ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
356
INTERNET VA IJTIMOIY TARMOQLARDA TILNING O'ZGARISHI
Mengaliyeva Marhabo Mengali qizi
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti 107-guruh talabasi.
Markhabo.mengaliyevna@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15049590
Annotatsiya.
Ushbu maqola bugungi kunda ijtimoiy tarmoqlarda sodir bo`layotgan
tilning o'zgarishini tahlil qiladi. Maqolada internet va ijtimoiy tarmoqlarning so'zlashuv tiliga
ta'siri, yangi so'zlar, qisqartmalar va emojilar kabi unsurlarni qanday shakllanishi, hamda tilning
yangi shakllarining yuzaga kelishi ko'rib chiqiladi. Ijtimoiy tarmoqlarda til o'zgarishining ijtimoiy
va madaniy jihatlari, shuningdek, yoshlar orasida tez tarqalgan til o'zgarishlari haqida fikr
yuritiladi. Tahlil qilishda, zamonaviy aloqa vositalarining tilni qanday shakllantirishi va
so'zlashuvda qanday o'zgarishlar yuz berishi o’rganiladi.
Tayanch so'zlar
: Internet, ijtimoiy tarmoqlar, til o'zgarishi, emojilar, qisqartmalar, yangi
so'zlar.
ИЗМЕНЕНИЕ ЯЗЫКА В ИНТЕРНЕТЕ И СОЦИАЛЬНЫХ СЕТЯХ
Аннотация.
Данная статья анализирует изменения языка, происходящие в
социальных сетях сегодня. В статье рассматривается влияние интернета и социальных
сетей на разговорную речь, процесс формирования новых слов, аббревиатур и эмодзи, а
также появление новых языковых форм. Обсуждаются социальные и культурные аспекты
изменений языка в социальных сетях, а также распространение этих изменений среди
молодежи. В ходе анализа изучается, как современные средства коммуникации
формируют язык и какие изменения происходят в устной речи.
Ключевые слова:
интернет, социальные сети, изменение языка, эмодзи,
аббревиатуры, новые слова.
LANGUAGE CHANGE ON THE INTERNET AND SOCIAL NETWORKS
Abstract
. This article analyzes the linguistic changes occurring in social networks today.
It examines the influence of the Internet and social networks on spoken language, the formation of
new words, abbreviations, and emojis, as well as the emergence of new linguistic forms. The article
discusses the social and cultural aspects of language change in social networks and how these
changes spread among young people. The analysis explores how modern communication tools
shape language and what changes occur in spoken discourse.
Keywords
: Internet, social networks, language change, emojis, abbreviations, new words.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
357
Kirish.
Til – millatning ma’naviy boyligidir. Til nafaqat muomala vositasi – balki xalqning
madaniyati, urf-odati, uning turmush tarzi, tarixidir. Internet va ijtimoiy tarmoqlar bugungi kunda
jamiyatning eng muhim qismlariga aylangan. Ular nafaqat ma'lumot almashish, balki til va
kommunikatsiya madaniyatining shakllanishiga ham katta ta'sir ko'rsatmoqda. So'zlashuv va
yozishmalarda yangi so'zlar, qisqartmalar, shuningdek, emojilar kabi vizual ifodalardan
foydalanish tez sur'atlar bilan keng tarqalmoqda. Til va inson bir-birisiz mavjud bo‘la olmaydigan
tushunchalardir. Insoniyat tarixida til rivojlanishi doimo jamiyatning taraqqiyoti bilan bog‘liq
bo‘lgan. Zamonaviy texnologiyalar, ayniqsa, internet va ijtimoiy tarmoqlarning paydo bo‘lishi
insonlarning o‘z ona tilida muloqot qilish (gapirish va yozish) usullarini tubdan o’zgartirdi.
