1416
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
TISH PULPASIDAGI YALLIG‘LANISH JARAYONINI DAVOLASHNING
ZAMONAVIY BIOLOGIK VA JARROHLIK USULLARI
Barotova Shaxnoza Oripovna
Osiyo Xalqaro Universiteti
E-mail:
https://doi.org/10.5281/zenodo.15093878
Annotatsiya.
Ushbu tadqiqotning asosiy maqsadi tish kasalliklari doirasida pulpa
kasalliklarini nazariy jihatdan o‘rganishdan iborat. Tadqiqot davomida pulpaning morfologik
tuzilishi va uni davolash usullari tahlil qilinib, asosiy metodlar muhokama etilgan. Statistika va
ilmiy maqolalar asosida amalga oshirilgan tahlillar natijasida pulpit kasalligini davolashning
zamonaviy usullari aniqlangan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, pulpit tish kasalliklari
orasida eng keng tarqalgan kasalliklardan biri bo‘lib, klinik holatlarga qarab samarali davolash
usullari sezilarli darajada takomillashgan.
Kalit so‘zlar:
pulpit, pulpa, tish bo‘shlig‘i, amptuatsiya, ekstirpatsiya.
MODERN BIOLOGICAL AND SURGICAL METHODS OF TREATING
INFLAMMATORY PROCESS IN THE DENTAL PULP
Abstract.
The main purpose of this study is to theoretically study pulp diseases within the
framework of dental diseases. During the study, the morphological structure of the pulp and
methods of its treatment were analyzed, and the main methods were discussed. As a result of the
analysis based on statistics and scientific articles, modern methods of treating pulpitis were
identified. The results of the study showed that pulpitis is one of the most common diseases
among dental diseases, and effective treatment methods have been significantly improved
depending on clinical conditions.
Keywords:
pulpitis, pulp, tooth cavity, amputation, extirpation.
СОВРЕМЕННЫЕ БИОЛОГИЧЕСКИЕ И ХИРУРГИЧЕСКИЕ МЕТОДЫ ЛЕЧЕНИЯ
ВОСПАЛЕНИЯ В ПУЛЬПЕ ЗУБА
Аннотация.
Основной целью данного исследования является теоретическое
изучение заболеваний пульпы в рамках стоматологических заболеваний. В ходе
исследования был проведен анализ морфологического строения пульпы и методов ее
обработки, а также рассмотрены основные методы. В результате анализа
статистических данных и научных статей были выявлены современные методы лечения
пульпита. Результаты исследования показали, что пульпит является одним из наиболее
распространенных стоматологических заболеваний, а эффективные методы лечения
были значительно улучшены в зависимости от клинических условий.
Ключевые слова:
пульпит, пульпа, полость зуба, ампутация, экстирпация.
1417
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
Pulpit rivojlanishida uchinchi kun muhim bosqichlardan biri hisoblanadi. Statistika
ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekistonda har yili pulpit tashxisi bilan bog‘liq holatlar soni ortib
bormoqda. O‘tish davridagi tish kasalliklari umumiy statistik ko‘rsatkichlarning 11,2% ini
tashkil etadi. Bunda asoratlar sonining oshishi 32% dan 50% gacha yetadi. Ushbu raqamlar
O‘zbekistonda pulpit kasalligining dolzarb masala bo‘lib qolayotganligini tasdiqlaydi.
Tish kasalliklari sharoitida pulpani davolash usullarini nazariy jihatdan o‘rganish asosiy
maqsad hisoblanadi.
Pulpit keng tarqalgan tish kasalliklaridan biri bo‘lib, uni davolashning asosiy usullari
biologik va jarrohlik yo‘nalishlariga ajratiladi. Biologik usul to‘g‘ridan-to‘g‘ri va bilvosita
amaliyotlarni o‘z ichiga oladi, jarrohlik usullari esa hayotiy amputatsiya, hayotiy ekstirpatsiya va
devital ekstirpatsiyadan iborat.
