ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
953
MAKTABLARDA MUSIQA MADANIYATI DARSIDA TEATR SAN’ATI MAVZUSINI
O’QITISH USULLARI
Nadirova Aygu'l Bazarbaevna
A'zirbaev O'tkirbay Min'bay ulı
A'jiniyaz nomidagi Nukus davlat pedagogika institute.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15104077
Annotatsiya. Mazkur maqola, maktablarda musiqa madaniyati darslarida teatr san’ati
mavzusini o’qitish usullarini ko’rib chiqadi. Teatr va musiqa san’ati o’rtasidagi o’zaro aloqalar,
o’quvchilarga san’atni yanada chuqurroq tushunishga yordam beruvchi muhim metodik
yondashuvlar taqdim etiladi. Dars jarayonida teatr elementlarini musiqa darslariga integratsiya
qilish, o’quvchilarga musiqiy asarlarning dramatik tuzilishini va sahnada ijro etilishini
tushuntirish, shuningdek, teatr yordamida musiqaning dramatik va hissiy ta’sirini ochib
berishning samarali usullari tavsiflanadi. Maqola, san’atning ikki asosiy turi — teatr va musiqani
o’zaro bog’lash orqali o’quvchilarning ijodiy fikrlashini va emotsional rivojlanishini
rag’batlantirishga qaratilgan metodik tavsiyalarni taqdim etadi.
Kalit so’zlar: Musiqa madaniyati, teatr san’ati, o’qitish usullari, san’atni integratsiya
qilish, dramatik tuzilma, musiqiy asarlar, ijodiy rivojlanish, hissiy izlanish, teatr uslublari, amaliy
mashg’ulotlar.
METHODS OF TEACHING THE SUBJECT OF THEATER ART IN MUSIC
CULTURE LESSONS IN SCHOOLS
Abstract. This article examines the methods of teaching the subject of theater art in music
culture lessons in schools. The interrelationships between theater and music are presented, as well
as important methodological approaches that help students understand art more deeply. Effective
methods for integrating theater elements into music lessons during the lesson, explaining to
students the dramatic structure of musical works and their performance on stage, as well as
revealing the dramatic and emotional impact of music with the help of theater are described. The
article presents methodological recommendations aimed at stimulating students’ creative thinking
and emotional development by connecting the two main types of art - theater and music.
Keywords: Music culture, theater art, teaching methods, integration of art, dramatic
structure, musical works, creative development, emotional exploration, theater techniques,
practical exercises.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
954
МЕТОДИКА ПРЕПОДАВАНИЯ ПРЕДМЕТА «ТЕАТРАЛЬНОЕ
ИСКУССТВО» НА УРОКАХ МУЗЫКАЛЬНОЙ КУЛЬТУРЫ В ШКОЛАХ
Аннотация. В статье рассматривается методика преподавания предмета
«Театральное искусство» на уроках музыкальной культуры в школах. Рассматриваются
взаимосвязи между театром и музыкой, а также важные методологические подходы,
помогающие студентам глубже понять искусство. На курсе будут описаны эффективные
методы интеграции элементов театра в уроки музыки, объяснена учащимся
драматическая структура и исполнение музыкальных произведений, а также раскрыто
драматическое и эмоциональное воздействие музыки через театр. В статье
представлены методические рекомендации, направленные на стимулирование творческого
мышления и эмоционального развития учащихся путем соединения двух основных видов
искусства – театра и музыки.
Ключевые слова: Музыкальная культура, театральное искусство, методы
обучения, интеграция искусств, драматургическая структура, музыкальные произведения,
творческое развитие, эмоциональное исследование, театральные стили, практические
упражнения.
Kirish
Musiqa va teatr san’ati bir-birini to’ldiradigan va o’zaro aloqada bo’lgan san’at turlari
sifatida ta’lim tizimida o’z o’rnini topgan. Teatr san’ati va musiqa madaniyati darslari orqali
o’quvchilarga nafaqat san’atning estetik jihatlari, balki uning madaniy, tarixiy va ijtimoiy
ahamiyati haqida ham chuqur tushuncha beriladi. Musiqa va teatr o’rtasidagi bog’liqlikni
o’quvchilarga tushuntirish, ularning ijodiy fikrlashini rivojlantirish, madaniyati va musiqiy
dunyoqarashini kengaytirish maqsadida, bu ikki san’at turini integratsiyalashgan holda o’qitish
juda muhimdir. Shu bois, maktablarda musiqa madaniyati darslarida teatr san’ati mavzusini
o’qitish, o’quvchilarni san’atga yanada chuqurroq jalb qilish, ular orasida san’atga bo’lgan
qiziqishni kuchaytirish, sahna madaniyati va musiqa o’rtasidagi aloqalarni kashf qilish uchun
samarali vositadir.
Teatr san’ati va musiqa madaniyati bir-birini mukammal tarzda to’ldiradi. Teatrda
musiqaning o’rni beqiyosdir, chunki musiqa teatr sahnasida hissiyotlarni kuchaytirish,
xarakterlarni ochish, syujetni rivojlantirish kabi ko’plab funktsiyalarni bajaradi. Masalan, musiqa
dramatik asarlarda ko’pincha sahna va obrazlarni chuqurlashtirish uchun ishlatiladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
955
Klassik opera, musiqali drama, balet va boshqa teatr shakllarida musiqa sahnada muhim
ahamiyatga ega bo’ladi. Shu sababli, musiqa va teatrni birgalikda o’qitish, o’quvchilarga bu ikki
san’at turlarining o’zaro aloqalarini chuqurroq tushunishga yordam beradi.
