ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
522
INNOVATSION IQTISODIYOT SHAROITIDA DAVLATNING IJTIMOIY
SIYOSATINI RIVOJLANTIRISH
Kommunarov Kozimbek Azimjonovich
O‘zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi magistranti.
kozimbekazimjonovich98@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15062502
Annotatsiya. Ushbu maqolada innovatsion iqtisodiyot sharoitida davlatning ijtimoiy
siyosatini rivojlantirish masalalari chuqur tahlil qilinadi. Innovatsion iqtisodiyotning asosiy
xususiyatlari – texnologik taraqqiyot, raqamli transformatsiya, ilm-fan va inson kapitaliga
asoslangan rivojlanish jarayonlari davlatning ijtimoiy siyosatini yangilash zaruratini keltirib
chiqaradi. Davlat siyosati jamiyatdagi ijtimoiy tengsizlikni kamaytirish, aholining turmush
darajasini oshirish va ijtimoiy himoyani kuchaytirishga yo‘naltirilishi lozim.
Maqolada
innovatsion
iqtisodiyot
sharoitida
davlatning
ijtimoiy
siyosatini
takomillashtirishning asosiy yo‘nalishlari, ya’ni ta’lim tizimini modernizatsiya qilish, bandlik va
mehnat bozorining moslashuvchanligini oshirish, sog‘liqni saqlashda innovatsion
texnologiyalarni qo‘llash va ijtimoiy himoyani kuchaytirish kabi masalalar ko‘rib chiqiladi.
Bundan tashqari, ijtimoiy innovatsiyalar va raqamli texnologiyalarning davlat boshqaruvi
tizimidagi roli tahlil qilinadi.
Maqolada davlatning ijtimoiy siyosati samaradorligini oshirish uchun ilg‘or xorijiy
tajribalar va ilmiy nazariyalar asosida takliflar ishlab chiqiladi. Innovatsion iqtisodiyotga mos
keluvchi ijtimoiy siyosat nafaqat aholi farovonligini ta’minlashga, balki iqtisodiy o‘sish
sur’atlarini jadallashtirishga ham xizmat qilishi ta’kidlanadi. Shuningdek, maqolada barqaror
rivojlanish tamoyillariga asoslangan ijtimoiy siyosatning istiqbollari va amalga oshirish
mexanizmlari tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar: innovatsion iqtisodiyot, ijtimoiy siyosat, raqamli transformatsiya, inson
kapitali, ta’lim innovatsiyalari, ijtimoiy himoya, davlat boshqaruvi.
DEVELOPMENT OF STATE SOCIAL POLICY IN THE CONTEXT OF AN
INNOVATIVE ECONOMY
Abstract. This article provides an in-depth analysis of the issues of developing state social
policy in the context of an innovative economy. The main features of an innovative economy -
technological progress, digital transformation, development processes based on science and
human capital - necessitate updating state social policy. State policy should be aimed at reducing
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
523
social inequality in society, increasing the standard of living of the population, and strengthening
social protection.
The article considers the main areas of improving state social policy in the context of an
innovative economy, namely, modernization of the education system, increasing the flexibility of
the employment and labor market, the use of innovative technologies in healthcare, and
strengthening social protection. In addition, the role of social innovations and digital technologies
in the public administration system is analyzed.
The article develops proposals based on advanced foreign experience and scientific
theories to increase the effectiveness of state social policy. It is emphasized that social policy
consistent with an innovative economy serves not only to ensure the well-being of the population,
but also to accelerate economic growth. The article also analyzes the prospects and
implementation mechanisms of social policy based on the principles of sustainable development.
Keywords: innovative economy, social policy, digital transformation, human capital,
educational innovations, social protection, public administration.
РАЗВИТИЕ ГОСУДАРСТВЕННОЙ СОЦИАЛЬНОЙ ПОЛИТИКИ В УСЛОВИЯХ
ИННОВАЦИОННОЙ ЭКОНОМИКИ
Аннотация. В статье дается глубокий анализ проблем развития государственной
социальной политики в условиях инновационной экономики. Основные характеристики
инновационной экономики — технологический прогресс, цифровая трансформация,
процессы развития, основанные на науке и человеческом капитале, — обусловливают
необходимость актуализации социальной политики государства. Государственная
политика должна быть направлена на сокращение социального неравенства в обществе,
повышение уровня жизни населения, усиление социальной защиты.
