ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
753
KOREYS VA O'ZBEK TILLARDA OZIQ-OVQATGA OID MAQOLLAR VA
IBORALAR ORQALI MILLIY VA MADANIY XUSUSIYATLARINI IFODALASH
Ermetova Jamila Ismailovna
Filologiya fanlari nomzodi, dotsent. UrDU “Koreyashunoslik va til ta’limi” loyihasi rahbari.
Matchanova Charosxon Shakirjon qizi
Filologiya va tillarni o‘qitish: koreys tili yo‘nalishi bakalavriat talabasi
Abu Rayhin Beruniy nomidagi Urganch Davlat Universiteti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15091071
Annotatsiya.
Ushbu maqola koreys va o'zbek tillaridagi oziq-ovqatga oid maqollar va
iboralarni tahlil qiladi. Taqqoslash tahliliga asoslanib, maqola oziq-ovqatga oid ifodalar orqali
bir xalqning milliy va madaniy xususiyatlarini qanday aks ettirishini muhokama qiladi. Koreys va
o'zbek tillaridagi oziq-ovqat mahsulotlariga oid maqollar va iboralar batafsil tahlil qilinib,
boshqa tildagi mos ifodalar bilan solishtirilgan. Ushbu tadqiqot asosida biz oziq-ovqatga oid
maqollarni ham o'rganish zaruratini ta'kidlaymiz, chunki u har ikki tilda madaniy ta'sirlarni aks
ettiradi.
Kalit so’zlar:
Maqollar, iboralar, koreys madaniyati, o'zbek madaniyati, milliy
xususiyatlar, oziq ovqat konseptini ifodalovchi iboralar.
EXPRESSING NATIONAL AND CULTURAL CHARACTERISTICS THROUGH
PROVERBS AND PHRASES ABOUT FOOD IN KOREAN AND UZBEKISTAN
Abstract.
The present article conducts a comparative analysis of food-related proverbs and
idioms in the Korean and Uzbek languages. Utilising a comparative analysis, the article explores
the manner in which food-related expressions mirror the national and cultural characteristics of
a nation. The proverbial and idiomatic expressions pertaining to food products in both languages
are meticulously analysed and juxtaposed with analogous expressions in the other language. The
study's findings underscore the importance of exploring food-related proverbs, emphasizing their
role in reflecting cultural influences across both languages.
Keywords:
Proverbs, idioms, Korean culture, Uzbek culture, national characteristics,
phrases that express the concept of food.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
754
주석
:
이
논문은
한국어와
우즈베크어의
음식과
관련된
속담과
관용구를
분석합니다
.
비교
분석을
바탕으로
,
이
논문은
음식과
관련된
표현을
통해
한
민족의
국가적
및
문화적
특성이
어떻게
반영되는지에
대해
논의합니다
.
한국어와
우즈베크어의
음식
제품에
관한
속담과
관용구를
상세히
분석하고
,
다른
언어에서의
해당
표현들과
비교합니다
.
이
연구를
통해
우리는
음식과
관련된
속담을
연구할
필요성을
강조하며
,
이는
두
언어에서
문화적
영향을
반영하기
때문입니다
.
키워드
:
속담
,
관용구
,
한국
문화
,
우즈베크
문화
,
국가적
특성
,
음식
개념을
표현하는
표현
들
.
KIRISH.
Maqollarning yaratuvchisi milliy madaniyati shakllangan, madaniyatga ega bo‘lgan xalq
hisoblanadi. Maqollar kishilarning hayot tajribasidan kelib chiqib aytgan gapi bo‘lsada, u
yillar davomida shakllanib, ma’lum bir o‘zgarmas qolipga solingan madaniyatning bir
ko‘rinishi hisoblanadi. Maqollarning mazmuniy tomoni haqiqatan ham cheksiz. Maqollar inson
faoliyatining barcha sohalarini qamrab oladi, jamiyatning turmushi, madaniyati, hayoti va tarixini
o‘zida aks ettiradi. Maqollar xalq donishmandligini ifodalar ekan o‘ziga xos, insondagi eng
axloqiy sifatlar ma’qullanadigan, ma’naviyat tasdiqlanib, har qanday nuqson, illat
qoralanadigan o‘ziga xos axloq kodeksi sifatida namoyon bo‘ladi.
