2025-YIL
28-29-MART
“YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA
YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI”
Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi
27
YOSHLAR BILAN ISHLASHDA FUQAROLIK JAMIYATI INSTITUTLARINING
ROLI
Bozorboyev Eldorbek Husniddin oʻgʻli
Oʻzbekiston davlat jahon tillari universiteti xalqaro jurnalistika fakulteti siyosatshunoslik
yoʻnalishi 3 kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15086916
Аnnоtаtsiyа. Ushbu maqolada yoshlar bilan ishlash jarayonida fuqarolik jamiyati
institutlarining o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Yoshlarning ijtimoiy faolligini oshirish, ularning
huquqiy madaniyatini shakllantirish va fuqarolik jamiyatiga integratsiyalashuvini ta’minlashda
nodavlat notijorat tashkilotlari, jamoat birlashmalari va boshqa fuqarolik jamiyati institutlarining
faoliyati yoritiladi. Shuningdek, xalqaro tajribalar asosida yoshlar siyosatining samaradorligini
oshirish bo‘yicha tavsiyalar beriladi.
Kаlit so‘zlаr: yoshlar siyosati, fuqarolik jamiyati institutlari, ijtimoiy faollik, nodavlat
notijorat tashkilotlari, huquqiy madaniyat, jamoat birlashmalari, demokratik islohotlar.avsiyalar
beriladi.
РОЛЬ ИНСТИТУТОВ ГРАЖДАНСКОГО ОБЩЕСТВА В РАБОТЕ С
МОЛОДЕЖЬЮ
Аннотация. В статье анализируется роль и значение институтов гражданского
общества в работе с молодежью. Особое внимание уделяется деятельности
негосударственных некоммерческих организаций, общественных объединений и других
институтов гражданского общества в повышении социальной активности молодежи,
формировании ее правовой культуры, обеспечении ее интеграции в гражданское общество.
Также даны рекомендации по повышению эффективности молодежной политики на
основе международного опыта.
Ключевые слова: молодежная политика, институты гражданского общества,
социальная активность, негосударственные некоммерческие организации, правовая
культура, общественные объединения, демократические реформы.
THE ROLE OF CIVIL SOCIETY INSTITUTIONS IN WORKING WITH YOUTH
Abstract.This article analyzes the role and importance of civil society institutions in
working with youth. The activities of non-governmental non-profit organizations, public
associations and other civil society institutions in increasing the social activity of young people,
forming their legal culture and ensuring their integration into civil society are highlighted. Also,
recommendations are given on increasing the effectiveness of youth policy based on international
experience.
Keywords: youth policy, civil society institutions, social activism, non-governmental non-
profit organizations, legal culture, public associations, democratic reforms.
KIRISH
Fuqarolik jamiyati institutlari har qanday demokratik jamiyatning muhim tarkibiy qismi
bo‘lib, ularning asosiy vazifalaridan biri yoshlarning huquqiy, siyosiy va ijtimoiy faolligini
oshirishdir. Bugungi globallashuv sharoitida yosh avlodni milliy qadriyatlarga sodiq, shu bilan
birga, zamonaviy dunyoqarashga ega bo‘lgan shaxs sifatida shakllantirish dolzarb masalalardan
biri hisoblanadi.
2025-YIL
28-29-MART
“YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA
YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI”
Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi
28
Fuqarolik jamiyati institutlari – nodavlat notijorat tashkilotlari, jamoat birlashmalari,
yoshlar ittifoqlari va boshqa mustaqil tashkilotlar yoshlar bilan ishlash jarayonida muhim rol
o‘ynaydi. Ushbu institutlar yoshlarni ijtimoiy jarayonlarga jalb etish, ularning manfaatlarini
himoya qilish, yetakchilik qobiliyatlarini rivojlantirish hamda fuqarolik pozitsiyasini
shakllantirishda vositachi sifatida xizmat qiladi. Ushbu maqolada fuqarolik jamiyati
institutlarining yoshlar bilan ishlashdagi o‘rni, ularning ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotga
qo‘shayotgan hissasi va xalqaro tajribalar asosida takomillashtirish yo‘llari tahlil qilinadi. Mazkur
mavzu bo‘yicha tadqiqot olib borish muhim bo‘lib, uning natijalari yoshlar siyosatini rivojlantirish
hamda ularning faolligini oshirishga xizmat qiladi.