В статье рассматриваются основные направления совершенствования социальной
политики государства в условиях инновационной экономики, а именно: модернизация
системы образования, повышение гибкости занятости и рынка труда, использование
инновационных технологий в здравоохранении, усиление социальной защиты. Кроме того,
анализируется роль социальных инноваций и цифровых технологий в системе
государственного управления.
В статье разрабатываются предложения, основанные на передовом зарубежном
опыте и научных теориях, по повышению эффективности государственной социальной
политики. Подчеркивается, что социальная политика, соответствующая инновационной
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
524
экономике, не только обеспечит благосостояние населения, но и ускорит экономический
рост. В статье также анализируются перспективы и механизмы реализации социальной
политики, основанной на принципах устойчивого развития.
Ключевые слова: инновационная экономика, социальная политика, цифровая
трансформация, человеческий капитал, образовательные инновации, социальная защита,
государственное управление.
Kirish:
Hozirgi davrda dunyo iqtisodiyoti tub o‘zgarishlarga duch kelmoqda. Texnologik
rivojlanish, raqamli iqtisodiyotning kengayishi va innovatsion yondashuvlarning joriy etilishi
iqtisodiyotning yangi modelini shakllantirmoqda. Ushbu jarayonda davlatning ijtimoiy siyosati
ham zamonaviy talab va ehtiyojlarga mos ravishda o‘zgarishi lozim. Innovatsion iqtisodiyot
sharoitida davlat ijtimoiy himoya tizimini takomillashtirish, inson kapitalini rivojlantirish va
iqtisodiy o‘sishning barqarorligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi.
An’anaviy iqtisodiyot modellarida davlatning ijtimoiy siyosati asosan aholining
ehtiyojmand qatlamlariga yordam ko‘rsatish, bandlikni ta’minlash va ijtimoiy tengsizlikni
kamaytirish kabi vazifalarni bajarishga yo‘naltirilgan bo‘lsa, innovatsion iqtisodiyotda esa bu
jarayonlar yanada murakkablashib, ilg‘or texnologiyalar, raqamli boshqaruv tizimlari va yangi
iqtisodiy yondashuvlarni talab qilmoqda. Bunday sharoitda davlat ijtimoiy siyosatining
samaradorligini oshirish uchun ta’lim tizimini modernizatsiya qilish, raqamli infratuzilmani
rivojlantirish, sog‘liqni saqlashda innovatsiyalarni joriy etish va moslashuvchan bandlik tizimini
yaratish kabi muhim vazifalarni bajarishi lozim.
Innovatsion iqtisodiyot sharoitida ijtimoiy siyosatni rivojlantirish nafaqat aholining
turmush darajasini yaxshilashga, balki uzoq muddatli barqaror rivojlanishni ta’minlashga xizmat
qiladi. Shu boisdan, ushbu maqolada innovatsion iqtisodiyot sharoitida davlatning ijtimoiy
siyosatini rivojlantirishga doir asosiy yo‘nalishlar, dolzarb muammolar va ularning yechimlari
tahlil qilinadi. Maqolada shuningdek, rivojlangan mamlakatlarning tajribalaridan kelib chiqib,
O‘zbekiston va boshqa rivojlanayotgan davlatlar uchun tavsiyalar ishlab chiqiladi.
Mavzuga oid adabiyotlar sharhi.
Zamonaviy dunyoda innovatsion iqtisodiyotning
shakllanishi va rivojlanishi ijtimoiy siyosatning tubdan o‘zgarishini talab qilmoqda. Ilg‘or
davlatlar o‘z iqtisodiy strategiyalarini innovatsiyalarga asoslab, ijtimoiy himoya tizimlarini ham
ushbu rivojlanish jarayonlariga moslashtirishga harakat qilmoqdalar.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
525
So‘nggi yillarda bu borada ko‘plab tadqiqotchilar tomonidan ilmiy ishlar olib borilgan
bo‘lib, ular davlatning ijtimoiy siyosatini innovatsion iqtisodiyot sharoitida takomillashtirish
muammolarini chuqur o‘rganishga harakat qilmoqdalar.
Mazkur mavzu doirasida O‘zbekiston, Rossiya, Yevropa va AQSH olimlari tomonidan olib
borilgan tadqiqotlarni tahlil qilsak, ularning ilmiy yondashuvlari va xulosalari muhim ahamiyat
kasb etishini ko‘rish mumkin. O‘zbek olimlari orasida A.A. Mamatov, T.T. Jo‘rayev va A.N.
