2025
MARCH
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 3
10
OT SOʻZ TURKUMI TASNIFI
Bozorboyeva Maftuna Xudoyberdi qizi
Buxoro davlat pedagogika instituti
Tillar fakulteti Oʻzbek tili va adabiyoti yoʻnalishi, 2-bosqich talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14976826
Annotatsiya.
Mazkur maqolada ot soʻz turkumi haqida batafsil ma'lumot berilgan.
Otlarning tilshunoslikdagi o'rni, ularning grammatik xususiyatlari va turlari keng
yoritilgan. Maqolada konkret va abstrakt otlar, yig'ish otlari, maxsus va umumiy otlar,
shuningdek, otlarning soni, egasi, va sintaktik vazifalari haqida tushuntirishlar keltirilgan.
Shuningdek, otlarning ko‘plik va egali shakllariga oid qo‘shimchalar ham ko'rib chiqilgan.
Maqola ot so'z turkumining tilshunoslikdagi o'rni va uning gapdagi vazifalarini
tushunishga yordam beradi. Bu asar, til o'rganayotganlar va tilshunoslarga otlarning
xususiyatlarini o'rganishda qo'llanma bo'lib xizmat qiladi.
Kalit soʻzlar
: ot, soʻz turkumi, konkret ot, abstrakt ot, yig'ish otlari, maxsus otlar, umumiy
otlar, ko‘plik, egali shakl, sintaktik vazifalar, tilshunoslik, grammatik xususiyatlar.
КЛАССИФИКАЦИЯ СУЩЕСТВИТЕЛЬНЫХ
Аннотация.
В данной статье представлена подробная информация о группе
существительных. Широко освещена роль существительных в языкознании, их
грамматические особенности и типы. В статье даются пояснения о конкретных и
абстрактных существительных, собирательных существительных, особых и
нарицательных существительных, а также о числе, притяжательной и синтаксической
функциях существительных. Также рассматриваются суффиксы, относящиеся к
множественному и притяжательным формам существительных. Статья помогает
понять место именного словосочетания в языкознании и его функции в предложении.
Данная работа служит руководством для изучающих язык и лингвистов при изучении
свойств существительных.
Ключевые слова:
имя существительное, группа слов, конкретное существительное,
абстрактное существительное, собирательные существительные, специальные
существительные,
нарицательные
существительные,
множественное
число,
притяжательная форма, синтаксические функции, лингвистика, грамматические
особенности.
2025
MARCH
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 3
11
NOUN CLASSIFICATION
Abstract.
This article provides detailed information about the noun group. The role of
nouns in linguistics, their grammatical features and types are widely covered. The article provides
explanations about concrete and abstract nouns, collective nouns, special and common nouns, as
well as the number, possessive, and syntactic functions of nouns. Also, suffixes related to the plural
and possessive forms of nouns are considered. The article helps to understand the place of the
noun phrase in linguistics and its functions in the sentence. This work serves as a guide for
language learners and linguists in studying the properties of nouns.
Key words:
noun, word group, concrete noun, abstract noun, collective nouns, special
nouns, common nouns, plural, possessive form, syntactic functions, linguistics, grammatical
features.
Ma’lumki, ta’lim tizimidagi barcha fanlar, xususan, o‘zbek tili darslarida ham ta’limning
didaktik materiallardan, o‘yin-mashq usullaridan, ko‘rgazmali vositalardan foydalanish yaxshi
natija beradi. Bu haqida qator mutaxassislar, jumladan, R.Ishmuhamedov, A.Nisanbaeva,
B.To‘xliev, K.Usmonova kabi tilshunoslar o‘zlarining tadqiqot ishlarida, monografiyalar va
maqolalarida fikr yuritganlar.
Ona tili darslarida so‘z turkumlari mavzularini, xususan ot so‘z turkumini o‘qitishda
grammatik topshiriqlar, ko‘rsatmali vositalar, tarqatma materiallardan foydalanish orqali
o‘quvchilarda ko‘nikma va malakalar hosil qilish, didaktik vositalarning ta’lim jarayonidagi o‘rni,
unga xos xususiyatlarni tahlil qilish samarali natijalar beradi.O‘quvchilar morfologiyaga oid
dastlabki ma’lumotlar bilan boshlang‘ich sinflarda tanishadilar. So‘zlarni otlar, sifatlar, sonlar,
fe’llar, olmoshlar, yordamchi so‘zlar kabi guruhlarga ajratish boshlang‘ich sinfdan ularga ma’lum.
