1022
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
UO‘K: 796.835
YAKKAKURASH SPORT FAOLIYATI BO‘YICHA IJTIMOIY YONDASHUVNING
O‘RNI VA AHAMIYATI
Umarov Qahhor Abbosovich
P.f.b.f.d. (PhD), доtsеnt. Oriental universitet.
O‘zbekiston, Toshkent shahri
E-mail:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15070332
Annotatsiya.
Jismoniy tarbiya nafaqat organizmning sog‘lom va mustahkam bo‘lishi,
balki ijtimoiy, psixologik va ma'naviy rivojlanish uchun ham muhimdir. Jismoniy tarbiya
jarayonida ijtimoiy yondashuvlar jismoniy faollikni targ‘ib qilish, sog‘lom turmush tarzini
shakllantirish va jamiyatda jismoniy madaniyatni rivojlantirishda katta ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar:
Ijtimoiy yondashuv, sport faoliyati, sport turlari.
РОЛЬ И ЗНАЧЕНИЕ СОЦИАЛЬНОГО ПОДХОДА К СПОРТИВНОЙ
ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ПО ЕДИНАБОРСТВЕ
Аннотация.
Физическое воспитание важно не только для поддержания здоровья
и укрепления организма, но и для социального, психологического и духовного развития. В
процессе физического воспитания социальные подходы играют важную роль в
продвижении физической активности, формировании здорового образа жизни и
развитии физической культуры в обществе.
Ключевые слова:
Социальный подход, спортивная деятельность, виды спорта.
ROLE AND IMPORTANCE OF SOCIAL APPROACH TO SPORTS ACTIVITIES IN
FIGHTING
Abstract.
Physical education is important not only for maintaining a healthy and strong
div but also for social, psychological, and spiritual development. In the process of physical
education, social approaches play a significant role in promoting physical activity, shaping a
healthy lifestyle, and developing physical culture in society.
Key words:
Social approach, sports activity, types of sports.
Dolzarbligi.
Jismoniy tarbiya va sport faolligi, odamlarning bir-biri bilan o‘zaro
munosabatlarini mustahkamlash, ijtimoiy hamkorlikni rivojlantirish va umumiy jamoa ruhini
shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. Ijtimoiy yondashuv orqali, jismoniy tarbiya faqat shaxsiy
foyda keltirmasdan, balki butun jamiyatning salomatligini va rivojlanishini ta'minlaydi. Prezident
Shavkat Mirziyoyev jismoniy tarbiya va sport faoliyatini ommalashtirishga alohida e'tibor
qaratmoqda.
1023
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
Uning fikricha, jismoniy tarbiya va sport sohasini rivojlantirish orqali aholining sog'lig'ini
mustahkamlash, yoshlarni sog'lom turmush tarziga jalb etish va mamlakatning xalqaro sport
maydonlarida nufuzini oshirish mumkin. Prezidentimizning 2017-yil 3-iyundagi PQ-3031-sonli
qarorida jismoniy tarbiya va ommaviy sportni yanada rivojlantirish dasturi tasdiqlangan. Ushbu
dastur doirasida jismoniy tarbiya va sportni ommalashtirish, aholi, ayniqsa, yoshlarni jismoniy
tarbiya va sport bilan muntazam shug'ullanishga jalb etish, mamlakatimizda bu borada yaratilgan
sharoitlardan samarali foydalanish natijadorligini oshirish kabi vazifalar belgilangan.
