ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
541
ONA TILI DARSLARIDA FEL SO’Z TURKUMINI O’RGANISHDA INNOVATSION
PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR
Gʻaniyeva Shodiya Azizovna
FarDU, Boshlangʻich taʼlim uslubiyoti kafedrasi professori, filologiya fanlari doktori (DSc).
Nodiraxon Turg‘unboyeva
FarDU, Pedagogika-psixologiya va san'atshunoslik fakulteti, Boshlang‘ich ta'lim yo‘nalishi
21.23-guruh talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15063420
Annotatsiya. Mazkur maqolada ona tili darslarida fe’l so‘z turkumini o‘rganishda
innovatsion pedagogik texnologiyalardan foydalanish masalasi yoritilgan. Fe’l so‘z turkumi
o‘quvchilarning nutqiy va grammatik kompetensiyasini shakllantirishda muhim ahamiyatga ega
bo‘lib, uni zamonaviy ta’lim texnologiyalari yordamida o‘qitish ta’lim samaradorligini oshirishga
xizmat qiladi. Maqolada interfaol metodlar, klaster, aqliy hujum, sinkveyn, Venn diagrammasi kabi
texnologiyalar qo‘llanilishining afzalliklari tahlil qilinadi. Shuningdek, raqamli ta’lim resurslari,
elektron darsliklar, mobil ilovalar va vizual texnologiyalardan foydalanishning fe’lni o‘rgatishda
qanday natijalar berishi yoritiladi. Tadqiqot natijalari innovatsion yondashuvlarning
o‘quvchilarning mustaqil fikrlashi, grammatik tushunchalarni tez va oson o‘zlashtirishi hamda
amaliy qo‘llay bilishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini ko‘rsatadi. Shu boisdan, maqolada ona tili
o‘qituvchilariga fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda zamonaviy texnologiyalardan samarali
foydalanish bo‘yicha tavsiyalar beriladi.
Kirish so’zlar: Innovatsion pedagogika, Pedagogik texnologiya, Interfaol ta’lim,
Differensial yondashuv, Axborot.
INNOVATIVE PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN LEARNING VERB WORD
GROUPS IN MOTHER LANGUAGE LESSONS
Abstract. This article discusses the use of innovative pedagogical technologies in the study
of verb phraseology in native language classes. Verb phraseology is important in the formation of
students' speech and grammatical competence, and its teaching using modern educational
technologies serves to increase educational efficiency. The article analyzes the advantages of using
technologies such as interactive methods, cluster, brainstorming, syncwine, Venn diagram. It also
discusses the results of using digital educational resources, electronic textbooks, mobile
applications and visual technologies in teaching verbs. The results of the study show that
innovative approaches have a positive effect on students' independent thinking, quick and easy
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
542
mastery of grammatical concepts, and their practical application. Therefore, the article provides
recommendations for native language teachers on the effective use of modern technologies in
teaching verb phraseology.
Keywords: Innovative pedagogy, Pedagogical technology, Interactive education,
Differential approach, Information.
ИННОВАЦИОННЫЕ ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ТЕХНОЛОГИИ В ИЗУЧЕНИИ
ГЛАГОЛОГО СЛОВОВОГО РАМКА НА ЗАНЯТИЯХ РОЖДНОГО ЯЗЫКА
Аннотация. В данной статье рассматривается вопрос использования
инновационных педагогических технологий при изучении глаголов на уроках родного языка.
Глагольная лексика имеет важное значение в формировании речевой и грамматической
компетентности учащихся, а ее обучение с помощью современных образовательных
технологий служит повышению эффективности обучения. В статье анализируются
преимущества использования таких технологий, как интерактивные методы, кластер,
мозговой штурм, syncway, диаграмма Венна. В нем также рассказывается, как
использование цифровых учебных ресурсов, электронных учебников, мобильных
приложений и визуальных технологий может дать результаты в обучении глаголам.