Ona tilining izchil kursidan beriladigan bilim, malaka, ko‘nikmalar avvalo boshlang‘ich sinflarda
egallangan bilimlar, malaka va ko‘nikmalarning mantiqiy davomi sanaladi.
Ot (Noun)
— bu tilshunoslikda narsalar, obyektlar, tushunchalar, hodisalar va shaxslarni
ifodalovchi soʻz turkumidir. Otlar tilning asosiy tarkibiy qismlaridan bo'lib, har qanday muloqotda
uchraydi va muhim rol oʻynaydi. Oʻzbek tilida otlar aniq va mavhum, birlamchi va qoʻshimcha
ma'nolarni bildiradi.
Otning mohiyati va vazifasi.
Otlarning asosiy vazifasi biror narsa yoki tushunchaning
nomini bildirishdir. Otlar yordamida biz atrofimizdagi dunyoni tasvirlaymiz, o'z fikr va
tuyg'ularimizni boshqalarga etkazamiz. Masalan, "kitob" otidan foydalanib, biz oʻqish uchun
mavjud bo'lgan predmetni yoki "baxt" otidan foydalansak, bu tushunchaning tasvirini beramiz.
2025
MARCH
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 3
12
Otning turlari:
1. Konkret otlar
- bu fizikal holatda mavjud bo'lgan va sezgi organlari orqali idrok
qilinadigan narsalar yoki ob'ektlarni ifodalovchi otlardir. Ular ko'z bilan ko'rish, qo'l bilan tutish
yoki boshqa sezgilarga asoslangan predmetlarni bildiradi. Misollar: stol, kitob, daraxt, suv, inson.
2. Abstrakt otlar
esa hissiyotlar, tushunchalar yoki holatlarni ifodalovchi otlardir. Ular
bevosita sezgilarga ta'sir qilmaydi, balki fikr, tuyg'u yoki tushunchalarni tasvirlaydi. Misollar:
baxt, sevgi, g'azab, tushuncha.
3. Yig‘ish otlari (Yig‘indilari)
Bu otlar bir nechta obyektni o‘zida mujassamlashtirgan holda keladi. Misollar: kitoblar,
bolalar, mevalar.
4. Maxsus otlar (nomlar)
— bu bitta aniq predmet yoki shaxsni ifodalovchi otlardir. Ular
odatda katta harf bilan yoziladi. Misollar: Toshkent, Shavkat, Amir Temur.
5. Umumiy otlar (nomlar)
esa bir xil turdagi yoki xususiyatdagi narsalarni ifodalovchi
otlardir. Misollar: shahar, o'quvchi, kitob.
Otning grammatik xususiyatlari
: Otlar bir nechta grammatik xususiyatlarga ega bo‘lib,
ular orasida:
Son
: Otlar bir sonli (yagona) yoki ko‘plik (bir nechta) bo‘lishi mumkin. Misollar: bola
(yagona), bolalar (ko‘plik).
Tartib:
Otlar turli tartiblarda kelishi mumkin, ya'ni ular egali (nominal) yoki maqsadga
qarab ishlatiladi.
Egalik:
Otlar egalik qo‘shimchalari bilan egasini bildirishi mumkin. Misollar: kitobim,
uyimiz.
Otning sintaktik vazifalari:
Otlar gapda turli sintaktik vazifalarni bajaradi. Asosan
quyidagi vazifalarda ishlatiladi:
Yuboruvchi (sub’ekt)
: Gapning asosiy qismi bo‘lib, kim yoki nima haqida gapirilayotgani
aniqlanadi. Masalan: Kitob stolning ustida turibdi.
Ob'ekt
: Fe'lning ta'sirini qabul qiluvchi elementni bildiradi. Masalan: Men kitobni o'qidim.
Qo‘shimcha (Predlogli):
Ba’zan otlar predloglar bilan ishlatiladi va shaxs yoki joyni
ko‘rsatadi. Masalan: Men Toshkentda yashayman.