Shuningdek, 2017-yil 1-fevraldagi PF-5650-sonli Farmonda jismoniy tarbiya va
ommaviy sportni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to'g'risida qaror qabul qilingan. Mazkur
qaror bilan jismoniy tarbiya va ommaviy sportni rivojlantirish dasturi tasdiqlanib, unga muvofiq
keng ko'lamli, aniq maqsadli ishlar amalga oshirilishi ko'zda tutilgan. Prezidentimizning 2017-yil
3-iyundagi PQ-3031-sonli qarorida jismoniy tarbiya va ommaviy sportni yanada rivojlantirish
dasturi tasdiqlangan. Ushbu dastur doirasida jismoniy tarbiya va sportni ommalashtirish, aholi,
ayniqsa, yoshlarni jismoniy tarbiya va sport bilan muntazam shug'ullanishga jalb etish,
mamlakatimizda bu borada yaratilgan sharoitlardan samarali foydalanish natijadorligini oshirish
kabi vazifalar belgilangan. Prezidentimizning 2017-yil 3-iyundagi PQ-3031-sonli qarorida
jismoniy tarbiya va ommaviy sportni yanada rivojlantirish dasturi tasdiqlangan. Ushbu dastur
doirasida jismoniy tarbiya va sportni ommalashtirish, aholi, ayniqsa, yoshlarni jismoniy tarbiya
va sport bilan muntazam shug'ullanishga jalb etish, mamlakatimizda bu borada yaratilgan
sharoitlardan samarali foydalanish natijadorligini oshirish kabi vazifalar belgilangan. 2019-yil
24-yanvardagi PF-5635-sonli Farmon – sportni ommalashtirish to‘g‘risida va 2020-yil 30-
oktabrdagi PQ-4860-sonli Qaror bilan bolalar sportini rivojlantirish. Prezident Shavkat
Mirziyoyev jismoniy tarbiya va sport faoliyatini ommalashtirishga alohida e'tibor qaratmoqda
va ijobiy yodashib dasturiy loyihalarni targ‘ib qilish to‘g‘risida 2022-yil 4-martdagi PQ-157-
sonli Qaror – sport infratuzilmasini rivojlantirish to‘g‘risida qaror qabul qilindi.
Ishning maqsadi:
jismoniy tarbiya va sport faoliyatining ijtimoiy jihatlari, uning
jamiyatda qanday ahamiyatga ega ekanligini tahlil qilishdir. Bu orqali jismoniy tarbiya va
sportning nafaqat individual, balki jamiyat darajasidagi foydalari va ahamiyati haqida tushuncha
ega bo‘lish kerak.
Ishning yangiligi:
Ijtimoiy himoya asosida, jismoniy tarbiya jarayonida ijtimoiy
yondashuvlar jismoniy faollikni targ‘ib qilish, sog‘lom turmush tarzini shakllantirish va
jamiyatda jismoniy madaniyatni rivojlantirish tizimining avzaliklari zarur deb hisoblanilgan.
Tadqiqot vazifalari:
Jismoniy tarbiya va sportdagi ijtimoiy yondashuvning vazifalari va
sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish kerak. Jismoniy faollikni kundalik hayotga kiritish va
jismoniy tarbiyani jamiyatda keng ommalashtirish kerak.
1024
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
Ijtimoiy tenglikni yaratish: Jismoniy tarbiya va sport orqali jamiyatdagi barcha
qatlamlarga teng imkoniyatlar yaratish maqul hisoblash mumkin. Jismoniy madaniyatni
rivojlantirish esa jamiyatda jismoniy tarbiya va sportning ahamiyatini keng targ‘ib qilish va bu
sohada ijtimoiy qadriyatlarni rivojlantirish kerak.Jismoniy faollikning ruhiy va jismoniy
salomatlikka bo‘lgan ta'sirini o‘rganish va jamiyatda stress, depressiya va boshqa salbiy
holatlarni kamaytirish esa odamlar o‘rtasidagi ijtimoiy aloqalarni mustahkamlashdir. Sport va
jismoniy tarbiya orqali odamlar o‘rtasida ijtimoiy hamkorlik va hamjihatlikni rivojlantirish.
Tadqiqot obekti:
Ta'lim muassasalarida jismoniy tarbiya o‘qituvchilari, sport
maktablarini sifat nazoratidan o‘tqazish kerak.
Tadqiqot peredmeti:
Ijtimoiy yondashuv – sportni rivojlantirishda barcha ijtimoiy
guruhlarning ishtirokini ta’minlash, inklyuziv sport dasturlarini joriy etish va sport
infratuzilmasini kengaytirishdir.
Tadqiqotning ilmiy amaliy ahamiyati:
Sport boshqaruvi davlat, jamoatchilik va xususiy
sektor o‘rtasidagi hamkorlik asosida amalga oshiriladi. Bunda asosiy e’tibor sport infratuzilmasi,
ommaviy sport va professional sportni rivojlantirishga qaratiladi.
Ta'lim Muassasalari (100% Erkinlik huquqi)-
Ta'lim muassasalari, o'zining asosiy
vazifasi bo'yicha, o'quvchilarga ta'lim olishda erkinlik va teng imkoniyatlar yaratish bilan ajralib
turadi. Bu muassasalarda o'quvchilar faqat bilim olish bilan cheklanmay, balki o'z qiziqishlariga
qarab sport, san'at, ilmiy faoliyat kabi sohalarda ham erkin ravishda ishtirok etishlari mumkin.
