbuot yoshlarning harakati marifiy
va bilimni vujudga keltiradi. Jadid voyaga yetgan yoshlarning Turkiston kelajagi ravnaq uchun
kurashish bo’lib yetishish kerakligni uqtirib kelgan Misol uchun Muhammad Xo’ja behudiy yosh
yigitchalarni turli xil yomom ilatlarda qaytargan va turli yomon oqimlardan saqlab qoladi
Samarqanda ruslar tomomnidan ochilgan pivo do’konlarni tanqid ostiga oladi.va uni yoptirmoqchi
bo’lib yoshlarni ilim farfatga yo’naltirmoqchi bo’ladi Leki chor hukmat davri ham bir qancha
to’sqinlik qiladi va kitob o’qgan uyda qo’l yozma bo’lgan ilmiy ish bilan shug’ullangandi qamoqa
olinib surgim etish, dorga osilishlarni buyuradi shu jumladin bizning jadidlarimiz ham, bor
shunday bo’lsada ular to’xtamadi zamonavi ta’lim olish mafkurasini o’stirishga davat etdi
mahmud Xo’ja Behudiy cho’lpon yoshlarni bilimli manavyatli va har tomonlam o’rnak bo’ladgan
yoshlar bo’lishga har bir so’zdan fikir topishimiz kerak .Munavvar qori esa bolaning ta’lim va
tarbiyasi olishda ota -onasing javobgarligi o’z farzandining qo’lardan kelgancha harakat qilishlarni
takidlab o’tadi . Jadid yoshlarga murojah ham etib ularni intilishlarni zamonaviy talim olishlarni
va har tamonlama barkamol bo’lishlarni ta’kidlab su jumladan yoshlarga murojat etadi. Jamiyatni
barpo etmoq millat yolida xizmat eting sizdan yaxshilik va hurmat talab etadi, nafsonyat va g’urur
emas……muhtaram yoshlar! Zamon siznikidr. Baliki butun shaningiz va millatiingizni taraqqiy
o’tursiz.’’ deb so’z yuritib o’tadi. Yoshlar manfatni himoya qilish ularning jamiyat va davlat
munosib o’rin egalashlarni uchuntegishli imkonyatlar yaratish borasidagi fikrlarni bugungi
mustaqil O’zbekistonda namoyon bo’lib kelmoqda.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
54
Xulosa
Jadidlarning ilm-ma’rifat yo‘lidagi sa’y-harakatlari millat taraqqiyotida beqiyos o‘rin tutdi.
Ularning zamonaviy ta’lim tizimini shakllantirish, xalqni savodli qilish va ilm-fanni
rivojlantirish borasidagi g‘oyalari bugungi kunda ham o‘z ahamiyatini saqlab qolmoqda. Sho‘ro
davrining qattiq tazyiqlariga qaramay, jadidchilik g‘oyalari zamonaviy ta’lim islohotlarida aks etib
kelmoqda. Barkamol avlod tarbiyasida jadidlar merosidan o‘rganish, ularning ilg‘or tajribalarini
qo‘llash ilmiy va ma’rifiy taraqqiyotga xizmat qiladi. Shu bois, jadidlarning ilmiy-ma’rifiy
faoliyatini yanada chuqur o‘rganish va targ‘ib qilish zamonaviy jamiyat uchun muhim
vazifalardan biridir.
REFERENCES
1.
Oblomurodov N Hazrat qulov A O’zbekiston tarixi o’quv qo’llanma 2011.
2.
Karimov I.A biz kelajagimizni o’z qo’limiz bilan quramiz O’zbekiston 1999.B 385.
3.
Behudiy M Muhtaram yoshlarga murojat Oyna -1914 41 -soni
4.
M.Abdurashidxonov Xotiralarmdan
5.
Cho’lpon jadidlar tarixdan sharq 2001 B108-109