1
Har bir xalqning donishmandligi va hayotiy tajribasi asrlar davomida shakllangan
maqollarda o‘z ifodasini topadi. Maqollar insoniyatning kundalik hayotini, urf-odatlarini,
qadriyatlarini aks ettiruvchi qisqa, lekin mazmun jihatdan boy iboralardir. Xususan, oziq-ovqat
bilan bog‘liq maqollar va iboralar xalqning dunyoqarashi, qiziqarli mavzu bo’lgan turmush tarzi
hamda madaniy merosini tushunishda muhim manba hisoblanadi. O’rganish davomida o‘zbek va
1
Баёнханова, И. Ф. (2022). Ҳикмат арбобларининг турли тилдаги мулоқот одобини ифодаловчи мақоллар
ҳақидаги фикрлари (ўзбек ва корейс тиллари мисолида). Oriental renaissance: Innovative, educational, natural
and social sciences, 2(Special Issue 24), 555-565.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
755
koreys tillarida oziq-ovqatga oid maqollar nafaqat ovqatlanish odatlarini, balki mehnat, saxovat,
mehmondo‘stlik, qadr-qimmat kabi ijtimoiy qadriyatlarni ham aks ettirishini bilib olishimiz
mumkin. Masalan, o‘zbek tilida “Non bor joyda jon bor” degan maqol bo‘lsa, koreys tilida “
밥이
보약이다
” (Ovqatning o‘zi dori) degan ibora mavjud bo‘lib, har ikkisi ham ovqatning hayot uchun
muhimligini ta’kidlaydi.
Ushbu maqolada koreys va o‘zbek tillaridagi oziq-ovqatga oid maqollar va iboralar qiyosiy
tahlil qilinib, ularning xalq donoligini ifodalashdagi o‘rni o‘rganiladi. Bundan tashqari, ushbu
maqollar orqali ikkala xalqning umumiy va farqli madaniy xususiyatlari ham yoritib beriladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA.
Koreys tilida maqol atamasi
조선이
va
동문
qoldiqlari hujjatlarda sulolasi o‘rtalarida
uchraydi. Maqol – har bir xalqning uzoq tarixi bilan birga og‘izdan-og‘izga o‘tib kelayotgan
ixcham, sodda va muloyim ifodalaydigan qimmatbaho lingvistik merosdir. Koreys xalq
maqollaring yaratilish tarixi bosqichmabosqich quyida keltirilgan: Koreys tilidagi birinchi
maqollar lug‘ati 1913 yilda
최원식
va
조선이
larning bu kitobi 900 dan ziyod maqollardan
iborat.
김상기
ning maqollar kitobida 1500 ga yaqin maqol mavjud bo’lib 1922 yilda nashr
etilgan.
진성기
ning maqollar to‘plami 400 dan ortiq maqollarni o‘z ichiga olib, 1959 yilda
nashr etilgan.
최창
ning 1993-yilda “Ayollar maqollari”, 1995-yilda “Hayvonlar maqollari lug'ati
nashr etilgan”
2
전윤진
“
Maqol birinchi bo
‘
lib kim aytgani noma
’
lum bo
‘
lgan so
‘
z bo
‘
lib, u keksa
odamlarning fikrlari va turmush tarzini o‘z ichiga oladi. Hikmatlar odatda uzoq vaqtdan beri
saqlanib kelingan ibora yoki mashhur odamlar tomonidan aytilgan so
‘
zlardir
”
.
임무칠
“
Maqol va
matallar lingvistik folklor tarkibiga kiradi, ular ko‘pincha maqollarga qaraganda ko‘proq
umumiy va umuminsoniy mazmunni o‘z ichiga oladi. Boshqa tomondan, maqollar mahalliylik
va vaqt bilan cheklanganligi bilan ajralib turadi
”
.
남윤신
“
Maqol bu tabiat tomonidan odamlar
orasida keng tarqalgan donolikni, fikrlash tarzini va odamlar hayotining qadriyatlarini aks ettiradi
”
.
2
hhtps://naver.com
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
756
박
잔연
“
Maqollar va kasblar ikkalasi ham ibratli mazmunni o‘z ichiga oladi. Bu til folklorlaridan
biri, ammo maqol bilan taqqoslaganda, asar yanada umumiy va universaldir, boshqa tomondan
maqolda ko‘proq mahalliylik va vaqt cheklovlari mavjud”.
남윤신
“
Maqol xalqda tabiiy ravishda
shakllangan va keng tarqalgan xalq hayotning donoligi, fikrlash uslubi va qadriyatlari aks
ettirilgan”
3
Ushbu maqolada o‘zbek va koreys tillaridagi maqollar va iboralarni lingvokulturologik
tahlil qilish uchun turli manbalarga tayandik. Maqollar xalq og‘zaki ijodining qadimiy va muhim
qismlaridan biri bo‘lib, ularning tadqiqoti tilshunoslik, etnografiya va madaniyatshunoslik fanlari
kesishgan nuqtada amalga oshiriladi. O‘zbek tilidagi oziq-ovqat bilan bog‘liq maqollar "O‘zbek
xalq maqollari" (Toshkent, 1983), "O‘zbek tilining frazeologik lug‘ati" (Toshkent, 2010) kabi
nashrlardan olindi. Shuningdek, Ziyouz.uz, UzBaza.uz kabi internet manbalaridan ham
foydalanildi. Koreys tilidagi maqollar esa "
한국
속담
대사전
" (Koreys maqollari katta lug
‘
ati),
"
한국
문화와
언어
" (Koreys madaniyati va tili) hamda turli onlayn maqola va lug
‘
atlardan
o
‘
rganildi. Tadqiqotda qiyosiy-tahliliy, semantik, lingvokulturologik usullari qo‘llanildi.