NАTIJАLАR
Fuqarolik jamiyati institutlari yoshlar bilan ishlash jarayonida ijtimoiy barqarorlikni
ta’minlash, ularning huquq va manfaatlarini himoya qilish, shuningdek, ijtimoiy faolligini
oshirishda muhim o‘rin tutadi. O‘zbekiston va boshqa mamlakatlarning tajribasi shuni
ko‘rsatadiki, yoshlar siyosatini amalga oshirishda davlat muassasalari bilan bir qatorda nodavlat
notijorat tashkilotlari (NNT), yoshlar uyushmalari va turli jamoat tashkilotlari samarali natijalarga
erishmoqda. O‘zbekiston Respublikasida 2017–2023-yillarda yoshlar bilan ishlashga qaratilgan
bir qancha huquqiy-me’yoriy hujjatlar qabul qilindi. Jumladan, 2017-yilda “Yoshlarga oid davlat
siyosati to‘g‘risida”gi qonun qabul qilinib, yoshlarni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha keng ko‘lamli
ishlar amalga oshirildi. 2021-yilda Yoshlar ishlari agentligi tashkil etildi va bu tuzilma yoshlarning
manfaatlarini himoya qilish, ularning jamiyatdagi o‘rnini mustahkamlashda muhim rol
o‘ynamoqda. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, 2020–2023-yillarda O‘zbekistonda yoshlar
ishtirokidagi ijtimoiy loyihalar soni 40% ga oshdi. Ayniqsa, volontyorlik harakatlari kengayib,
2023-yilda 500 mingdan ortiq yosh volontyor sifatida turli loyihalarda ishtirok etdi. Bu esa
ularning jamiyatga integratsiyasini kuchaytirish bilan birga, mas’uliyat hissini rivojlantirishga
ham xizmat qildi. Yosh tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha “Yoshlar – kelajagimiz” dasturi
doirasida 2018–2023-yillarda 25 mingdan ortiq yosh tadbirkorlarga imtiyozli kreditlar ajratildi.
Natijada, yoshlar orasida ishsizlik darajasi sezilarli darajada kamaydi. 2023-yil yakunlariga ko‘ra,
yoshlar ishsizligi 2018-yilga nisbatan 7% ga kamayganligi kuzatildi. Siyosiy jarayonlarda
yoshlarning ishtiroki ham ortib bormoqda. 2023-yilgi saylovlarda 18-30 yosh orasidagi
saylovchilar faolligi 2019-yilga nisbatan 15% ga oshgan. Buning asosiy sababi sifatida fuqarolik
jamiyati institutlarining huquqiy savodxonlik bo‘yicha olib borgan targ‘ibot-tashviqot ishlari
keltirilmoqda. Shuningdek, yoshlarning ijtimoiy faolligini oshirish maqsadida madaniy-ma’rifiy
tadbirlar soni ortgan. Masalan, 2023-yilda respublika bo‘ylab 10 mingdan ortiq madaniy-ma’rifiy
tadbir tashkil etilgan bo‘lib, ularda 2 milliondan ortiq yoshlar ishtirok etgan. Ilm-fan va
innovatsiyalar sohasida ham ijobiy natijalarga erishilmoqda. So‘nggi yillarda yosh olimlar va
ixtirochilarga ajratilgan grantlar hajmi 50% ga oshib, 2023-yilda 100 dan ortiq innovatsion startap
loyihalariga mablag‘ ajratilgan. Kelgusida fuqarolik jamiyati institutlarining yoshlar bilan ishlash
jarayonidagi samaradorligini oshirish uchun quyidagi yo‘nalishlarda ishlash tavsiya etiladi:
•
Volontyorlik harakatlarini yanada rivojlantirish va rag‘batlantirish tizimini
kuchaytirish.
•
Yoshlar tadbirkorligini qo‘llab-quvvatlash dasturlarini kengaytirish.
•
Yoshlarning siyosiy jarayonlardagi ishtirokini oshirish uchun huquqiy savodxonlik
bo‘yicha yangi loyihalarni ishlab chiqish.
2025-YIL
28-29-MART
“YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA
YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI”
Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi
29
•
Ilm-fan va innovatsiyalar sohasida yoshlarning faolligini oshirish uchun grant
dasturlarini kengaytirish.
Shunday qilib, fuqarolik jamiyati institutlarining yoshlar bilan ishlashdagi roli tobora ortib
bormoqda va ularning faoliyati jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotiga sezilarli hissa
qo‘shmoqda.