Otlarning ko‘plik shakli:Oʻzbek tilida otlarning ko‘plik shakli qo‘shimchalar yordamida
tuziladi. Otning ko‘plik shakli uchun "lar" yoki "lar" qo‘shimchasi qo‘shiladi:
Bola → Bolalar
Kitob → Kitoblar
2025
MARCH
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 3
13
Otlarning egali shakli
:O'zbek tilida otlarning egali shakli uchun egalik qo‘shimchasi
ishlatiladi. Bu qo‘shimchalar shaxs va songa qarab o'zgaradi. Misollar:
Meniki (mening), Seniki (sening), Uniki (uning).
Natija
: Ot soʻz turi tilning eng asosiy va muhim tarkibiy qismlaridan biridir. Ularning
yordamida biz atrofimizdagi obyektlar, tushunchalar va hodisalarni aniq tasvirlashimiz mumkin.
O'zbek tilida otlar ko'p turdagi va ko'plab grammatik shakllarda bo'lib, muloqotni aniq va
ravon qilishda muhim rol oʻynaydi.
Xulosa qilib shuni aytishim joizki, ona tili darsining o‘rgatilishida, o‘qib tushinishi, tinglab
tushinish, yozish savodxonligini, og‘zaki va yozma shaklda fikrlarini yetkazib berishga bog‘liqli
so‘z boyligini boyitishga, to‘g‘ri va ifodali o‘qishga o`rgatish bilan birga ularda kitobxonlik va
nutq madaniyatini shakllantirish, mustaqil fikrlashi, o‘z fikrini tortinmasdan yetkazib berishi
uchun yordam beradi.Albatta, bunday bilim va ko`nikmalarning shakllanib borishi, ertangi kun
egalarining bilimli, savodxon bo‘lishiga yo‘naltiradi. Shuning uchun ham, biz, bo‘lajak filologlar
o‘z mutaxassisligimizni chuqur o‘rganib, ertangi yosh avlodga chuqur bilim berib, qiziqishlaridan
kelib chiqib, to‘g`ri yo‘lga boshlashimiz va kelajakda yurtmizga foydali mutaxassis bo‘lib
yetishishiga sababchi bo‘lmog‘imiz darkor.
REFERENCES
1.
Shodiyevna, N. S. (2024). IN MODERN UZBEK POETRY POETIC INTERPRETATION
IMAGES WATER AND FIRE.
MODERN SCIENCE
,
2181
, 3906.
2.
Nizomova, S. (2020). Symbolic interpretations of water and fire in modern
poetry.
Интернаука
, (35), 75-76.
3.
Nizomova, S. S. (2023). EXPRESSION OF WATER AND FIRE ICONS IN POEMS
CREATED IN THE DEFINITION OF PLACE IN MODERN UZBEK POETRY.
Journal
of Modern Educational. Achievements
,
8
(8), 202-206.
4.
NIZOMOVA, S. S. (2023). THE SYMBOLISM OF FIRE AND WATER IN POEM.
THE
ROLE OF SCIENCE AND INNOVATION IN THE MODERN WORLD
,
1
(9), 48-54.
5.
Husenova, A., Jumayeva, M., Nizomova, S., Shokirova, M., Himoyeva, S., & Abdullayev,
S. (2024). Effectiveness of experimental work aimed at developing environmental
competence of students. In
E3S Web of Conferences
(Vol. 587, p. 03025). EDP Sciences.
6.
Nizomova, S. S. (2020, August). THE SCOPE OF THE TOPICS OF THE SHARIA OF
THE INDEPENDENCE PERIOD. In
Archive of Conferences
(Vol. 4, No. 4, pp. 68-69).
2025
MARCH
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 3
14
7.
Nizomova, S. S. (2020, August). SHARIA'S DESCRIPTION OF THE CEREMONIAL
ATTITUDE TO WATER. In
Archive of Conferences
(Vol. 4, No. 4, pp. 65-67).
8.
Nizomova, S. S., & Munisxon, O. (2024, February).