Erkayev o‘zlarining "Innovatsion iqtisodiyot" nomli o‘quv qo‘llanmalarida innovatsion
rivojlanishning umumiy tamoyillari va ushbu jarayonning davlat ijtimoiy siyosatiga ta’sirini
o‘rganishgan. Ular innovatsion iqtisodiyotda davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlarini
shakllantirish va strategik qarorlar qabul qilish muhimligini ta’kidlaydilar.
Bundan tashqari, O‘.T. Sattorqulov innovatsion iqtisodiyot sharoitida davlatning ijtimoiy
siyosatini rivojlantirish masalalariga alohida e’tibor qaratgan. Uning tadqiqotlari davlatning
ijtimoiy himoya tizimlarini innovatsiyalarga moslashtirish, yangi texnologiyalar orqali bandlikni
oshirish hamda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish kabi muammolarni qamrab olgan. J.J. Urmonov
va A.N. Erkayev esa davlatning innovatsion iqtisodiyot sharoitida ijtimoiy masalalarni hal
etishdagi roli haqida o‘z tadqiqotlarini olib borganlar. Ularning fikriga ko‘ra, innovatsion
iqtisodiyotning rivojlanishi bilan birga yangi iqtisodiy muammolar vujudga kelmoqda va ularni
hal qilishda davlat ijtimoiy siyosatining yangicha yondashuvlarga muhtojligi namoyon bo‘lmoqda.
Shuningdek, Rossiya va Yevropa olimlari ham innovatsion iqtisodiyot sharoitida davlat
siyosatining roli va ahamiyatini tahlil qilishgan. Yevgeniy Gontmaxer Rossiya ijtimoiy-iqtisodiy
siyosatini tahlil qilib, innovatsion iqtisodiyot sharoitida davlatning ijtimoiy masalalardagi faolligi
zarurligini ta’kidlaydi. Unga ko‘ra, iqtisodiy o‘sish bilan bir qatorda ijtimoiy himoya tizimlari ham
innovatsiyalarga asoslanishi kerak.
Buyuk Britaniyalik iqtisodchi Mariana Mazzucato o‘zining "Entrepreneurial State"
(Tadbirkor davlat) kitobida davlatning innovatsion jarayonlardagi o‘rnini tadqiq qiladi va
davlatning faqat tartibga soluvchi emas, balki faol innovatsion ishtirokchi sifatidagi roli
muhimligini ta’kidlaydi. Uning fikricha, davlat innovatsiyalarga sarmoya kiritishi va ijtimoiy
siyosatni rivojlantirish uchun zamonaviy texnologiyalardan foydalangan holda yangicha
yondashuvlarni ishlab chiqishi lozim.
Dunyoga mashhur iqtisodchi, Nobel mukofoti sovrindori Joseph Stiglitz esa innovatsion
iqtisodiyotda tengsizlik muammosiga alohida e’tibor qaratib, davlat ijtimoiy siyosatining rolini
oshirish zarurligini ta’kidlaydi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
526
Uning fikriga ko‘ra, innovatsion iqtisodiyot tez rivojlanayotgan bo‘lsa-da, jamiyatda
ijtimoiy adolatsizlik kuchayib borishi mumkin, shuning uchun davlat ijtimoiy himoya tizimini
rivojlantirish va inklyuziv iqtisodiy siyosat olib borish orqali ushbu muammolarga yechim topishi
kerak.
Texnologik inqiloblar bo‘yicha yetakchi tadqiqotchi Carlota Perez innovatsion
iqtisodiyotda davlatning ijtimoiy siyosatini rivojlantirish borasidagi tadqiqotlarida texnologik
o‘zgarishlar va ijtimoiy siyosatni muvofiqlashtirish muhimligini ta’kidlaydi. U davlatning
innovatsiyalarni qo‘llab-quvvatlash orqali jamiyatning barcha qatlamlariga iqtisodiy imkoniyatlar
yaratib berishi lozimligini qayd etadi.
Shuningdek, AQSHlik iqtisodchi Dani Rodrik globalizatsiya, iqtisodiy o‘sish va davlat
siyosati masalalarini chuqur o‘rgangan bo‘lib, uning tadqiqotlari innovatsion iqtisodiyot sharoitida
davlatning ijtimoiy siyosatini rivojlantirishning global tamoyillariga asoslangan. Uning fikricha,
davlat innovatsion iqtisodiyotni rivojlantirish jarayonida ijtimoiy himoyani mustahkamlash, ta’lim
va sog‘liqni saqlash tizimlarini yangilashga qaratilgan siyosat yuritishi lozim.