1. Qiyosiy-tahliliy usul – O‘zbek va koreys tillaridagi oziq-ovqatga oid maqollar tuzilish
va mazmun jihatidan qiyoslandi, ularning umumiy va farqli jihatlari aniqlab berildi.
2. Semantik tahlil – Maqollarning ichki ma’nosi, ularning metaforik va ramziy ma’nolari
o‘rganildi.
3. Lingvokulturologik yondashuv – Maqollar orqali har ikki xalqning madaniyati, turmush
tarzi va qadriyatlari tahlil qilindi.
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, oziq-ovqat bilan bog‘liq maqollar xalq hayot tarzi, mehnat
madaniyati, mehmondo‘stlik, sabr-toqat va rizq-ro‘zga bo‘lgan munosabatini aks ettirishini
aniqlash mumkin. Maqolada ushbu jihatlar konkret misollar asosida ko‘rsatilib, xalq donoligi
qanday ifodalanganligi yoritiladi.
NATIJALAR:
O‘rganib chiqilgan natijalar shuni ko’rsatadiki, o‘zbek va koreys tillarida oziq-ovqatga oid
maqollar inson hayoti, ijtimoiy qadriyatlar va madaniy urf-odatlarning muhim qismi hisoblanadi.
3
hhtps://encykorea.aks.ac.kr
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
757
Ular xalqning dunyoqarashi, mehnatga bo‘lgan munosabati, mehmondo‘stlik, qadr-qimmat
va taqdir tushunchalarini aks ettiradi.
1.Hayot bilan bog‘liq oziq-ovqatga oid maqollar:
입에
쓴
약이
몸에
좋다
- "Og‘izga achchiq dori tanaga foyda" maqoliga o‘xshash
o‘zbekcha maqoldan keltiradigan bo‘lsak, "Achchiq dori darmon bo‘lur" maqoli bo’lib, har ikkala
maqolda ham haqiqat yoki foydali maslahat ba‘zan yoqimsiz bo‘lishi mumkin, lekin uning
yaxshiligi keyin ko’rinadi degan ma‘no anglashilganini bilib olishimiz mumkin.
콩
심은
데
콩
나고
팥
심은
데
팥
난다
- "Yong‘oq ekilgan joyda yong‘oq, loviya ekilgan
joyda loviya unadi" koreys maqoliga, "Nima eksang, shuni o‘rasan" maqolini ekvivalent qilib olib,
ularning ikkalasi ham qanday niyat qilsang, shunga yarasha natija olasan degan ma‘no
chiqarishimiz mumkin.
금강산도
식후경
- "Geumgang tog‘lari ham ovqatlangandan keyin zavqli" maqoliga,
"Och qoringa o‘yin bo‘lmas" o‘zbek maqolini o’xshash qilib olsak, qanday go‘zal manzara bo‘lsa
ham, och qoringa undan zavq olib bo‘lmaydi, kabi ma’no chiqarishimiz mumkin ekan.
2.Mehnat bilan bog‘liq oziq-ovqatga oid maqollar:
Oziq-ovqat bilan bog
‘
liq maqollarda insonning mehnati va rizq topish jarayoni muhim o
‘
rin
tutadi. Koreys tilida,
땀
흘린
밥이
맛있다
- "Terlab ishlagan ovqat shirin bo
‘
ladi" maqoli bilan,
"Kim ishlasa shunga non" kabi maqollar bu fikrni tasdiqlaydi.
거저
먹는
밥이
없다
- "Bepul yeyiladigan guruch yo‘q" maqoliga, "Terlab ter to‘kmasang,
non yemasang" o‘zbek maqolini o’xshash qilib olib, ikkala maqol ham hech narsa o‘z-o‘zidan
kelmaydi, har qanday narsaga mehnat bilan erishish kerak, kabi ma‘noda qollanadi.
일찍
일어나는
새가
벌레를
잡는다
- "Ertaroq uyg‘ongan qush chuvalchangni tutadi"
koreys maqoliga, "Ertalabki mehnat – baraka" o‘zbek maqolini ekvivalent qilib olib, mehnatkash
va erta harakat qilgan odam omadga, baxtga erishadi, och qolmaydi, degan ma‘noni anglashimiz
mukin ekan.
