188
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
FORTEPIANODA ESITIW QÁBILETIN RAWAJLANDIWDIŃ ÁHMIYETI
Ermanova Dilafruz
Ózbekistan Mámleketlik Kórkem Óner Hám Mádeniyat Institutí
https://doi.org/10.5281/zenodo.14976372
Annotatsiya.
Fortepianoda esitiw qábiletin rawajlandırıw áhmiyetli process bolip,
muzikanı esitiw hám oni saz ásbabında jańlatıw, balalardıń dóretiwshilik qábiletlerin, sezimlerin
esitiw uqıplılıǵı qáliplestiredi.
Gilt sózleri:
Fortepiano, esitiw qábileti, ses, akkord, interval, shınıǵıw.
ЗНАЧЕНИЕ РАЗВИТИЯ СЛУХА НА ФОРТЕПИАНО
Аннотация.
Развитие слуха на фортепиано - важный процесс, формирующий
способность слышать музыку и воспроизводить её на музыкальном инструменте, а
также способность слышать творческие способности и чувства детей.
Ключивые
слова: слух, звук, аккорд, интервал, упражнение.
THE IMPORTANCE OF DEVELOPING EAR SKILLS ON THE PIANO
Abstract.
The development of hearing on the piano is an important process that forms the
ability to hear music and reproduce it on a musical instrument, as well as the ability to hear
children's creative abilities and feelings.
Key words
:
hearing, sound, accord, interval, exercise.
Muzıka - jámiyet turmısınıń áhmiyetli bólegi sıpatında, balalardıń dóretiwshilik
qábiletlerin, sezimlerin hám esitiw uqıplılıǵın qáliplestiredi. Fortepianoda oynaw metodikası
balalar auditoriyasında melodiyanı durıs esitiwdi,ańlaw aqlıy rawajlandırıwǵa járdem beredi.
Fortepianoda oynaw tek oqıw wazıypası bolıp qalmastan, al insanǵa quwanısh
baǵıshlaydı, óz aldına maqset qoyıw, umıtılıw, sezimlerinde rawajlandıradı. Ilimpazlar
muzıkalıq bilim alıw miydiń jumısın ádewir jaqsılap, aqılıy qábiletlerdi rawajlandıratuǵının
dálillegen. Fortepianoda oynaw miydiń háreket, eslew hám qabıllaw proceslerine juwap
beretuǵın hár qıylı bólimleriniń jumısın tártipke saladı. Muzıka menen úzliksiz shuǵıllanıw,
dıqqattı jámlew, qol-ayaq háreketin muwapıqlastırıw hám máseleledi sheshiw qábiletin arttırıwı
múmkin. Fortepianoda shertiw ushin kóplegen notalardı yadta saqlaw hám olar arasında tez
almasıwdı biliw kerek. Sonday-aq, baladan logikalıq pikirlew, maǵlıwmatlardı talqılay alıw
qábiletin rawajlandırıwdı talap etedi. Fortepianoda oynaw balanıń emocional jaǵdayın
jaqsılawǵa járdem beredi. Saz shertiw balalarga muzika arqalı óz sezimlerin kórsetiw
imkaniyatın beredi. Bul stress dárejesin azaytıwǵa hám keypiyattı jaqsılawǵa járdem beredi.
Fortepiano esitiw qábiletin rawajlandırıw áhmiyetli process bolip, muzikanı esitiw hám
oni saz ásbabında jańlatıw qábiletin rawajlandırıw ushin shınıǵıwlar ótkeriledi.
189
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
Ol garmoniya, nama hám ritmdi jaqsıraq túsiniwge hám de oyın texnikasın,
improvizasiyanı jaqsılawǵa járdem beredi. Fortepianoda esitiwdi rawajlandırıwdıń birneshe usil
hám usılları tómendegiler:
1. Intervallarda esitiwdi úyreniw.
Intervallar - bul eki ses arasındaǵı aralıq. Olardı esitiw arqalı tanıw hám pianinoda
jańlatıwdı úyreniw zárúr. En ápiwayı intervallardan baslań (misalı, prima, kvarta, kvinta) hám
áste-aqırın quramalı intervallarga ótiń.
2. Akkordlardı menen esitiwdi úyreniw.
Akkordlardı esitiw arqalı ózlestiriw fortepiano esitiwiniń áhmiyetli tárepi, tiykarǵı major
hám minor akkordlarınan baslap, keyin quramalı akkordlarǵa ótiń (septakkordlar, kemeyttirilgen
hám kúsheytilgen akkordlar).
3. Imitatsiya qábiletin rawajlandırıw. Esitip atırǵan namalarıńızdı hár túrli usıllarda
improvizatsiya etiw. Muzıkaǵa eliklew esitiw hám eslew qábiletin rawajlandırıwǵa, jańa muzika
materialına tez beyimlesiw qábiletin rawajlandırıwǵa járdem beredi.
4. Diktant penen shiniǵıw.
Muzikani tıńlap, onı pianinoda shertiwge etishga hareket qılıw. Dáslep ápiwayı namalar
menen islew, keyin akkordlar yamasa aranjirovkalar qosıp, wazıypalardı quramalastırıw
múmkin.