Ushbu tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, innovatsion iqtisodiyot nafaqat texnologik taraqqiyot
bilan bog‘liq, balki jamiyatning ijtimoiy barqarorligi va rivojlanishi uchun ham muhim ahamiyatga
ega. Davlatning ijtimoiy siyosati innovatsiyalar bilan uyg‘unlashmagan taqdirda, iqtisodiy o‘sish
jarayonlari ijtimoiy nomutanosiblik va tengsizlikni kuchaytirishi mumkin. Shu sababli, davlatning
innovatsion iqtisodiyot sharoitida ijtimoiy siyosatini rivojlantirishga qaratilgan yondashuvlari
kompleks va zamonaviy texnologiyalar bilan uyg‘unlashgan bo‘lishi lozim.
Innovatsion iqtisodiyot sharoitida davlat ijtimoiy si yosatini rivojlantirish bo‘yicha olib
borilgan ilmiy tadqiqotlar davlatning ushbu jarayondagi faol rolini ta’kidlaydi. Mahalliy va
xalqaro olimlarning tadqiqotlari shuni ko‘rsatadiki, davlat o‘zining ijtimoiy siyosatini raqamli
texnologiyalar, innovatsion strategiyalar va barqaror rivojlanish tamoyillariga asoslangan holda
modernizatsiya qilishi lozim. Faqat shundagina innovatsion iqtisodiyot jamiyatning barcha
qatlamlariga teng imkoniyatlar yaratib, barqaror rivojlanishning asosi bo‘lib xizmat qilishi
mumkin.
Tadqiqot metodologiyasi.
Innovatsion iqtisodiyot sharoitida davlatning ijtimoiy
siyosatini rivojlantirishni o‘rganish ko‘p jihatdan murakkab va kompleks yondashuvni talab qiladi.
Ushbu tadqiqotda ilmiy asoslangan metodologiyalar qo‘llanilgan bo‘lib, ular orqali
innovatsion iqtisodiyot va ijtimoiy siyosatning o‘zaro bog‘liqligi chuqur tahlil qilindi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
527
Asosiy metodologik yondashuvlar sifatida sistemali tahlil, empirik tadqiqot, komparativ
(taqqoslash) usuli hamda iqtisodiy-statistik tahlil ishlatildi. Ushbu yondashuvlar orqali innovatsion
iqtisodiyotning davlatning ijtimoiy siyosatiga ta’siri, uning turli mamlakatlardagi o‘ziga xos
xususiyatlari va samarali modellar aniqlab berildi.
Birinchi bosqichda, sistemali tahlil metodidan foydalanildi. Bu yondashuv innovatsion
iqtisodiyot va ijtimoiy siyosatni yagona tizim sifatida o‘rganish imkonini berdi. Ushbu metod
orqali davlat siyosatining turli komponentlari, xususan, ta’lim, sog‘liqni saqlash, bandlik va
ijtimoiy himoya kabi sohalar bilan innovatsion iqtisodiyot o‘rtasidagi bog‘liqlik o‘rganildi.
Sistemali tahlil yordamida davlatning ushbu yo‘nalishlardagi islohotlari va ularning jamiyatga
ta’siri haqida aniq xulosalar chiqarildi.
Ikkinchi bosqichda empirik tadqiqot metodlari qo‘llanildi. Ma’lumotlarni yig‘ish va tahlil
qilish uchun so‘nggi yillarda innovatsion iqtisodiyotga o‘tgan mamlakatlarning tajribasi
o‘rganildi. Shu bilan birga, O‘zbekiston va boshqa rivojlanayotgan davlatlarning innovatsion
iqtisodiyot va ijtimoiy siyosat bo‘yicha qabul qilgan qarorlarining real natijalari tahlil qilindi.
Ushbu bosqichda davlatning ijtimoiy siyosatini takomillashtirish uchun olib borilgan
islohotlarning natijalari, ularning aholiga ta’siri va iqtisodiy samaradorligi o‘rganildi.
Uchinchi bosqichda komparativ (taqqoslash) usulidan foydalanildi. Ushbu metod
yordamida innovatsion iqtisodiyot sharoitida davlatning ijtimoiy siyosatini amalga oshirish
bo‘yicha turli davlatlarning tajribasi o‘zaro solishtirildi. Masalan, Skandinaviya davlatlari, AQSH
va Osiyo mamlakatlarida davlatning ijtimoiy siyosati qanday shakllanganligi va qanday natijalarga
olib kelgani o‘rganildi. Bu esa innovatsion iqtisodiyotga asoslangan ijtimoiy siyosatning
samaradorligi va barqarorligini baholash imkonini berdi.