3.Mehmondo
‘
stlik va saxovat bilan bog‘liq oziq-ovqatga oid maqollar:
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
758
O
‘
zbek tilida "Mehmon otangdan ulug
‘
", koreys tilida esa
손님은
하늘이다
- "Mehmon
–
osmondan kelgan mehmon" iboralari xalq mehmondo
‘
stligini ko
‘
rsatadi.
같이
먹으면
더
맛있다
- "Birga yesa, yanada mazali bo‘ladi" maqoliga, "Birlikda
yeyilgan ovqat barakali bo‘ladi" kabi o
‘
zbek maqolini olgan holda, ularning yaxshi taom do‘stlar
va oila davrasida yanada totli bo‘ladi, kabi ma
‘
no anglatishini bilib olamiz.
인심
좋은
집에
먹을
것이
많다
- "Saxiy uyda ovqat ko‘p bo‘ladi" kabi koreys maqoliga,
"Saxovatli qo‘l – to‘kin dasturxon" kabi o‘zbek maqolini keltirib, mehmondo‘st va saxovatli
odamlar odatda mo‘l-ko‘lchilikka ega bo‘ladi degan ma’noni chiqarishimiz mumkin.
MUNOZARA.
Koreys va o‘zbek millatiga doir oziq-ovqat bilan bog‘liq maqollarda o‘xshash taraflarini
kuzatgan bo‘lsak, ularning farqli taraflariga ham to‘xtalib o‘tamiz.
Koreys va o‘zbek maqollarida qo'llanilgan oziq-ovqatlarning turida farqni kuzatishimiz
mumkin. Masalan, o'zbek maqollarida non va choy asosiy ramz bo
‘
lsa, koreys maqollarida guruch
(
밥
), kimchi (
김치
), so
‘
(mol go
‘
shti,
소고기
) kabi mahsulotlar ko
‘
proq uchraydi. Shu bilan birga
mazmun jihatdan yondashsak, koreys maqollarida ovqat iste
’
moli bilan bog
‘
liq sabr va
ehtiyotkorlik tushunchalari ko
‘
proq uchraydi. Masalan, "
찬밥
더운밥
가릴
때
아니다
" (Issiqmi,
sovuqmi, ovqat tanlash vaqti emas), ya
’
ni, qiyin vaziyatda sharoitga ko
‘
nish kerakligi nazarda
tutiladi. O
‘
zbek tilida esa ko‘proq saxovat va baraka tushunchalariga urg‘u beriladi, masalan, "Tuz
- nasib" degan tushunchadir.
Madaniy jihatdan ko’rib chiqsak, koreys madaniyatida oziq-ovqat faqat jismoniy ehtiyoj
emas, balki jamiyatdagi ijtimoiy munosabatlarning muhim qismi ekanligi ko
‘
rishimiz mumkin.
Masalan, "
같이
밥
먹자
" (Birga ovqatlanaylik) iborasi nafaqat taom taklifi, balki yaqinlik
va do
‘
stlik belgisi sifatida ishlatiladi. O‘zbek madaniyatida esa oziq-ovqat baraka va mo‘l-ko‘llik
timsoli hisoblanadi. "Ko‘ngil to‘q bo‘lsa, qozon to‘q", ya’ni inson baxtli bo‘lsa, ovqat ham yetarli
bo‘ladi degan fikr bilan ifodalanadi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
759
Ushbu natijalar shuni ko‘rsatadiki, oziq-ovqat bilan bog‘liq maqollar xalqning hayot
falsafasi va qadriyatlarini aks ettirishda muhim vositadir. Koreys va o‘zbek maqollarida
o‘xshashliklar ko‘p bo‘lishiga qaramay, madaniy xususiyatlar tufayli ba’zi farqlar ham mavjud.
Bu esa har bir xalqning o‘ziga xos dunyoqarashini anglashga yordam beradi.
XULOSA.
Ushbu maqoladan kelib chiqqan holda xulosa qilib aytadigan bo’lsak, o‘zbek va koreys
maqollarining umumiy jihati shundaki, ular oziq-ovqatni hayotning asosiy omili sifatida ko‘rsatadi.
Rizq-ro‘zning muqaddasligi, mehnatning ahamiyati va mehmondo‘stlik kabi qadriyatlar
har ikkala xalq maqollarida uchraydi.
REFERENCES
1.
Баёнханова, И. Ф. (2022). Ҳикмат арбобларининг турли тилдаги мулоқот одобини
ифодаловчи мақоллар ҳақидаги фикрлари (ўзбек ва корейс тиллари мисолида).
Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences, 2(Special Issue
24), 555-565.
2.
hhtps://naver.com
3.
htps://encykorea.aks.ac.kr
4.
“O’zbek xalq maqollari” T.Mirzayev,A. Musaqulov. Toshkent(2005)
5.
한국민속대백과사전
(Koreys Xalq Ensiklopediyasi):