Maktab va boshqa ta'lim muassasalarida sport sohasida ham shunday erkinliklar mavjud.
Masalan, o'quvchilar o'zlari qiziqqan sport turlarini tanlab, futbol, basketbol, voleybol, yoki
yengil atletika kabi sport musobaqalarida qatnashishlari mumkin.
O'qish jarayonida jismoniy tarbiya darslari, o'quvchilarni har tomonlama rivojlantirishga
qaratilgan bo'lib, ularning jismoniy va ruhiy salomatligini mustahkamlashga xizmat qiladi.
1025
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
Ta'lim muassasalarida sportning muhim o'rni o'quvchilarga o'z salohiyatlarini to'liq ochish
imkonini beradi.
Sport maktablari
– bu o'zida sportni professional darajada o'rganish imkoniyatini
taqdim etuvchi muassasalardir. Bu yerda o'quvchilar sportni faqat o'yin sifatida emas, balki
jismoniy va intellektual rivojlanishning ajralmas qismi sifatida o'rganadilar. Sport maktablari
70% erkin huquqni taqdim etadi, ammo shu bilan birga, ularning faoliyatida ijtimoiy ehtiyojlar
va holatlar ham muhim ahamiyatga ega. Misol uchun, sport maktablarida futbol, basketbol,
tennis kabi sport turlariga bo'lgan ehtiyojlar va talablarga qarab, o'quvchilarni tanlashda ijtimoiy
holatlar (masalan, viloyat yoki mamlakat miqyosidagi jamoaviy ehtiyojlar) inobatga olinishi
mumkin. Sport maktablarida ishtirokchilar sportni o'rganish jarayonida o'z qobiliyatlarini
professional darajaga ko'tarish uchun hamma imkoniyatga ega bo'lishadi.
O'quvchilar sport musobaqalarida ishtirok etish orqali jismoniy va ruhiy holatini
yaxshilaydi, bir vaqtning o'zida maqsadlariga erishish uchun qat'iyat va intizomni rivojlantiradi.
Maktab To'garaklari -
o'quvchilarga ta'lim muassasasida o'z qiziqishlariga mos
faoliyatlarga qatnashish imkonini beradi. Maktab to'garaklarida o'quvchilar o'z qobiliyatlarini
rivojlantirish uchun sport va san'at kabi turli sohalarda erkin ishtirok etishadi. Biroq, ba'zi
hollarda, to'garaklar tashkil etilishida ijtimoiy ehtiyojlar va maktabning jamiyatdagi o'rni hisobga
olinadi. Masalan, sport to'garaklari, o'quvchilarning sportga bo'lgan qiziqishini inobatga olib
tashkil qilinadi. Agar sport musobaqalari yaqinlashib qolgan bo'lsa, maktabda o'quvchilarni
tayyorlash jarayoni yanada kuchaytiriladi. Bunday holatda, to'garaklar o'quvchilarning ijtimoiy
holatiga va sport musobaqalarida muvaffaqiyatga erishish ehtiyojlariga asoslanadi. Misol uchun,
futbol to'garagi, jamoaviy musobaqalarda ishtirok etish uchun o'quvchilarga jismoniy
tayyorgarlik beradi, shuningdek, ular sportning strategik va taktik jihatlarini o'rganadilar.
Xususiy sport klublari
– bu yuqori darajada sportni o'rgatish va o'z salohiyatini
namoyon qilishga intilayotganlar uchun mo'ljallangan muassasalardir. Bu klublarda ishtirokchilar
o'z istaklari va maqsadlariga ko'ra sportni o'rganadilar, ularning har biriga to'liq erkinlik taqdim
etiladi. Xususiy sport klublarida o'qish jarayonida o'quvchilarni tanlashda ijtimoiy ehtiyojlar va
holatlar inobatga olinmaydi. Har bir sportchi o'z qobiliyatini oshirish va muvaffaqiyatlarga
erishish uchun eng yuqori darajadagi sport o'quvchilari bilan ishlash imkoniyatiga ega. Xususiy
sport klublarida, misol uchun, tennis, suzish, voleybol, yoki karate kabi sport turlarida yuqori
malakali murabbiylar yordamida individual darslar tashkil etiladi. Bunday klublarda
sportchilarga zamonaviy trenajyorlar, sport zalidagi jihozlar va shaxsiy mashqlar yordamida
jismoniy holatni yaxshilash imkoniyatlari taqdim etiladi.