Adabiyotlar tahlili va metodologiya
. Til jamiyat bilan birga o‘zgaradi. Internet va
ijtimoiy tarmoqlar esa ushbu o‘zgarish jarayonini tezlashtirib, yangi kommunikatsiya shakllarini
yaratmoqda. Ushbu mavzuni ilmiy jihatdan tahlil qilish uchun bir qator muhim manbalar va
tadqiqot usullari mavjud. Naomi S. Baron – "Always On: Language in an Online and Mobile
World" (2008). Kitob internet va mobil texnologiyalar ta’sirida til qanday o‘zgarayotganini
o‘rganadi. Muallif virtual muloqot va an’anaviy yozishmalar o‘rtasidagi tafovutlarni tahlil qilib,
raqamli kommunikatsiyaning kelajagi haqida fikr yuritadi.
Kitob o‘nta bobdan iborat bo‘lib, unda onlayn va mobil aloqa turlarining tarixi bayon
qilinadi hamda bu texnologik vositalar kundalik hayotga tobora chuqurroq singib borishi natijasida
lingvistik va ijtimoiy me’yorlarning qanday o‘zgarishi va rivojlanishi tahlil qilinadi. Muhim
boblarda ayrim aloqa texnologiyalariga (masalan, tezkor xabar almashish, mobil telefonlar) oid
fanlararo tadqiqotlar keltirilgan hamda ular tarixiy nuqtayi nazardan o‘xshash texnologiyalar va
aloqa amaliyotlari (masalan, telefonlar, jonli qo‘ng‘iroqlar orqali suhbatlar) bilan solishtiriladi.
Markaziy boblarning bir qismida antropologiya, nutq tahlili, sotsiolingvistika, ta’lim va
neyrobiologiya bo‘yicha tadqiqotlar umumlashtirilgan bo‘lib, ularda Baron va uning hamkasblari
tomonidan o‘tgan o‘n yil davomida AQShning ayrim bakalavr talabalari orasida olib borilgan asl
tadqiqot natijalari ham keltirilgan. Ushbu tadqiqotlar onlayn va mobil aloqa shakllari bilan bog‘liq
bo‘lgan xulq-atvor namunalari hamda lingvistik xususiyatlarga oid ommaviy qarash yoki
savollarni o‘rganishga qaratilgan.
[1].
Ayniqsa, so‘nggi yillarda yoshlar nutqiga ijtimoiy
tarmoqlarning ta’siri, kod-mixing va emoji lingvistikasi bo‘yicha tadqiqotlar dolzarb ahamiyat
kasb etmoqda. Ushbu kitob internet tilining shakllanishi, o‘ziga xos xususiyatlari va uning
an’anaviy til tizimlariga qanday ta’sir qilishi haqida batafsil ma’lumot beradi. Muallif til
o‘zgarishlarini lingvistik nazariya asosida tahlil qiladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
358
Internet va ijtimoiy tarmoqlardagi postlar, izohlar va xabarlarni o‘rganish orqali til
o‘zgarishlarini real misollar asosida tahlil qilindi. Tilning o`zgarishiga hissa qo`shayotgan asosiy
tashqi omillardan biri internet va ijtimoiy tarmoqlardir, ayniqsa, Facebook, Instagram, Telegram
kabi platformalardagi yozishmalar lingvistik jihatdan o`rganildi. Ushbu so'zlar, ijtimoiy
tarmoqlarda odamlarning fikrlarini ifodalash uchun oson va tezkor vositalar bo'lib, tilni yanada
soddalashtirdi. Shuningdek, internet tili va emojilar yordamida muloqot qilish bugungi kunda keng
ommalashgan.
Muhokama.
Bugungi kunda internet va ijtimoiy tarmoqlar inson muloqoti va tiliga kuchli
ta’sir o‘tkazmoqda. Bu jarayon global miqyosda kechib, tilning turli sohalarda tezkor o‘zgarishiga
sabab bo‘lyapti. Avvallari tilni grammatik qoidalar boshqargan bo‘lsa, endilikda qulaylik,
tezkorlik va muloqotning ta’sirchanligi asosiy omillarga aylanmoqda.