Pulpa murakkab anatomiya tuzilishiga ega bo‘lib, biriktiruvchi to‘qimalar va hujayrali
elementlardan tashkil topgan. U qon tomirlar, asab tolalari va reseptorlar bilan boyitilgan bo‘lib,
tishning himoya, oziqlanish va qayta tiklanish jarayonlarini ta’minlaydi.
Pulpaning eng keng tarqalgan zararlanishi pulpit hisoblanadi. Bu holat, odatda, kariyes
tufayli yuzaga keladi va kuchli og‘riqlar bilan namoyon bo‘ladi. Hozirda pulpitni davolashning
turli xil usullari mavjud bo‘lib, ular konservativ (biologik) va jarrohlik usullariga bo‘linadi.
Biologik usul pulpaning hayotiyligini saqlashga qaratilgan bo‘lib, organizmning tabiiy
tiklanish imkoniyatlaridan foydalanadi. Bu usul pulpaning mikroorganizmlar ta’sirida
zararlanishining oldini olishga va himoya mexanizmlarini faollashtirishga yordam beradi.
Biologik davolash usuli kaltsiy gidroksid va boshqa mineral komponentlar asosida
amalga oshiriladi. U to‘g‘ridan-to‘g‘ri va bilvosita metodlarga bo‘linadi. To‘g‘ridan-to‘g‘ri
usulda tish bo‘shlig‘iga dori vositasi qo‘llanadi va pulpaning tiklanishi rag‘batlantiriladi.
Bilvosita usul esa chuqur kariyes mavjud bo‘lganda qo‘llaniladi va vaqtinchalik
plombalar yordamida amalga oshiriladi.
Jarrohlik usullarida esa pulpaning to‘liq yoki qisman olib tashlanishi amalga oshiriladi.
Hayotiy amputatsiya usulida ildiz kanallarida pulpa saqlanadi va uni regenerativ
jarayonlar uchun mos sharoitga keltirishga harakat qilinadi. Hayotiy ekstirpatsiya esa pulpaning
to‘liq olib tashlanishini nazarda tutadi. Devital ekstirpatsiyada pulpa oldindan maxsus vositalar
bilan nekrotik holatga keltiriladi va keyinchalik olib tashlanadi.
Vital amputatsiya usuli pulpaning ildiz kanallarida saqlanib qolishini ta’minlashga
asoslangan. Bu usul ko‘p ildizli tishlarda qo‘llanadi, bunda toj va ildiz pulpasining aniq
chegarasi ko‘rinib turadi. Ushbu metod pulpaning qayta tiklanish xususiyatlariga asoslangan.
1418
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
U faqatgina ildiz qismida patologik o‘zgarishlar bo‘lmaganda, periodont va parodont
sog‘lom bo‘lsa, shuningdek, bemorda organizmning qayta tiklanish qobiliyatini pasaytiruvchi
kasalliklar mavjud bo‘lmaganda qo‘llanadi.
Ushbu usulda avval kariyes bo‘shlig‘i to‘liq ochiladi va zararlangan to‘qimalar olib
tashlanadi. Keyin toj pulpasi qo‘lda yoki stomatologik uskunalar yordamida chiqariladi. Dori
vositalari bilan ishlov berilgandan so‘ng, ildiz kanallari ochilish joyiga kaltsiy gidroksid
asosidagi shifobaxsh pasta qo‘llanadi. Bu pasta dentin ko‘prik hosil bo‘lishini va ildiz
kanallarida hayotiy pulpaning saqlanishini ta’minlaydi. Yakuniy bosqichda esa doimiy plomba
qo‘yiladi.
Vital ekstirpatsiya usuli toj va ildiz pulpasining to‘liq olib tashlanishini o‘z ichiga oladi.
Davolash avval kariyes bo‘shlig‘ini ochish va to‘qimalarni olib tashlash bilan boshlanadi.
To‘liq ochilgan tish bo‘shlig‘idan pulpa chiqarilgach, ildiz kanallari asboblar va dori
vositalari yordamida ishlov beriladi. Klinik holatga qarab, kanallar guta-percha shpilkalar yoki
maxsus pastalar bilan plombalanadi. So‘ngra tish toj qismini tiklash uchun doimiy plombalar
qo‘llanadi.