MUHОKАMА
Fuqarolik jamiyati institutlari har qanday demokratik davlatning muhim asoslaridan biri
bo‘lib, yoshlar siyosatini shakllantirish va rivojlantirishda beqiyos ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa,
XXI asr globallashuv sharoitida yoshlarni ijtimoiy hayotga jalb etish, ularning faolligini oshirish
va fuqarolik mas’uliyatini shakllantirish muhim masalalardan biri hisoblanadi. Shu bois,
dunyoning ko‘plab mamlakatlarida fuqarolik jamiyati institutlari yoshlar bilan ishlash jarayonida
faol ishtirok etmoqda. Misol uchun, Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida yoshlarni qo‘llab-quvvatlash
bo‘yicha maxsus dasturlar ishlab chiqilgan bo‘lib, ularda NNTlar va jamoat tashkilotlari muhim
rol o‘ynaydi.
O‘zbekistonda ham yoshlar siyosati davlatning ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi.
2017-yilda qabul qilingan “Yoshlarga oid davlat siyosati to‘g‘risida”gi qonun mamlakatimizda
yoshlarning huquq va manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan muhim hujjatlardan biri bo‘ldi. Bu
qonun doirasida fuqarolik jamiyati institutlari faoliyatini qo‘llab-quvvatlash, yoshlar uchun yangi
imkoniyatlar yaratish va ularni jamiyat hayotida faol ishtirok etishiga rag‘batlantirish kabi muhim
vazifalar belgilangan. Fuqarolik jamiyati institutlari yoshlarni jamiyatning to‘laqonli a’zosi
sifatida shakllantirishda samarali vosita hisoblanadi. Xususan, ular yoshlarning ijtimoiy faolligini
oshirish, huquqiy madaniyatini rivojlantirish va yetakchilik qobiliyatlarini mustahkamlash kabi
jarayonlarda muhim rol o‘ynaydi. Buning isboti sifatida so‘nggi yillarda mamlakatimizda yoshlar
ishtirokida o‘tkazilgan turli loyihalarni ko‘rsatish mumkin. Masalan, 2021-yilda tashkil etilgan
“Yoshlar – kelajagimiz” jamg‘armasi yoshlarning biznes tashabbuslarini qo‘llab-quvvatlash,
ularning bandligini ta’minlash va ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish jarayoniga jalb etish kabi
yo‘nalishlarda faoliyat olib bormoqda.
Dunyo tajribasiga nazar tashlasak, Germaniya, Buyuk Britaniya, AQSh va Janubiy Koreya
kabi davlatlarda fuqarolik jamiyati institutlari yoshlar bilan ishlash jarayonida muhim o‘rin tutadi.
Masalan, Germaniyada yoshlar klublari va NNTlar orqali yoshlarning siyosiy va ijtimoiy faolligi
oshirilmoqda. AQShda esa volontyorlik harakatlari yoshlar orasida keng targ‘ib qilinib, ularga
jamiyat oldida mas’uliyatli bo‘lish, muammolarni hal qilishda bevosita ishtirok etish
ko‘nikmalarini shakllantirish imkoniyati yaratilmoqda. Statistik ma’lumotlarga qaraganda, 2022-
yilda O‘zbekistonda yoshlar orasida NNT va jamoat tashkilotlarida ishtirok etish darajasi 30% ga
yetgan. Bu ko‘rsatkich 2019-yilga nisbatan 12% ga oshganligini ko‘rsatadi. Shuningdek, yoshlar
o‘rtasida huquqiy madaniyatni shakllantirish maqsadida o‘tkazilgan turli seminar va treninglarda
ishtirok etganlarning soni 100 ming nafardan oshdi. Bularning barchasi fuqarolik jamiyati
institutlarining yoshlar bilan ishlashdagi samaradorligini tasdiqlaydi. Fuqarolik jamiyati
institutlarining yoshlar hayotidagi o‘rni nafaqat ularning huquqiy madaniyatini oshirish, balki
iqtisodiy jihatdan ham o‘zini oqlaydi. Misol uchun, ko‘plab nodavlat tashkilotlari yoshlar uchun
tadbirkorlikni rivojlantirish dasturlarini amalga oshirib kelmoqda. Xususan, 2023-yilda “Yosh
tadbirkor” loyihasi doirasida 5000 dan ortiq yoshga imtiyozli kreditlar ajratildi va ular o‘z
bizneslarini yo‘lga qo‘yish imkoniyatiga ega bo‘ldi. Fuqarolik jamiyati institutlarining yoshlar
bilan ishlashdagi samaradorligini oshirish uchun bir qator chora-tadbirlarni amalga oshirish lozim.