Foydalanuvchilar uzun
jumlalar o‘rniga qisqartirilgan shakllarni afzal ko‘rmoqda. Masalan, SMS (Short message service
= qisqa xabarlar xizmati), OMG (Oh My God = Voy Xudo), LOL (Laughing Out Loud = yotvolib
kulyapman), OK kabi qisqa javoblar uzoq tushuntirishlarning o‘rnini egallayapti. Shu bilan birga,
yangi qisqartmalar, abbreviatura va emoji yordamida muloqot yanada dinamik tus olmoqda. Endi
so‘zlarning o‘rnini rasm yoki belgi bilan almashtirish odatiy holga aylangan.
Ikkinchidan, ijtimoiy
tarmoqlarda norasmiy til uslubi hukmron bo‘lib bormoqda. Oldin rasmiy yozishmalarda
grammatik xatolar qabul qilinmagan bo‘lsa, hozir esa bu normal holatga aylanib bormoqda.
Buning asosiy sababi – tezkor muloqot zaruriyati. Masalan, "Salom, qalesan?" yoki "Nima
gap?" kabi iboralar nafaqat kundalik suhbatlarda, balki rasmiy bo‘lmagan elektron yozishmalarda
ham keng qo’llanilmoqda. Uchinchidan, til o‘zaro aralashmoqda. Dunyo tillari bir-biriga ta’sir
qilib, yangi shakllar paydo bo‘lyapti. O‘zbek tilida ham "like bosdim", "story ko‘rdim", "nejniy
kiyim oldim", "pitsa dastavka qildim" kabi iboralar kundalik hayotga singib ketmoqda. Bu esa
globalizatsiya ta’sirini ochiq-oydin namoyish etmoqda.
To‘rtinchidan, muloqot shakli o‘zgarib,
yozma til o‘rniga vizual vositalar kuchaymoqda. Oldin matn asosiy kommunikatsiya vositasi
bo‘lgan bo‘lsa, hozir esa videolar, ovozli xabarlar, GIF va stikerlar tezkor va tushunarli muloqot
vositasi sifatida afzal ko‘rilmoqda. Emojilar va memlar yangi kommunikatsiya vositalari sifatida
keng tarqalgan. Beshinchidan, tilimizga ijtimoiy tarmoqlardan yangi so`zlar kirib kelmoqda. Misol
uchun, "selfie", "hashtag", "vlog", "meme" kabi so'zlar aslida an'anaviy lug'atda mavjud bo'lmagan
yangi atamalar (neologizmlar) bo'lib, internetdagi muloqot va madaniyat orqali paydo bo'lgan.
Masalan, kulayotgan yoki hayratlangan emoji bir necha jumlalar o‘rnini bosa oladi.
Bu asr oxiriga borib dunyoda taxminan 1 500 til yo‘qolishi mumkinligi taxmin qilinmoqda.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
359
Bu, albatta, juda qayg‘uli, chunki tillar inson madaniyatining xilma-xilligini aks ettiradi va
dunyoni qiziqarli qiladi. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari esa tillarni saqlab qolish hamda
ularni o‘zgartirishga yangi muammo tug‘diradi. Shunga qaramay, axborot-kommunikatsiya
texnologiyalari va boshqa raqamli vositalar tillarni saqlashda muhim rol o‘ynashi mumkin.
Kamida ular keyinchalik til yo‘qolib ketsa, uni saqlab qolish uchun muhim manba bo‘lishi
mumkin. Audio yozuvlar orqali biz aksentlar, mahalliy shevalar va madaniy o‘ziga xosliklarni
saqlab qolish imkoniyatiga egamiz. Bu esa tarixiy aniqlikni ta’minlashga yordam beradi.