Devital ekstirpatsiya usuli esa pulpani avval maxsus devitalizatsiya qiluvchi preparatlar
yordamida o‘ldirishni talab qiladi. Bu usul odatda ikki tashrifda amalga oshiriladi va hayotiy
pulpani bevosita olib tashlash qiyin bo‘lgan hollarda, masalan, qiyshiq yoki tor kanallar mavjud
bo‘lsa qo‘llanadi.
Pulpa nekroziga sabab bo‘luvchi dorilar tarkibida odatda mishyak angidridi va
paraformaldehid bo‘ladi. Ularning ta’siri pulpa oqsillarining denaturatsiyasi, hujayralar nafas
olishining buzilishi, nerv tolalari faoliyatining to‘xtashi, qon tomirlarining kengayishi va
tromboz shakllanishiga olib keladi. Birinchi tashrifda devitalizatsiya qiluvchi pasta ochilgan
pulpa shoxi ustiga qo‘yilib, vaqtinchalik plomba bilan yopiladi. Ikkinchi tashrifda esa nekrotik
pulpa olib tashlanadi, ildiz kanallari to‘liq ishlov berilib, doimiy plombalar bilan muhrlanadi.
Amaliy tajribalar shuni ko‘rsatdiki, zamonaviy pulpit davolash usullari orasida jarrohlik
metodlar keng qo‘llaniladi va hayotiy ekstirpatsiya eng samarali usul sifatida baholanmoqda.
Barcha klinik holatlar individual yondashuvni talab qiladi va har bir bemor uchun eng
mos davolash strategiyasi tanlanishi lozim.
REFERENCES
1.
Khayitova, M. Z. (2024). Modern views on the Causes and Treatment of Caries of
Temporary Teeth in Young Children.
International Journal of Alternative and
Contemporary Therapy
,
2
(9), 123-127.
1419
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
2.
Khayitova, M. D. (2024). Morphological Features of Bottle (Circular) Caries.
American
Journal of Bioscience and Clinical Integrity
,
1
(10), 117-124.
3.
Dzhuraevna, K. M. (2024). Features of Caries Morbidity in Preschool Children.
Research
Journal of Trauma and Disability Studies
,
3
(3), 300-305.
4.
Hayitova, M. & Taylakova, D. (2023).
DENTAL CARIES IS A DISEASE OF
CIVILIZATION.
Центральноазиатский журнал образования и инноваций
,
2
(8), 61-66.
5.
Джураевна, К. М. (2024). Клинико-морфологические аспекты трещин на задних
зубах у взрослых.
Научный журнал травматологии и инвалидности
,
3
(5), 429-432.
6.
Dzhuraevna, K. M. (2024). Prevalence and Course of Dental Diseases Among Younger
Patients.
Research Journal of Trauma and Disability Studies
,
3
(5), 433-436.
7.
Хайитова, М. Д. (2023). Особенности Возникновение И Течение Кариеса
Зубов.
Research Journal of Trauma and Disability Studies
,
2
(12), 356-363.
8.
Хайитова, М., & Тайлакова, Д. (2023). ВЗГЛЯД СТОМОТОЛОГА НА ГИГЕНУ
ПОЛОСТИ РТА У ДЕТЕЙ.
Инновационные исследования в современном мире:
теория и практика
,
2
(23), 58-59.
9.
Хайитова, М. Д. (2023). РАСПРОСТРАНЕННОСТЬ И РАСПРЕДЕЛЕНИЕ ТРЕЩИН
НА
ЗАДНИХ
ЗУБАХ
СРЕДИ
ВЗРОСЛЫХ
ПАЦИЕНТОВ
(ОБЗОР
ЛИТЕРАТУРЫ).
Лучшие интеллектуальные исследования
,
12
(1), 186-195.
10.
Dzhuraevna, K. M. (2024). Clinical and Morphological Aspects of Cracks on The Back
Teeth in Adults.