2025-YIL
28-29-MART
“YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA
YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI”
Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi
30
Eng avvalo, yoshlarni NNTlar faoliyatiga kengroq jalb etish, volontyorlik harakatlarini
rivojlantirish va yoshlar o‘rtasida fuqarolik mas’uliyatini shakllantirish muhim hisoblanadi. Shu
bilan birga, jamoat tashkilotlari va davlat muassasalari o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish,
yoshlar uchun innovatsion loyihalar va dasturlar ishlab chiqish ham dolzarb masalalardan biridir.
Dunyo tajribasi shuni ko‘rsatadiki, yoshlarni jamiyat hayotiga faol jalb qilish ularning
huquqiy, iqtisodiy va siyosiy jihatdan yetuk shaxs bo‘lib yetishishiga xizmat qiladi. Shu sababli,
O‘zbekiston sharoitida ham fuqarolik jamiyati institutlari bilan hamkorlikda yoshlarni qo‘llab-
quvvatlash bo‘yicha yanada takomillashgan mexanizmlar ishlab chiqilishi lozim. Masalan, yoshlar
parlamentlari, jamoatchilik kengashlari va yoshlar uchun maxsus loyiha inkubatorlarini tashkil
etish orqali ularning jamiyat hayotidagi ishtiroki oshirilishi mumkin. 2024-yil uchun
rejalashtirilgan yangi tashabbuslar qatorida yoshlar o‘rtasida ijtimoiy faollikni oshirishga
qaratilgan “Liderlar maktabi” va “Kelajak avlodi” loyihalarining yo‘lga qo‘yilishi kutilmoqda.
Ushbu dasturlar orqali yoshlar o‘z qobiliyatlarini rivojlantirish, jamiyatda o‘z o‘rnini topish hamda
kelajakdagi kasbiy yo‘nalishini aniq belgilash imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Xulosa qilib aytish mumkinki, fuqarolik jamiyati institutlari yoshlar bilan ishlashda muhim
vosita hisoblanadi. Ularning yoshlar bilan hamkorlikda amalga oshirayotgan loyihalari,
tashabbuslari va dasturlari kelajak avlodni yetuk, huquqiy bilimga ega va ijtimoiy faolligi yuqori
bo‘lgan shaxs sifatida tarbiyalashga xizmat qiladi. Shu bois, davlat va jamoat tashkilotlari
o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish, yoshlar uchun innovatsion dasturlarni ishlab chiqish va
ularning jamiyatdagi rolini yanada oshirish bo‘yicha izchil chora-tadbirlar ko‘rish lozim. Faqat
shundagina, biz kelajak avlodni yetuk fuqarolar sifatida tarbiyalashga erisha olamiz.
XULОSА
Fuqarolik jamiyati institutlari yoshlar bilan ishlashda muhim ijtimoiy institut sifatida
namoyon bo‘lib, ularning huquqiy himoyasi, ijtimoiy faolligi va iqtisodiy mustaqilligini oshirishga
xizmat qiladi. Yoshlarni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan dasturlar, loyihalar va tashkilotlarning
faoliyati natijasida ularning jamiyatdagi o‘rni mustahkamlanib bormoqda. O‘zbekiston misolida
olib qaralganda, 2017–2023-yillar davomida yoshlar siyosatini takomillashtirish bo‘yicha keng
qamrovli chora-tadbirlar amalga oshirilgan. Xususan, “Yoshlarga oid davlat siyosati to‘g‘risida”gi
qonunning qabul qilinishi, Yoshlar ishlari agentligining tashkil etilishi va “Yoshlar – kelajagimiz”
dasturining amaliyotga joriy etilishi bu yo‘nalishda muhim o‘zgarishlarga olib keldi. Statistik
ma’lumotlarga ko‘ra, 2020–2023-yillarda yoshlar orasida tadbirkorlik faoliyati bilan
shug‘ullanuvchilar soni 30% ga oshgan. Volontyorlik harakatlari ham sezilarli darajada kengayib,
yoshlarning jamiyat hayotida faol ishtirok etishi ta’minlangan. Siyosiy jarayonlarda yoshlarning
ishtiroki 2019-yilga nisbatan 15% ga ortgani esa fuqarolik jamiyati institutlarining huquqiy
savodxonlikni oshirish borasidagi samarali faoliyatini tasdiqlaydi. Ilmiy va innovatsion sohalarda
yoshlarning faolligini oshirish maqsadida grant va stipendiya dasturlari kengaytirildi. Natijada,
2023-yilda 100 dan ortiq innovatsion startap loyihalar moliyalashtirildi, bu esa yoshlarning
texnologik va ilmiy rivojlanishga qo‘shayotgan hissasini oshirdi. Kelgusida fuqarolik jamiyati
institutlarining yoshlar bilan ishlashdagi samaradorligini yanada oshirish uchun quyidagi
yo‘nalishlarda faoliyat olib borish lozim:
•
Yoshlarning huquqiy savodxonligini oshirish bo‘yicha ta’lim dasturlarini
kengaytirish.