Shu bilan birga, xususiy sport klublarida o'quvchilarni muvaffaqiyatga erishish yo'lida
motivatsiya qilish uchun maxsus dasturlar ishlab chiqilgan (1-sexema).
1026
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
1-sexe
Xulosa
: Jismoniy tarbiya va sport faoliyati bo‘yicha ijtimoiy yondashuvning o‘rni va
ahamiyati juda katta. Sport va jismoniy tarbiya faqat shaxsiy sog‘likni yaxshilashga xizmat
qilibgina qolmay, balki jamiyatning ijtimoiy, psixologik va madaniy rivojlanishiga ham bevosita
ta’sir ko‘rsatadi.
Birinchidan, sport va jismoniy tarbiya orqali jismoniy salomatlikni oshirish orqali
sog‘lom avlodni tarbiyalash mumkin. Bu o‘z navbatida, jamiyatda umumiy salomatlik darajasini
yaxshilaydi va turli kasalliklarning oldini olishga yordam beradi. Shuningdek, sport orqali
yoshlar orasida jamoaviy ish, rahbarlik va mas'uliyatni o‘rgatish mumkin. Bu ijtimoiy
qadriyatlarni rivojlantirishga va jamiyatning ijtimoiy barqarorligini mustahkamlashga xizmat
qiladi.
Ikkinchidan, ijtimoiy yondashuv sportni faqat individual faollik sifatida emas, balki
ijtimoiy jarayon sifatida ko‘rib, uning barcha qatlamlarga tarqalishiga erishishni maqsad qilgan.
Jamiyatning har bir a’zosining sportga bo‘lgan qiziqishi, sportning ijtimoiy ahamiyatini
oshiradi va insonlar o‘rtasidagi hamjihatlikni kuchaytiradi. Bu o‘zgarishlarni shahar va
qishloqlarda, ayniqsa, yoshi kattalar va ijtimoiy faoliyatga kamroq jalb qilingan guruhlar orasida
amalga oshirish mumkin.
Uchinchidan, sport va jismoniy tarbiya orqali ijtimoiy jihatdan zaif guruhlarni qo‘llab-
quvvatlash va ularning hayot sifatini yaxshilash mumkin. Misol uchun, nogironlar, yoshlar yoki
Dasturlarni sifatli
baholash kerak.
Dastur Faoliyatlari
va Mashg'ulotlarni
ishlab chiqish
kerak.
Dastur loyihasi va
natijalari bilan
muvaffaqiyatga
erishish kerak.
Dastur yaratishdan oldin
maqsadi va Vazifalari
bo`lishi kerak.
Dastur loyihasi
bo`yicha tashkiloti
bilar shartnoma
tuzilishi kerak.
1027
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
kam ta’minlangan oilalarning sportga bo‘lgan qiziqishi ularning jamiyatdagi o‘rni va rolini
mustahkamlashga yordam beradi.
Umuman olganda, jismoniy tarbiya va sport faoliyatiga ijtimoiy yondashuv jamiyatning
sog‘lom, barkamol va faol fuqarolarini shakllantirishda hal qiluvchi omil hisoblanadi. Uning
ahamiyati shundaki, sport va jismoniy tarbiya nafaqat shaxsiy yutuqlarni, balki umumiy ijtimoiy
rivojlanishni ham ta’minlaydi.
REFERENCES
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori. "Jismoniy tarbiya va ommaviy sportni
yanada rivojlantirish" (2020). Lex.uz.
2.
Salimov O. I. "Jismoniy tarbiya va jismoniy madaniyatning jamiyatdagi o‘rni va
ahamiyati" (2015).
3.
Hayitov O.E. "Sport faoliyati psixologiyasi" (2012). Toshkent: O‘zbekiston Milliy ilmiy
nashriyoti.
4.
G‘ulomov Z.T., Nabiullin R.X., Kamilova G.Z. "Jismoniy tarbiya va sport menejmenti"
(2015). Renessans nashriyoti.
5.
Umarov U.O. "Jismoniy tarbiya va sportning global rivojlanish holati tahlili" (2020).
6.
В.К. Шитов КИКБОКСИНГ тренировки для начинающих 1 по 36. Учебное
пособие. ФКиС, М. 2004.- 244 с.
7.
Q.A.Umarov. “Sport pedagogik mahoratini oshirish” (kikboks). O‘quv qo‘llanma.
Toshkent-2024 y.-150 bet.