THE SIGNIFICANCE OF THE MAIN
ACTIVITY GAME IN THE EDUCATION OF CHILDREN IN THE PRESCHOOL EDUCATION
ORGANIZATION. In
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL E-CONFERENCE"
MODERN TENDENCIES OF DIGITAL EDUCATION AND WAYS OF IMPLEMENTING THEM IN
THE EDUCATIONAL PROCESS
"–Brno, Czech
(Vol. 1, pp. 1-5).
9.
Nizomova, S. S., & Jumayeva, M. H. (2024). REPRESENTATION OF THE IMAGE OF
WATER IN MODERN UZBEK POETRY.
YOUTH, SCIENCE, EDUCATION: TOPICAL
ISSUES, ACHIEVEMENTS AND INNOVATIONS
,
3
(1), 70-75.
10.
Shodiyevna, N. S. (2022). The Symbolism of Fire and Water in Poetic Context.
European
Journal of Innovation in Nonformal Education
,
2
(2), 170-174.
11.
Shodiyevna, N. S., & Pokizabonu, U. Interpretative Phrases Related to Water in Modern
Poetry.
12.
Shodiyevna, N. S. (2024). The Symbol of Fire in Poem.
International Journal of Formal
Education
,
3
(4), 83-86.
13.
Nizomova, S. (2020). ZAMONAVIY SHE’RIYATDA SUV VA OLOV BILAN BOG ‘LIQ
OBRAZLARNI IFODALASH AN’ANASI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu.
uz)
,
2
(2).
14.
Nizomova, S. (2021). ZAMONAVIY SHE’RIYATDA OLOV ANALOGLARINING
OBRAZLANTIRILISHI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
8
(8).
15.
Nizomova, S. (2024). IN MODERN UZBEK POETRY POETIC INTERPRETATION
IMAGES WATER AND FIRE.
Modern Science and Research
,
3
(10), 171-175.
16.
Nizomova, S. S., & Munisxon, O. (2024, February).
THE SIGNIFICANCE OF THE MAIN
ACTIVITY GAME IN THE EDUCATION OF CHILDREN IN THE PRESCHOOL EDUCATION
ORGANIZATION. In
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL E-CONFERENCE"
MODERN TENDENCIES OF DIGITAL EDUCATION AND WAYS OF IMPLEMENTING THEM IN
THE EDUCATIONAL PROCESS"–
Brno, Czech
(Vol. 1, pp. 1-5).
17.
Nizomova, S. S. (2023). EXPRESSION OF WATER AND FIRE ICONS IN POEMS
CREATED IN THE DEFINITION OF PLACE IN MODERN UZBEK POETRY.
Journal
of Modern Educational Achievements
,
8
(8), 202-206.
18.
Nizomova, S. (2024). IN MODERN UZBEK POETRY POETIC INTERPRETATION
IMAGES WATER AND FIRE.
Modern Science and Research
,
3
(10), 171-175.
2025
MARCH
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 3
15
19.
Nizomova, S. S., & Munisxon, O. (2024, February).
THE SIGNIFICANCE OF THE MAIN
ACTIVITY GAME IN THE EDUCATION OF CHILDREN IN THE PRESCHOOL EDUCATION
ORGANIZATION. In
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL E-CONFERENCE"
MODERN TENDENCIES OF DIGITAL EDUCATION AND WAYS OF IMPLEMENTING THEM IN
THE EDUCATIONAL PROCESS
"–Brno, Czech
(Vol. 1, pp. 1-5).
20.
Nizomova, S. S. (2021). Images In Modern Uzbek Poetry.
Psychology and Education
Journal
,
58
(1), 754-758.
21.
Nizomova, S. S. (2020). MODERN POETRY. In
ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
СОВРЕМЕННОЙ НАУКИ
(pp. 89-90).
22.
Shodiyevna, N. S. (2024). IN MODERN UZBEK POETRY POETIC INTERPRETATION
IMAGES WATER AND FIRE.
MODERN SCIENCE
,
2181
, 3906.
23.
Husenova, A., Jumayeva, M., Nizomova, S., Shokirova, M., Himoyeva, S., & Abdullayev,
S. (2024). Effectiveness of experimental work aimed at developing environmental
competence of students. In
E3S Web of Conferences
(Vol. 587, p. 03025). EDP Sciences.
24.
Nizomova, S. (2020). Symbolic interpretations of water and fire in modern
poetry.