Research Journal of Trauma and Disability Studies
,
3
(5), 429-432.
11.
Dzhuraevna, K. M. (2023). THE FREQUENCY OF DENTAL DISEASES IN
CHILDREN
(LITERATURE
REVIEW).
Лучшие
интеллектуальные
исследования
,
12
(1), 159-168.
12.
Dzhuraevna, K. M. (2023).
FEATURES OF THE OCCURRENCE OF DENTAL DISEASES
IN CHILDREN.
Лучшие интеллектуальные исследования
,
12
(1), 178-185.
13.
Khayitova, M. (2025). GUIDELINES FOR DENTAL EMERGENCIES DURING A
PANDEMIC.
Modern Science and Research
,
4
(1), 827-835.
14.
Хаитова, М. (2025). СТОМАТОЛОГИК КАСАЛЛИКЛАР ПРОФИЛАКТИКАСИДА
ФТОР САКЛОВЧИ БИРИКМАЛАРНИНГ АХАМИЯТИ.
Современная наука и
исследования
,
4
(2), 1055–1065.
15.
Тошбеков Б. и Хаитова М. (2025). ТИШ КАРИЕСИ ПРОФИЛАКТИКАСИНИНГ
ИНСОН
ОРГАНИЗМИДАГИ
АХАМИЯТИ.
Современная
наука
и
исследования
,
4
(2), 591–594.
16.
Хафизов Р. Г. Современные этиологические, диагностические и лечебные аспекты
пульпита
1420
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
17.
Эндодонтия. Болезни пульпы: учебное пособие / А. С. Оправин Архангельск: Изд-
во Северного государственного медицинского университета, 2016. – 226 с.
18.
Кузиева, М. А. (2023). Клиникоморфологические Критерии Органов Ротовой
Полости При Применении Несъемных Ортопедических Конструкций.
Research
Journal of Trauma and Disability Studies
,
2
(12), 318-324.
19.
Abdusalimovna, K. M. (2024). THE USE OF CERAMIC MATERIALS IN
ORTHOPEDIC DENTISTRY.(Literature review).
TADQIQOTLAR
,
31
(3), 75-85.
20.
Abdusalimovna, K. M. (2024). CLINICAL AND MORPHOLOGICAL FEATURES OF
THE USE OF METAL-FREE CERAMIC STRUCTURES.
TA’LIM VA INNOVATSION
TADQIQOTLAR
,
13
, 45-48.
21.
Abdusalimovna, K. M. (2024). THE ADVANTAGE OF USING ALL-CERAMIC
STRUCTURES.
TA’LIM VA INNOVATSION TADQIQOTLAR
,
13
, 49-53.
22.
Abdusalimovna, K. M. (2024). MORPHO-FUNCTIONAL FEATURES OF THE
METHOD
OF
PREPARATION
OF
DEPULPATED
TEETH
FOR
PROSTHETICS.
SCIENTIFIC
JOURNAL
OF
APPLIED
AND
MEDICAL
SCIENCES
,
3
(4), 301-307
23.
Abdusalimovna, K. M. (2024). Clinical and Morphological Features of the Use of Non-
Removable Orthopedic Structures.
JOURNAL OF HEALTHCARE AND LIFE-SCIENCE
RESEARCH
,
3
(5), 73-78.
24.
Kuzieva, M. A. (2024). CARIOUS INFLAMMATION IN ADOLESCENTS: CAUSES,
FEATURES AND PREVENTION.
European Journal of Modern Medicine and
Practice
,
4
(11), 564-570.
25.
Kuzieva, M. A. (2024). Malocclusion–Modern Views, Types and Treatment.
American
Journal of Bioscience and Clinical Integrity
,
1
(10), 103-109.
26.
KUZIEVA, M. A. (2024). MODERN ASPECTS OF MORPHO-FUNCTIONAL DATA
AND TREATMENT OF AGE-RELATED CHANGES IN THE MAXILLOFACIAL
REGION.
Valeology:
International
Journal
of
Medical
Anthropology
and
Bioethics
,
2
(09), 126-131.