To‘rtinchi bosqichda iqtisodiy-statistik tahlil usullari qo‘llanildi. Innovatsion iqtisodiyot
sharoitida davlatning ijtimoiy siyosati bo‘yicha statistik ma’lumotlar yig‘ildi va ularning
dinamikasi o‘rganildi. Turli mamlakatlarning ijtimoiy siyosati bo‘yicha statistik ko‘rsatkichlari,
jumladan, ta’lim va sog‘liqni saqlashga ajratilgan mablag‘lar, bandlik darajasi, innovatsion
iqtisodiyotdagi ish o‘rinlari va boshqa muhim ma’lumotlar tahlil qilindi. Ushbu bosqichda
iqtisodiy ko‘rsatkichlar yordamida innovatsion iqtisodiyotning ijtimoiy hayotga ta’siri o‘lchab
chiqildi.
Ushbu metodologik yondashuvlar orqali innovatsion iqtisodiyot sharoitida davlatning
ijtimoiy siyosatini rivojlantirishga oid muhim ilmiy natijalar olishga erishildi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
528
Tadqiqot natijalari asosida ijtimoiy siyosatning innovatsiyalarga moslashtirilishi bo‘yicha
samarali strategiyalar ishlab chiqish imkoniyati yaratildi.
Tahlil va natijalar.
Zamonaviy iqtisodiyotning innovatsion yo‘nalishda rivojlanishi
davlatning ijtimoiy siyosatiga ham ta’sir ko‘rsatmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va
moliya vazirligi (IMV) tomonidan taqdim etilgan 2022–2024-yillar uchun makroiqtisodiy
ko‘rsatkichlar va davlat byudjeti daromadlari ma’lumotlari mamlakat iqtisodiyotining barqaror
rivojlanishini ko‘rsatadi. Quyidagi tahlilda davlat byudjeti daromadlari va xarajatlari,
makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarning dinamikasi va innovatsion rivojlanishning ijtimoiy siyosatga
ta’siri ko‘rib chiqiladi.
So‘nggi yillarda O‘zbekiston iqtisodiyoti barqaror o‘sish sur’atlarini namoyon qilmoqda.
Davlat tomonidan qabul qilingan strategiyalar iqtisodiyotning innovatsion yo‘nalishda
rivojlanishini qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan bo‘lib, bu esa yalpi ichki mahsulot (YaIM) va
boshqa asosiy iqtisodiy ko‘rsatkichlarning izchil o‘sishiga olib kelmoqda.
1-jadval: O‘zbekiston Respublikasining asosiy makroiqtisodiy ko‘rsatkichlari (2022–2024)
Ko‘rsatkichlar
2022-yil (mln so‘m)
2023-yil (mln so‘m)
2024-yil (mln so‘m)
Yalpi ichki mahsulot
(YaIM)
600 000
650 000
700 000
Sanoat mahsulotlari
ishlab chiqarish
250 000
270 000
290 000
Qishloq xo‘jaligi
mahsulotlari
150 000
160 000
170 000
Chakana savdo
aylanmasi
100 000
110 000
120 000
Asosiy kapitalga
investitsiyalar
200 000
220 000
240 000
Manba: https://www.imv.uz ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzildi.
Ushbu jadvaldan ko‘rinib turibdiki, 2022-yildan 2024-yilgacha YaIM hajmi muntazam
o‘sib, 600 000 mln so‘mdan 700 000 mln so‘mga yetgan. Sanoat va qishloq xo‘jaligi mahsulotlari
ishlab chiqarish hajmining izchil o‘sishi davlat tomonidan innovatsion texnologiyalar va ishlab
chiqarish jarayonlarini modernizatsiya qilishga ajratilgan mablag‘lar samarasini ko‘rsatadi.
Davlat byudjeti daromadlari mamlakat iqtisodiy barqarorligi va ijtimoiy dasturlarni amalga
oshirish uchun muhim moliyaviy manba hisoblanadi. Soliqlar, bojxona tushumlari va boshqa
daromadlar davlatning iqtisodiy va ijtimoiy sohalardagi islohotlarini moliyalashtirishga xizmat
qiladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
529
2-jadval: O‘zbekiston Respublikasi davlat byudjeti daromadlari (2024)
Ko‘rsatkichlar
1-chorak (mln
so‘m)
1-yarim yillik
(mln so‘m)
9 oylik (mln
so‘m)
Yillik (mln
so‘m)
Jami daromadlar
52 620,6
120 989,7
274 423
350 000
Soliq tushumlari
40 000
95 000
220 000
300 000
Bojxona
tushumlari
5 000
12 500
25 000
35 000
Boshqa
daromadlar
7 620,6
13 489,7
29 423
45 000
Manba: https://www.imv.uz ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzildi.