Интернаука
, (35), 75-76.
25.
Nizomova, S. (2020). Symbolic interpretations of water and fire in modern
poetry.
Интернаука
, (35), 75-76.
26.
Sharipova, M. (2024). ABDUNAZAR POYONOVNING 70 YILLIK YUBILEYI
DOIRASIDA “ABDUNAZAR POYONOVNING BAXSHICHILIK SAN’ATIDA
TUTGAN O ‘RNI” MAVZUSIDA RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA
(Ilmiy
maqolalar
to’plami):
ABDUNAZAR
POYONOVNING
KUYLAGAN
“ALPOMISH” VARIANTIDA MAROSIMLAR BADIIY IFODASI.
Buxoro davlat
pedagogika instituti jurnali
,
4
(4).
27.
Baxshilloyevna, S. M., & Firuzovna, R. S. (2024). KITOBXONLIK MADANIYATI
ORQALI TALABALAR MA'NAVIYATINI YUKSALTIRISHNING ILMIY-NAZARIY
ASOSLARI.
28.
Sharipova, M., & Jabborova, D. (2024). COMMONALITIES IN THE RELATIONSHIPS
OF FOLKLORE GENRES WITH LITERATURE.
Modern Science and Research
,
3
(9),
170-177.
29.
Sharipova, M., & Rajabova, S. (2024). SCIENTIFIC AND THEORETICAL BASIS OF
IMPROVING THE SPIRITUALITY OF STUDENTS THROUGH LIBRARY
CULTURE.
Modern Science and Research
,
3
(9), 148-155.
2025
MARCH
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 3
16
30.
Sharipova, M., & Saidova, S. (2024). THE SKILL OF CHARACTER DEVELOPMENT IN
ABDULLA QAHHOR'S STORIES.
Modern Science and Research
,
3
(9), 156-162.
31.
qizi Hamidova, U. F., & Sharipova, M. B. (2024, February). METHODOLOGY OF
DEVELOPMENT OF CREATIVE ABILITIES OF CHILDREN OF PRESCHOOL AGE.
In
INTERNATIONAL CONFERENCE: PROBLEMS AND SCIENTIFIC SOLUTIONS.
(Vol.
3, No. 1, pp. 73-82).
32.
Azimov, Y., To’xsanov, Q., Adizov, B., Sharipova, M., & Hojiyeva, N. (2024). Statistical
analysis of thrift and ecological education concepts in elementary school students. In
E3S
Web of Conferences
(Vol. 587, p. 02020). EDP Sciences.
33.
Sharipova,
M.
(2023).
“ALPOMISH”
EPOSINING
QADIMIYLIGI
VA
AN’ANAVIYLIGI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
44
(44).
34.
Sharipova, M. (2024). EPOS HAMDA MAROSIM MUNOSABATINING QADIMIYLIGI
VA AN’ANAVIYLIGI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
46
(46).
35.
Sharipova, M. (2024). EPOS HAMDA MAROSIM MUNOSABATINING QADIMIYLIGI
VA AN’ANAVIYLIGI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
46
(46).
36.
Sharipova, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONIDA NIKOH MAROSIMINING ARXAIK-
BAIIY XUSUSIYATLARI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
44
(44).
37.
Sharipova, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONI BADIIY STRUKTURASIDA
MAROSIMLARNING O ‘RNI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
30
(30).
38.
Sharipova, M. (2020). Вестник магистратуры.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ
(buxdu. uz)
,
1
(1).
39.
Sharipova, M. B., & Inoyatova, F. I. (2018). USE OF PROBLEM-BASED LEARNING IN
THE CLASSROOM.
УЧЕНЫЙ XXI ВЕКА
, (11), 69.
40.
Sharipova, M. B., & qizi Shokirova, N. Z. «ALPOMISH» DOSTONI–BADIIY
BARKAMOL ASAR.
41.
Sharipova, M. B., & qizi Salimova, K. R. “ALPOMISH” DOSTONIDA “KAMPIR O’LDI”
MAROSIMI TASVIRI.
42.
Sharipova, M. B. Ritual and Epic Relations in the Epic" Alpomish".
MIDDLE EUROPEAN
SCIENTIFIC BULLETIN
.