Результаты исследования показывают, что инновационные подходы положительно
влияют на самостоятельное мышление студентов, быстрое и легкое усвоение
грамматических понятий и их практическое применение. Поэтому в статье даны
рекомендации по эффективному использованию современных технологий при обучении
учителей-носителей языка глагольной лексике.
Ключевые слова: Инновационная педагогика, Педагогические технологии,
Интерактивное образование, Дифференциальный подход, Информация.
Kirish
Bugungi taʼlim jarayoni vaqtida interfaol uslublar, innovatsion texnologiyalar, pedagogik
va axborot texnologiyalarini oʼquv darslari jarayoni mobaynida foydalanishga boʼlgan intilish,
eʼtibor kundan – kunga ortib bormoqda. Oʼqituvchi ushbu jarayonda oʼquvchining shaxsiy
takomillanishi, rivojlanishi, bilim olishi va tarbiyalanishiga muhit yaratadi va shuning bilan bir
qatorda boshqaruvchilik, yoʼnaltiruvchilik funktsiyasini ham bajaradi. Ona tili darslarida, ayniqsa,
fe’l so‘z turkumini o‘rganishda zamonaviy yondashuvlardan foydalanish o‘quvchilarning til
haqidagi bilimlarini chuqurlashtirish, nutqiy kompetensiyasini rivojlantirish va dars jarayonini
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
543
qiziqarli tashkil etishda muhim rol o‘ynaydi. An’anaviy ta’lim usullari o‘rniga interfaol va kreativ
metodlardan foydalanish natijasida o‘quvchilarning darsga bo‘lgan qiziqishi ortadi, mustaqil
fikrlash, mantiqiy tahlil qilish va grammatik tushunchalarni ongli ravishda o‘zlashtirish
ko‘nikmalari shakllanadi. Fe’l so‘z turkumi o‘zining shakllanishi, zamon, mayl, nisbat, shaxs-son
kabi grammatik xususiyatlari bilan ona tilining eng murakkab, lekin ahamiyatli bo‘lgan so‘z
turkumlaridan biri hisoblanadi. Shu sababli ushbu mavzuni o‘qitishda innovatsion texnologiyalar,
jumladan, raqamli resurslar, interfaol metodlar va vizual materiallardan foydalanish fe’lning
nazariy va amaliy jihatlarini samarali o‘zlashtirishga xizmat qiladi. Fe’l so‘z turkumini
o‘rganishda zamonaviy pedagogik texnologiyalarning ahamiyati, samaradorlik darajasi va ularni
qo‘llash usullari tahlil qilinadi. Bundan tashqari, innovatsion yondashuvlar yordamida
o‘quvchilarning fe’lni o‘zlashtirish jarayonini qanday yaxshilash mumkinligi haqida ilmiy-amaliy
tavsiyalar beriladi.
Adabiyotlar tahlili va metod
Ona tili ta’limida so‘z turkumlarini, xususan, fe’lni o‘rgatish o‘quvchilarning grammatik
bilimlarini mustahkamlash va ularning og‘zaki hamda yozma nutqini rivojlantirishda muhim rol
o‘ynaydi. Fe’l o‘zining shakllanishi, zamon, mayl, nisbat, shaxs-son kabi murakkab grammatik
xususiyatlari bilan ona tilining asosiy unsurlaridan biri hisoblanadi. An’anaviy ta’lim usullari
ba’zan o‘quvchilar uchun zerikarli bo‘lib, dars jarayoniga qiziqish kamayishiga sabab bo‘lishi
mumkin. Shu sababli fe’lni o‘rgatishda innovatsion pedagogik texnologiyalardan foydalanish
dolzarb masala hisoblanadi. Innovatsion texnologiyalar ta’lim jarayonini zamonaviy talablar
asosida tashkil etish, o‘quvchilarni mustaqil va ijodiy fikrlashga o‘rgatish hamda dars
samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Fe’l so‘z turkumini o‘qitishda qo‘llanilishi mumkin
bo‘lgan asosiy innovatsion texnologiyalar quyidagilardan iborat:
Interfaol metodlar
-
Klaster – fe’lning ma’nosi, shakllari va turlari bo‘yicha tarmoqlangan tushunchalar
tizimini yaratish orqali bilimlarni chuqurlashtirishga yordam beradi.