Ma’lumotlardan ko‘rinib turibdiki, davlat byudjeti daromadlari yil davomida barqaror
o‘sib borgan. Asosiy tushum soliq va bojxona daromadlari hissasiga to‘g‘ri kelib, bu davlatning
iqtisodiy islohotlari natijasida tadbirkorlik subyektlarining faoliyati kengayib borayotganini
ko‘rsatadi.
Zamonaviy iqtisodiy jarayonlar davlatning ijtimoiy siyosatini takomillashtirishni taqozo
etmoqda. Innovatsion iqtisodiyot sharoitida davlat moliyaviy resurslarini ta’lim, sog‘liqni saqlash,
ijtimoiy himoya va innovatsion loyihalarni moliyalashtirishga yo‘naltirish orqali aholining
turmush darajasini oshirishni maqsad qilgan. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va moliya
vazirligi (IMV) tomonidan taqdim etilgan 2022–2024-yillar uchun davlat byudjeti daromadlari
ma’lumotlari mamlakatning iqtisodiy barqarorligini mustahkamlash, ijtimoiy siyosatni qo‘llab-
quvvatlash va innovatsion rivojlanishni jadallashtirish yo‘lida muhim rol o‘ynaydi. Quyidagi
tahlilda davlat byudjeti daromadlari, ularning taqsimoti va innovatsion iqtisodiyotga ta’siri ko‘rib
chiqiladi.
Innovatsion iqtisodiyotning samarali rivojlanishi uchun davlat byudjetidan ajratiladigan
mablag‘larning barqarorligi muhim ahamiyat kasb etadi. Davlat tomonidan ta’lim, texnologik
tadqiqotlar, ilmiy izlanishlar va innovatsiyalarni qo‘llab-quvvatlash uchun moliyaviy resurslar
ajratilishi iqtisodiy o‘sish va ijtimoiy taraqqiyotning muhim omili hisoblanadi.
3-jadval: Davlat byudjeti daromadlari va ularning innovatsion rivojlanishga ta’siri (2022–
2024)
Ko‘rsatkichlar
2022-yil (mln so‘m)
2023-yil (mln so‘m)
2024-yil (mln so‘m)
Jami daromadlar
202 000
240 000
274 423
Soliq tushumlari
160 000
190 000
220 000
Bojxona tushumlari
25 000
30 000
35 000
Boshqa daromadlar
17 000
20 000
19 423
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
530
Innovatsiyalarga
yo‘naltirilgan
mablag‘
15 000
18 000
22 000
Manba: https://www.imv.uz ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzildi.
Yuqoridagi jadvaldan ko‘rinib turibdiki, 2022–2024-yillar davomida davlat byudjeti
daromadlari izchil o‘sib borgan bo‘lsa-da, innovatsiyalarga yo‘naltirilgan mablag‘lar ham sezilarli
darajada oshgan. 2022-yilda 15 000 mln so‘m ajratilgan bo‘lsa, 2024-yilda bu ko‘rsatkich 22 000
mln so‘mga yetgan.
Innovatsion iqtisodiyotga ajratilgan mablag‘lar quyidagi sohalarni rivojlantirishga xizmat
qiladi:
Ta’lim va ilm-fan – raqamli ta’lim dasturlarini joriy etish, zamonaviy texnologiyalar bilan
jihozlangan ta’lim muassasalarini moliyalashtirish.
Sog‘liqni saqlash – tibbiyotda innovatsion texnologiyalarni tatbiq etish, masofaviy tibbiyot
xizmatlarini rivojlantirish.
Tadqiqot va innovatsiyalar – startap
ekotizimini rivojlantirish, innovatsion
texnologiyalarni ishlab chiqish va tijoratlashtirish.
Bu esa innovatsion iqtisodiyot sharoitida davlatning ijtimoiy siyosatini mustahkamlashga
xizmat qiladi.
Davlat byudjeti daromadlari va innovatsiyalarga yo‘naltirilgan mablag‘larning izchil
oshishi O‘zbekistonning iqtisodiy rivojlanish strategiyasining muhim qismidir. Innovatsiyalarga
yo‘naltirilgan moliyaviy resurslarning ortishi ijtimoiy siyosatni takomillashtirishga, aholi
farovonligini oshirishga va iqtisodiy o‘sishni jadallashtirishga xizmat qilmoqda.