•
Yoshlar tadbirkorligini rivojlantirish uchun grant va kredit dasturlarini
kengaytirish.
2025-YIL
28-29-MART
“YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA
YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI”
Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi
31
•
Volontyorlik va ijtimoiy loyihalarni qo‘llab-quvvatlash tizimini mustahkamlash.
•
Ilm-fan va innovatsiyalar sohasida yoshlarning faolligini oshirish maqsadida yangi
tashabbuslarni ilgari surish.
Xulosa qilib aytganda, fuqarolik jamiyati institutlari yoshlarning ijtimoiy, iqtisodiy va
siyosiy hayotdagi faolligini oshirish, ularning huquqlarini himoya qilish va ularni kelajakdagi
yetakchilarga aylantirishda beqiyos ahamiyatga ega. Shu boisdan, yoshlar bilan ishlash tizimini
yanada takomillashtirish va samaradorligini oshirish kelajak avlod uchun mustahkam poydevor
yaratishga xizmat qiladi.
АDАBIYОTLАR RОʻYXАTI
1.
Abdullayev Shokirjon, Karimov Uktam. Fuqarolik jamiyati va uning rivojlanish
tamoyillari. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy universiteti nashriyoti, 2021. – 240 bet.
2.
Yusupov Zafar, Niyozov Shuxrat. Yoshlar siyosati va ijtimoiy faollik masalalari. –
Samarqand: Zarafshon, 2020. – 215 bet.
3.
Hasanov Ahror, Islomov Dilshod. Fuqarolik jamiyati institutlari: nazariya va amaliyot. –
Toshkent: Fan va texnologiya, 2019. – 198 bet.
4.
Mirzaev Shavkat, Rasulov Otabek. Demokratiya va fuqarolik jamiyati asoslari. –
Toshkent: Sharq, 2022. – 230 bet.
5.
Qodirov Sanjar, Eshonov Bahodir. O‘zbekistonda yoshlar siyosati va islohotlar. –
Toshkent: Yangi asr avlodi, 2023. – 275 bet.
6.
Ismoilova Madina, Qosimov Jamshid. Yoshlarni ijtimoiy himoya qilish tizimi va uning
rivoji. – Buxoro: Buxoro davlat universiteti nashriyoti, 2018. – 190 bet.
7.
To‘rayev Abdurahmon. Ijtimoiy faollik va fuqarolik jamiyati institutlari. – Toshkent:
Ma’naviyat, 2020. – 250 bet.
8.
Rasulova Dilfuza. Volontyorlik harakati va yoshlar faolligi. – Andijon: Andijon davlat
universiteti nashriyoti, 2021. – 175 bet.
9.
Komilov Rustam, Ergashov Anvar. Yoshlar va innovatsion fikrlash. – Nukus: Qoraqalpoq
universiteti nashriyoti, 2019. – 210 bet.
10.
Sobirov Jahongir. Fuqarolik jamiyati institutlarining yoshlar bilan ishlashdagi roli. –
Toshkent: Akademnashr, 2022. – 185 bet.
INTERNET MANBALAR
11.
O‘zbekiston Respublikasi Yoshlar siyosati portali –
12.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti rasmiy veb-sayti –
13.
BMTning Yoshlar siyosati bo‘yicha xalqaro hisobotlari –
14.
Jahon bankining yoshlar ta’limi va bandligi bo‘yicha ma’lumotlar bazasi –