-
Aqliy hujum – o‘quvchilarning fe’lga doir bilimlarini aniqlash va yangi tushunchalarni
o‘zlashtirishga tayyorlash uchun qo‘llaniladi.
-
Venn diagrammasi – fe’lning boshqa so‘z turkumlari bilan o‘xshash va farqli jihatlarini
taqqoslash uchun ishlatiladi.
Elektron ta’lim vositalari
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
544
Elektron darsliklar va test tizimlari o‘quvchilarning fe’l haqidagi nazariy bilimlarini
mustahkamlashga imkon yaratadi. Ommabop mobil ilovalar (Quizlet, Kahoot, LearningApps)
o‘quvchilarning fe’l mavzusida interfaol mashqlar bajarishiga yordam beradi. Video darslar va
multimediali materiallar fe’l mavzusini yanada qiziqarli va tushunarli shaklda yetkazishga xizmat
qiladi.
Gamifikatsiya (o‘yinlashtirish)
-
O‘yin shaklidagi darslar o‘quvchilarning ishtirokini faollashtiradi va fe’l mavzusini oson
o‘zlashtirishga yordam beradi.
-
“Qaysi fe’l?” viktorinalari, fe’l shakllarini moslashtirish bo‘yicha interfaol o‘yinlar, rolli
o‘yinlar dars jarayonini jonlantiradi.
Tahliliy va loyihaviy metodlar
-
O‘quvchilar fe’l bilan bog‘liq kichik tadqiqot loyihalarini bajarishlari orqali mavzuni
chuqurroq o‘rganadilar.
-
Mustaqil izlanishlar va muammoli vaziyatlarni hal qilish orqali grammatik tushunchalar
yanada mustahkamlanadi.
Fe’l so‘z turkumini innovatsion texnologiyalar asosida o‘rgatish nafaqat grammatik
bilimlarni yaxshilash, balki o‘quvchilarning mantiqiy va ijodiy fikrlash qobiliyatlarini
rivojlantirishga ham xizmat qiladi. Interfaol metodlar, raqamli resurslar va o‘yin texnologiyalari
orqali o‘quvchilarning darsga bo‘lgan qiziqishi ortadi, mavzuni o‘zlashtirish samaradorligi oshadi.
Shu bois, ona tili darslarida fe’l mavzusini o‘qitishda zamonaviy pedagogik
texnologiyalardan foydalanish bugungi ta’lim jarayonining ajralmas qismi bo‘lishi kerak.
Ona tili fanini o'qitish jarayonini yanada takomillashtirish borasida o'z yechimini
kutayotgan bir qator dolzarb muammo va kamchiliklar saqlanib qolmoqda. Jumladan:
1. Ona tili fanini o'qitishda asosan nazariy maʼlumotlarga e'tibor berilgan bo'lib,
o'quvchining nutqiy kompetensiyasini shakllantirishga yetarlicha diqqat-e'tibor qaratilmagan;
2. Ona tili fanida o'qitiladigan mavzular sinflar kesimida tahlil qilinganda, o'quvchi uchun
murakkab bo'lgan ko'plab grammatik mavzularning borligi; ona tili fanini hayot bilan bog'lab
o'tishga, ona tilimizning boy sharoitlaridan yetarlicha foydalangan tarzda, o'quvchilarga
mazmunli, sodda va qiziqarli shaklda yetkazib berishga diqqat-eʼtibor berilmagan;
3. O'quvchilar darsliklardagi mavzularni o'zlashtirishida intilish, ishtiyoq, maylni paydo
qiladigan, mantiqiy, kreativ, ijodiy fikrlashga chorlovchi mashqlar, topshiriqlar bugungacha oʻz
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
545
aksini topmagan; umumiy o'rta ta'lim maktablarida ona tili fanini o'qitishning yangi, samarali
metodlari, ilg'or pedagogik texnologiyalarini keng joriy etish talab darajasida emas;
4. Ona tili fanining ilmiy metodik ta'minoti yetarli darajada ishlab chiqilmagan;
5. O'qituvchi va pedagoglarning metodik ta'minotini takomillashtirish, ona tili va adabiyot
fani o'qituvchilari va mutaxassislar uchun masofadan o'qitish kurslari keng joriy qilinmagan;
5. Mavjud oliy ta'lim muassasalarida ona tili fani yo'nalishida o'qituvchi, pedagog,
kadrlarni tayyorlash sifati hozirgi kun talablariga xos kelmasligi ona tili fanini oʻqitishni tubdan
qayta ko'rib chiqish va zamon talabiga mos tarzda yangilashni taqozo etmoqda.