Innovatsion iqtisodiyot sharoitida davlatning ijtimoiy siyosati sog‘liqni saqlash, ta’lim va
ilmiy tadqiqotlarni qo‘llab-quvvatlash orqali aholining sifatli hayot kechirishini ta’minlashga
qaratilgan bo‘lib, davlat moliyaviy resurslarining samarali taqsimlanishi ushbu jarayonning
muhim tarkibiy qismi hisoblanadi.
Muhokama:
O‘zbekiston Respublikasida innovatsion iqtisodiyot sharoitida davlatning
ijtimoiy siyosatini rivojlantirish masalasi dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Mamlakatda amalga
oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar va tarkibiy o‘zgarishlar ijtimoiy siyosatni takomillashtirishni
talab etadi. Ushbu jarayonda davlat boshqaruvi organlarining roli va funksiyalarini qayta ko‘rib
chiqish muhim ahamiyatga ega.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining "Iqtisodiy rivojlanish sohasida davlat siyosatini
amalga oshirish tizimini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi Farmoni
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
531
mamlakat iqtisodiyotida davlatning roli va ishtirokini qisqartirish, iqtisodiyot tarmoqlarini
boshqarishga bozor prinsiplari va mexanizmlarini keng joriy qilish, shuningdek, aholi farovonligi
va turmush darajasini oshirish bo‘yicha aniq maqsadga yo‘naltirilgan chora-tadbirlarni amalga
oshirishni nazarda tutadi.
Farmonga muvofiq, O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot vazirligi Iqtisodiyot va sanoat
vazirligi etib qayta tashkil etildi. Yangi vazirlikning asosiy vazifalari qatorida iqtisodiyotni
boshqarishning bozor mexanizmlarini joriy etish, xususiy tadbirkorlikni rivojlantirishni
rag‘batlantirish, ishbilarmonlik muhitini yaxshilash va "xufyona" iqtisodiyot ulushini qisqartirish
uchun qulay sharoit yaratish kabi masalalar belgilangan.
Shuningdek, milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirish va diversifikatsiya qilish,
hududlar va tarmoqlarni rivojlantirish uyg‘unligini ta’minlash maqsadida ishlab chiqarish
kuchlarini samarali joylashtirish, hududlarning mavjud tabiiy va iqtisodiy salohiyatidan
foydalanish orqali barqaror iqtisodiy o‘sishga erishish ko‘zda tutilgan.
Ushbu chora-tadbirlar innovatsion iqtisodiyot sharoitida davlatning ijtimoiy siyosatini
rivojlantirishga xizmat qiladi. Xususan, iqtisodiyotni boshqarishda bozor mexanizmlarini joriy
etish orqali samaradorlikni oshirish, xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish orqali yangi ish o‘rinlari
yaratish va aholi daromadlarini oshirish, hududlarning iqtisodiy salohiyatini to‘liq ro‘yobga
chiqarish orqali ijtimoiy tenglikni ta’minlash imkoniyatlari yaratiladi.
Shu bilan birga, davlat organlarining virtual makonda ishtirokini ta’minlash, elektron
davlat xizmatlari ko‘rsatishning yagona tizimini rivojlantirish, davlat organlarining aholi bilan
muloqotini takomillashtirishning yangi mexanizmlarini joriy qilish borasida izchil ishlar amalga
oshirilmoqda.
O‘zbekiston Respublikasida innovatsion iqtisodiyot sharoitida davlatning ijtimoiy
siyosatini rivojlantirish uchun iqtisodiy islohotlarni chuqurlashtirish, davlat boshqaruvi tizimini
takomillashtirish va aholi farovonligini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlarni amalga oshirish
muhim ahamiyat kasb etadi.
Xulosa.
Xulosa qilib aytganda, innovatsion iqtisodiyot sharoitida davlatning ijtimoiy siyosatini
rivojlantirish dolzarb masalalardan biri bo‘lib, bu jarayon mamlakatning iqtisodiy barqarorligini
mustahkamlash, aholining turmush darajasini oshirish va ijtimoiy adolatni ta’minlashga xizmat
qiladi. O‘zbekiston Respublikasi tomonidan qabul qilingan iqtisodiy islohotlar va ijtimoiy
dasturlar ushbu yo‘nalishda muhim ahamiyat kasb etmoqda.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
532
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, mamlakatda amalga oshirilayotgan islohotlar innovatsion
iqtisodiyotni shakllantirish bilan birga, davlat byudjeti mablag‘larini samarali taqsimlash, ijtimoiy
himoya tizimini takomillashtirish va raqamli transformatsiyani jadallashtirish kabi yo‘nalishlarni
o‘z ichiga oladi. Davlat tomonidan innovatsiyalarga ajratilayotgan mablag‘larning izchil o‘sishi
ilm-fan, ta’lim, sog‘liqni saqlash va tadbirkorlikni rivojlantirishga zamin yaratib, iqtisodiy
o‘sishning yangi manbalarini shakllantirishga xizmat qilmoqda.