Professional muzikanttıń esitiwi óziniń ayırım tárepleri menen muzikanı súyiwshi
adamnıń esitiwine qaraganda jetiliskenirek bolıp kórinedi. hár qıylı dárejedegi esitiw
funkciyaları. Esitiw qáliplesken sayın bul funkciyalar arasında baylanıslar hám ǵárezlilikler
ornatıladı hám esitiw endi jana putinlik sıpatında rawajlanadı, onıń ishinde jana funkciyalardıń
kristallanıwı baslanadı hám t. b. Bul procesler ayırım oqıwshılarda tez ótedi, esitiwdiń jańa
imkaniyatları sanawlı hápte yamasa aylarda ashıladı, basqalarında - áste, bir tegis emes, berilgen
wazıypa yamasa bilim beriwdiń anıq jaǵdaylarında esitiwge qoyılatuǵın talaplar ushın "zárúr
hám jeterli" dárejesine jetedi. Esitiw qábileti qanshelli jaqsı rawajlanǵan bolsa, ses bálentligi
hám reńiniń barlıq detalları sonshelli anıq seziledi. Bunnan basqa, absolyut joqarı esitiw dep
atalatuǵın esitiw qábiletine iye bolǵanlardı oylanbastan anıqlaw múmkin.
Muzikalıq esitiwdi aktiv hám passiv usıllarda rawajlandırıw múmkin. Aktiv - qosıq
aytiw, passiv - muzika tıńlaw, muzika diktantların jaziw, interval hám akkordlardı esitiw arqalı
anıqlaw. Notalar, intervallar hám akkordlardı bir-birinen ajiratiwdi úyreniwge járdem beriwshi
arnawli qosimshalardan paydalanıw múmkin. Shınıǵıwlardıń maqseti - ózlestirilgen
kónlikpelerdi bekkemlew hám olardı tolıq ózlestiriw. Durıs aytıp atırǵanınızdı túsingen soń,
diapazon hám notalar sanın kóbeytiń. Ápiwayı gammanı ózlestirgennen keyin xromatikalıq
gammanı aytıń, Intervallardı ańsat aytıp atırǵanıńızdı sezilse onda akkordlarǵa ótiń.
190
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
Óz betinshe shınıǵıwlar ushın usınıs etilgen shınıǵıwlardı birinshi ret jaqsı orınlaw jeterli
dárejede qıyın. Dáslep olardıń hár biri menen tanısıp, ózińiz ushın ańsatların tańlań hám tolıq
islep bolǵannan keyin, keyingi shınıǵıwlarǵa ótiń. Olar tómendegishe;
*Gammalar. "Do" dan "do" ga shekemgi seslerdi tártibi boyinsha joqarıģa hám
tómenge hám hárbir aytilgan nota arqalı ózin saz ásbabında yamasa arnawli shınıǵıwlar arqalı
tekserip aytıń.
*Intervallar. Bir dawıstan joqarıǵa hám tómenge hár túrli intervallardı aytıp, saz
ásbabında ózińizge járdem beriń.
*Muzika tıńlaw waqtında atqarıwdı notalar arqalı baqlap barıń. Bul shınıǵıw ishki
esitiwdi rawajlandıradı.
Esitiw qábiletin rawajlandırıwda bir neshe túrleri ushırasadı
Absolyut esitiw. Bul ásbap járdeminde aldın-ala sazlanbaģan hárqanday notanı anıqlaw
hám esitiw qábileti. Absolyut esitiw qábiletine iye bolgan adamlar yamasa muzıkalıq ortalıqta
"absolyutistler" dep atalatuģın adamlar hárqanday seslerdiń bálentligin anıq ayta aladı.
Salıstırmalı esitiw. Onıń iyeleri nota biyikligin anıqlaydı hám onı sazlagannan keyin -
akkord yamasa tonlıqtı belgileytuǵın ses kelgende ǵana aytıwı múmkin. Bunday esitiw, ádette,
muzika úyretiw procesinde rawajlanadi.
Melodiyalıq esitiw. Bunday sazendeler namalardı ańsat eslep qaladı, tańlaydı hám qayta
shıǵaradı. Olar nama háreketiniń baģdarın jaqsı sezedi hám nama quramındaģı intervallardı esite
aladı.
Ishki esitiw. Bul dawis yaki muzika ásbabınan paydalanbastan muzika shigarmasınıń
jańlawın kóz aldımızģa keltire aliw: esitiliwinen aldın basımızda bir notanı "esitiw."
Ritmli esitiw. Bul hár túrli ritmikalıq súwretlerdi yesitiw, seziw hám durıs sáwlelendiriw
qábileti. Muzıkantlar, aktyorlar, ayaq oyınshılar ushın zárúr.
REFERENCES
1.
А.П. Щапов музыкальная педагогика 1960г
2.
А. П. Щапов. Фортепианный урок в музыкальной школе и училище. 1947г
3.
Г.И. Шатковский Развития музыкального слуха 2010г
4.
Электронный сайт https://xn--80akjgcylo.xn--p1ai/kak-razvit-muzykalnyj-sluh/