Natijalar
Ona tili fanidan "Gapning ikkinchi darajali bo'laklari mavzusi o'rganilgandan so'ng
o'quvchilarga "Guruhlarda ishlash texnologiyasi" yordamida "Men to'ldiruvchiman!" mavzusida
ijodiy matn tuzish beriladi. Ushbu metod yakka tarzda, kichik yoki yakka tartibda, kichik yoki
katta guruhlar tomonidan ham amalga oshishi ham mumkin. Mavzu borasidan matn o'quvchilar
yordamida taqdim etiladi. Bu texnologiya yordamida o'quvchilarning jamoada ishlash malakalari
shakllantiriladi, xotirasi mustahkamlanadi, yozma yoki og'zaki savodxonligi o'stirilib, ijodiy matn
yaratish ko'nikmasi yanada mustahkamlanadi. Ona tili darslarida o'quvchilarning yozma nutqi va
imloviy savodxonligini mustahkamlash niyatida matn yaratish borasidan ko'pgina qiziqarli
topshiriqlar taqdim etish mumkin. Shuningdek, "Morfologiya" bo'limini o'tish vaqtida har bir so'z
turkumi borasidan grammatik ertak to'qish vazifasi berilsa, o'quvchilarning grammatik
savodxonligi yaxshilash bilan birgalikda mantiqiy mushohada qilish qobiliyati takomillashadi,
ijodkorligi oshadi.
Ona tili darslarida fe’l so‘z turkumini o‘rgatishda innovatsion pedagogik texnologiyalardan
foydalanish quyidagi ijobiy natijalarga olib keladi:
O‘quvchilarning faolligi oshadi
-
Interfaol metodlar, gamifikatsiya va raqamli texnologiyalar dars jarayonida
o‘quvchilarning ishtirokini oshiradi.
-
Passiv tinglovchilar o‘rniga, o‘quvchilar faol fikrlovchi va muhokama yurituvchi shaxs
sifatida shakllanadi.
Mavzuni tushunish va o‘zlashtirish darajasi yuqorilaydi
-
Klaster, Venn diagrammasi, aqliy hujum kabi metodlar orqali fe’lning grammatik va
semantik xususiyatlari chuqur o‘rganiladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
546
-
Vizual va interfaol materiallardan foydalanish natijasida mavzular yanada tushunarli
bo‘ladi.
Mustaqil va tanqidiy fikrlash rivojlanadi
-
O‘quvchilar o‘zlari mustaqil tahlil qilib, fe’lning ma’no va shakl o‘zgarishlarini
tushunishga harakat qiladilar.
-
Muammoli vaziyatlarni hal qilish orqali tanqidiy fikrlash ko‘nikmalari shakllanadi.
Texnologik savodxonlik ortadi
-
O‘quvchilar elektron darsliklar, onlayn testlar va mobil ilovalardan foydalanish orqali
raqamli texnologiyalar bilan ishlash ko‘nikmalarini rivojlantiradilar.
-
Zamonaviy ta’lim vositalaridan samarali foydalanish o‘quvchilarning bilim olish
imkoniyatlarini kengaytiradi.