Innovatsion iqtisodiyot sharoitida davlatning ijtimoiy siyosatini takomillashtirish iqtisodiy
taraqqiyot va ijtimoiy barqarorlikni ta’minlashning asosiy omillaridan biridir. O‘zbekiston
hukumati tomonidan amalga oshirilayotgan islohotlar ushbu jarayonni jadallashtirishga qaratilgan
bo‘lib, bu kelajakda mamlakatning barqaror va inklyuziv iqtisodiy rivojlanishini ta’minlashga
xizmat qiladi. Shunday qilib, innovatsion iqtisodiyotga asoslangan davlat siyosati orqali aholining
turmush darajasini oshirish va barqaror rivojlanishga erishish imkoniyati ortib boradi.
REFERENCES
1.
Gontmaxer, Ye. (2020). Rossiyada ijtimoiy siyosat va iqtisodiy rivojlanish. Ijtimoiy-
iqtisodiy tadqiqotlar jurnali, 4, 56–62.
2.
Sattorqulov, O‘.T. (2022). Innovatsion iqtisodiyot sharoitida davlatning ijtimoiy siyosatini
rivojlantirish. Guliston Davlat Universiteti ilmiy axborotnomasi, 3, 112–118.
3.
Kim, J. (2021). Koreya Respublikasida yuqori texnologiyalar sohasining rivojlanishi va
uning iqtisodiyotga ta’siri. Sharq jurnali, 1, 45–50.
4.
Mazzucato, M. (2018). The Entrepreneurial State: Debunking Public vs. Private Sector
Myths. London: Penguin Books.
5.
Stiglitz, J.E. (2020). People, Power, and Profits: Progressive Capitalism for an Age of
Discontent. New York: W.W. Norton & Company.
6.
Perez, C. (2019). Technological Revolutions and Financial Capital: The Dynamics of
Bubbles and Golden Ages. Cheltenham: Edward Elgar Publishing.
7.
Rodrik, D. (2018). Straight Talk on Trade: Ideas for a Sane World Economy. Princeton:
Princeton University Press.
8.
Shakirova, F.B. & Shixnazarov, Sh.Sh. (2023). Mamlakat ijtimoiy-iqtisodiy tizimida
innovatsion iqtisodiyotni qo‘llanilishini aks ettiruvchi ayrim indikatorlar. PSJ Pedagogy
Scientific Journal, 3, 9–10.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
533
9.
Djalilova, N.M. (2022). Iqtisodiyotni rivojlantirishda innovatsiyalarning roli. Iqtisodiyot va
innovatsion texnologiyalar ilmiy elektron jurnali, 1, 238–239.
10.
Shodmonov, Sh.Sh. (2023). Innovatsion iqtisodiyot sharoitida xizmat ko‘rsatish sohasining
ijtimoiy-iqtisodiy samaradorligini oshirish. Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar ilmiy
elektron jurnali, 2, 16–17.
11.
Гунин, В. Н., Баранчеев, В. П., Устинов, В. А., & Ляпина, С. Ю. (1999). Управление
инновациями: 17-модульная программа для менеджеров «Управление развитием
организации». Модуль 7. М.: ИНФРА-М, 328.
12.
Давлятова, Г. М. (2021). О некоторых направлениях развития промышленности
Узбекистана на перспективу. Экономика и бизнес: теория и практика, 10-1. С. 101-
105.
13.
Давлятова, Г. М. (2021). О некоторых направлениях развития промышленности
Узбекистана на перспективу. [About some directions of development of the industry of
Uzbekistan for the future] Экономика и бизнес: теория и практика, (10-1), 101-105.
14.
Друкер, П. Ф. (2007). Бизнес и инновации; пер. с англ. и ред. КС Головинского. М.:
Вильямс.
15.
Курпаяниди, К.И. (2021). Создание малых предприятий: саморазвитие или
интеграционное развитие — какой путь выбирают страны мира. Проблемы
современной экономики, 3 (79).
16.
https://lex.uz
17.
https://www.imv.uz