[2]
Bu jarayonning ijobiy jihatlari bilan birga salbiy ta’sirlari ham mavjud. Bir tomondan, til
yanada qulay va dinamik tus olmoqda, muloqot soddalashib, tezlashmoqda. Boshqa tomondan esa,
yozma madaniyat va klassik til me’yorlari o‘z o‘rnini yo‘qotib borishi mumkin. Ilmiy, adabiy va
rasmiy tilda ifodalanish san’ati pasayishi xavfi mavjud.
Natija.
Internet va ijtimoiy tarmoqlar tilning o‘zgarishiga yangi yo‘nalish ochib berdi. Bu
jarayon tabiiy til evolyutsiyasining bir qismi bo‘lib, inson muloqotining yangicha ko‘rinishini
yaratmoqda. Endilikda quyidagi xulosalarga kelish mumkin:
1.
Til iqtisodiylashmoqda va dinamik tus olmoqda – Insonlar tezroq va kamroq so‘z bilan
fikr ifodalashga harakat qilmoqda.
2.
Norasmiy muloqot kuchaymoqda – Ijtimoiy tarmoqlarda grammatik qoidalarga e’tibor
kamayib, qulaylik va tabiiylik asosiy mezon bo‘lib qoldi.
3.
Til xalqaro tus olyapti – Internet orqali turli tillarning aralashuvi natijasida yangi
lingvistik hodisalar paydo bo‘lyapti.
4.
Vizual kommunikatsiya ustunlik qilmoqda – Endi fikrni matn bilan emas, balki rasm,
emoji, video va GIF orqali yetkazish odat bo‘lib qolmoqda.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
360
Xulosa qilib aytganda, til har doim rivojlanishda bo‘lgan jarayon bo‘lib, ijtimoiy tarmoqlar
uni yangi bosqichga olib chiqmoqda. Muhimi, bu o‘zgarishlar madaniy meros va an’anaviy yozma
tilga zarar yetkazmasligi uchun, har bir foydalanuvchi o‘z tili va adabiyati boyligini saqlashga
mas’ul ekanligini unutmasligi lozim. Til o‘zgarishi mumkin, ammo uning negizini tashkil etgan
boy ifodalar, go‘zal jumlalar va adabiy uslub hech qachon yo‘qolmasligi kerak. Tillarni saqlanib
qolishi uchun esa bu tillarni qo‘llab-quvvatlash zarurdir.
Aynan til tufayli insoniyat u yoki bu xalqqa mansubligidan faxrlanib yashaydi. Barcha
tillarni tan olish va xurmat qilish tinchlikning birdan bir kafolatidir. Shu sababli xam har bir xalq
o‘z tili saqlanib qolishi uchun harakat qiladi. Ba’zi tadqiqotchilar bu jarayonni tilning buzilishi
deb hisoblasalar, boshqalar buni tabiiy evolyutsiya sifatida qabul qiladi. Bunday o‘zgarishlar aloqa
tezligi va qulayligini oshirsa ham, ba’zan an’anaviy yozma madaniyatga putur yetkazishi mumkin.
Doimiy ravishda qisqartmalardan foydalanish grammatik me’yorlarning buzilishiga va
rasmiy yozishmalarda xatolarga yo‘l qo‘yilishiga sabab bo`lmoqda. Bu o'zgarishlar tilning
grammatikasiga ta'sir qiladi va ba'zi an'anaviy til elementlarining unutilishiga sabab bo'ladi. Biroq,
bu o'zgarishlar tilning evolyutsiyasi va o'zgarishini ta'minlaydi, til jamoatchilik bilan birga
rivojlanishi kerak.
REFERENCES
1.
Review by Shannon Sauro. REVIEW OF ALWAYS ON: LANGUAGE IN AN ONLINE
AND MOBILE WORLD. Language learning and technology. October 2010, Volume 14,
number 3.
2.
Giles Crouch- Digital Anthropologist.
https://gilescrouch.medium.com/how-language-is-
changing-in-the-digital-age-2174f77567df
3.
Crystal, D. (2006). Language and the Internet. Cambridge University Press.
4.
Baron, N. S. (2008). Always on: Language in an online and mobile world. Oxford
University PrPress