Dars jarayonining samaradorligi oshadi
-
An’anaviy yondashuvlarga qaraganda innovatsion texnologiyalar bilan tashkil etilgan
darslar tez va samarali natija beradi.
-
O‘quvchilar mavzuni zerikmasdan, qiziqish bilan o‘zlashtiradilar, bu esa darslarning
sifatini oshiradi.
Yozma va og‘zaki nutq ko‘nikmalari rivojlanadi
-
Fe’l so‘z turkumiga oid topshiriqlar orqali o‘quvchilar grammatik jihatdan to‘g‘ri gap
tuzish va o‘z fikrlarini aniq ifodalashga o‘rganadilar.
-
O‘yinlar va muhokamalar orqali og‘zaki nutq boyib boradi.
Baholash jarayoni tezlashadi va aniq bo‘ladi
-
Elektron testlar, viktorinalar va onlayn platformalar orqali o‘quvchilarning bilim
darajasini real vaqt rejimida aniqlash mumkin bo‘ladi.
-
O‘qituvchilar baholashni tez va shaffof amalga oshirishlari mumkin.
Innovatsion pedagogik texnologiyalardan foydalanish o‘quv jarayonining sifatini oshirib,
o‘quvchilarning fe’l mavzusini tez va samarali o‘zlashtirishiga yordam beradi. Shuningdek,
zamonaviy texnologiyalar orqali mustaqil ta’lim olish imkoniyatlari kengayib, o‘quvchilarning
bilim olishga bo‘lgan qiziqishi oshadi.
Xulosa
Ona tili darslarida fe’l so‘z turkumini o‘rganishda innovatsion pedagogik
texnologiyalardan foydalanish ta’lim samaradorligini sezilarli darajada oshirish imkonini beradi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
547
Ushbu texnologiyalar o‘quvchilarning faolligini oshirish, mustaqil fikrlash va mantiqiy
tahlil qilish qobiliyatlarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Shuningdek, interfaol usullar, raqamli
texnologiyalar va zamonaviy ta’lim platformalaridan foydalanish dars jarayonini yanada qiziqarli
va mazmunli qiladi.
Innovatsion texnologiyalar ta’lim jarayonida an’anaviy yondashuvlarni to‘ldirib,
o‘quvchilarning bilimlarni tez va samarali o‘zlashtirishiga ko‘maklashadi. Axborotni chuqur
anglash, mustaqil izlanish olib borish, jamoaviy ishlash va fikr almashish ko‘nikmalari
shakllanadi. O‘quvchilar nafaqat grammatik tushunchalarni o‘rganibgina qolmay, balki ularni
kundalik hayotda qo‘llashga ham o‘rganadilar.
Natijada, innovatsion pedagogik texnologiyalar o‘quvchilarning bilim olishga bo‘lgan
qiziqishini oshiradi, ta’lim sifatini yaxshilaydi va ularning kelajakdagi akademik hamda kasbiy
rivojlanishiga mustahkam poydevor yaratadi. Shu bois, zamonaviy ta’lim jarayonida innovatsion
texnologiyalarni keng joriy etish dolzarb ahamiyatga ega.
REFERENCES
1.
Shayxislamov, N.Ona tili va adabiyot darslarida zamonaviy pedagogik texnologiyalarni
qoʻllash mahorati. Science and Education,2020.
2.
Shayxislamov, N., & Baykabilov, U.Til – millatning maʼnaviy merosi. Tilning leksik-
semantik tizimi, qiyosiy tipologik izlanishlar va adabiyotshunoslik muammolari, 2020.
3.
Xolbekov, S. B.Adabiyot darslarida interfaol metodlardan foydalanish samarasi. Science and
Education, 2020.
4.
Rafiyev A. G’ulomova N. Ona tili va adabiyot (kasb-hunar kollejlari uchun darslik). T.
“Sharq”, 2013.
5.
Sayidahmedov N.”Pedagogik mahorat va pedagogik texnologiya”. – T.: 2003.