27.
Ахмедова, М., Кузиева, М., & Халилова, Л. (2025). СОСТОЯНИЕ
АЛЬВЕОЛЯРНОГО ОТРОСТКА И ПЕРИОСТА ПРИ ИСПОЛЬЗОВАНИИ
СЪЕМНЫХ ПРОТЕЗОВ.
Modern Science and Research
,
4
(1), 301-310.
28.
Ravshanovna, X. L. (2021, June). MINIMALLY INVASIVE METHODS OF
TREATMENT OF DENTAL CARIES IN ADULTS. In
" ONLINE-CONFERENCES"
PLATFORM
(pp. 118-119).
1421
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
29.
Khalilova, L. (2025). MAIN ASPECTS IN CARIES DIAGNOSIS.
Modern Science and
Research
,
4
(1), 707-715.
30.
Khalilova, Laziza. "GLASS IONOMER CEMENTS USED IN DENTISTRY."
Modern
Science and Research
3.12 (2024): 443-450.
31.
Халилова, Л., Axмедова, М., & Кузиева, М. (2025). ОСНОВНЫЕ АСПЕКТЫ ПРИ
ДИАГНОСТИКИ КАРИЕСА.
Modern Science and Research
,
4
(1), 697-706.
32.
Кузиева, Мадина, Малика Axмедова, and Лазиза Халилова. "СОВРЕМЕННЫЕ
АСПЕКТЫ ВЫБОРА МАТЕРИАЛА ДЛЯ ОРТОПЕДИЧЕСКОГО ЛЕЧЕНИЯ
БОЛЬНЫХ, НУЖДАЮЩИХСЯ В ПРОТЕЗИРОВАНИИ ЗУБОВ."
Modern Science
and Research
4.1 (2025): 322-333.
33.
Ахмедова, М., Кузиева, М., & Халилова, Л. (2025). СОСТОЯНИЕ
АЛЬВЕОЛЯРНОГО ОТРОСТКА И ПЕРИОСТА ПРИ ИСПОЛЬЗОВАНИИ
СЪЕМНЫХ ПРОТЕЗОВ.
Modern Science and Research
,
4
(1), 301-310.
34.
Кузиева, М., Ахмедова, М., & Халилова, Л. (2025). ГАЛЬВАНОЗ И МЕТОДЫ ЕГО
ДИАГНОСТИКИ В КЛИНИКЕ ОРТОПЕДИЧЕСКОЙ СТОМАТОЛОГИИ.
Modern
Science and Research
,
4
(2), 203-212.
35.
Kurbanova, N. V. (2024). Modern Presentation of Calcium-Containing Drugs in the
Course of the Study of Dental Diseases.
International Journal of Alternative and
Contemporary Therapy
,
2
(7), 12-14.
36.
Kurbanova, N. V. (2024). CLINICAL EVALUATION OF A CRACKED AND
FRACTURED TOOTH.
European Journal of Modern Medicine and Practice
,
4
(11),
544-548.
37.
Kurbanova, N. V. (2024). Clinical and Morphological Featuresthe Occurrence of Tooth
Decay.
International Journal of Alternative and Contemporary Therapy
,
2
(9), 128-132.
38.
Ахмедова, М., Кузиева, М., & Курбанова, Н. (2025). ЗАБОЛЕВАНИЙ ВИСОЧНО-
НИЖНЕЧЕЛЮСТНОГО СУСТАВА И ФОРМУЛИРОВАНИЕ ДИАГНОЗА.
Modern
Science and Research
,
4
(1), 279-289.
39.
Kurbanova, N. V. (2024, July). Modern Views on the use of Metal-Ceramic Structures in
Dental Prosthetics. In
Interdisciplinary Conference of Young Scholars in Social Sciences
(USA)
(Vol. 8, pp. 15-18). https://www. openconference. us/index. ph.
40.
Kurbanova, N. V. (2024). Clinical and Morphological Featuresthe Occurrence of Tooth
Decay.
International Journal of Alternative and Contemporary Therapy
,
2
(9), 128-132.