O’quvchilar teatrda musiqa qanday ishlatilishini, uning dramatik ta’sirini va qanday qilib
musiqaning teatr asarini yaxshilashga yordam berishini o’rganadilar. Bu, ayniqsa, musiqa va
teatrga qiziqqan o’quvchilar uchun foydalidir, chunki ular bu ikki san’at turining qanday
birlashishi va sahnada qanday ko’rinishga ega bo’lishini amaliy tarzda o’rganishadi.
Musiqa va teatr san’ati o’rtasidagi aloqani o’quvchilarga amaliy tarzda tushuntirishning
eng samarali usuli ularni birgalikda o’qitishdir. Bu usul, ikki san’at turini bir-biriga
uyg’unlashtirish va o’quvchilarga ularning o’zaro aloqalarini ko’rsatish imkonini yaratadi.
Masalan, o’quvchilarni musiqali drama yoki opera asarlarini ko’rishga yoki tinglashga
taklif qilish mumkin. Keyin esa, teatr sahnasida musiqaning roli haqida suhbat o’tkazish,
musiqaning sahnadagi tasviriy va hissiy ta’sirini tahlil qilish o’quvchilarda yanada chuqurroq
tushuncha hosil qiladi.
Bunday integratsiyalashgan darslar o’quvchilarning estetik hissiyotlarini o’stirish, san’atga
bo’lgan qiziqishni oshirish va ularga musiqaning teatrga qanday ta’sir qilishini amaliy ko’rish
imkoniyatini beradi.
Teatr o’yinlari va musiqali improvizatsiyalarni o’quvchilarga birgalikda o’rgatish,
san’atning ikki tarmog’ini birlashtirishning yana bir samarali usulidir. O’quvchilarni teatr
o’yinlariga va musiqali improvizatsiyalarga jalb qilish, ularning ijodiy fikrlash qobiliyatini
rivojlantiradi va musiqaning teatr sahnasida qanday ishlatilishini amaliy tarzda ko’rsatadi.
Masalan, o’quvchilarni sahnada biror drama asarini o’ynatib, musiqaning qanday
qo’llanilishini o’rganish, ularda musiqa va teatr o’rtasidagi bog’liqlikni yanada chuqurroq
tushunishga yordam beradi.
Bunday mashg’ulotlar orqali o’quvchilar faqat o’rganganlari bilan cheklanmay, balki
o’zlari ham musiqali sahnalarni yaratishga va improvisatsiyalashishga harakat qilishadi. Bu usul
nafaqat musiqaning estetik ta’sirini, balki teatrda ishlashning texnik jihatlarini ham o’rgatadi.
O’quvchilarga teatr asarlarini musiqali kompozitsiyalar bilan birga o’rgatish, musiqa va
teatrni integratsiya qilishning yana bir samarali usulidir. O’quvchilarga musiqali drama yoki
operalardan qisqacha namunalar ko’rsatib, musiqaning sahnadagi obraz va syujetga qanday ta’sir
qilishini tushuntirish mumkin. Bu darslar o’quvchilarga musiqaning nafaqat eshitish orqali, balki
sahnada qanday ishlatilishini va drama rivojlanishidagi o’rnini o’rganishga yordam beradi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
956
Masalan, "Simfonik drama" kabi janrlarni o’rganish, musiqaning qanday dramatik
funktsiyalarni bajarishini, sahnadagi xarakterlar va voqealar bilan qanday o’zaro aloqada
bo’lishini tushunishga yordam beradi.
Musiqa va teatrni o’rgatishda tarixiy kontekstni tushunish juda muhimdir. O’quvchilarni
teatr san’ati va musiqa tarixini o’rganishga jalb qilish, ularni san’atning rivojlanish jarayonlari
bilan tanishtiradi. Masalan, o’quvchilarga Yevropa teatrining shakllanishi, opera va musiqali
drama janrlarining tarixiy o’zgarishlari haqida ma’lumot berish, ularning musiqaning va teatrning
tarixiy va madaniy ahamiyatini anglashiga yordam beradi.
№
O’quv faoliyati
Tavsif
Vaqt Metod va usullar
1
Musiqa va teatr
san’ati o’rtasidagi
aloqalar
Musiqa va teatrning umumiy
jihatlarini tushuntirish. Ularning
san’atda qanday bir-birini to’ldirishi
haqida muhokama qilish.
15
daqiqa
Klassik va
interaktiv ta’lim
usullari
2
Teatr elementlarini
tanishtirish
Teatr sahnasi, drama, kostyumlar,
dekoratsiyalar va musiqaning roli
haqida ma’lumot berish.
20
daqiqa
Darslik va vizual
materiallar
3
Musiqa asarlari orqali
teatr sahnalarini
yaratish
O’quvchilarga musiqiy asarni tinglab,
uni teatr uslubida ijro etishni amaliy
tarzda o’rgatish.
30
daqiqa
Amaliy
mashg’ulotlar
4
Teatr va musiqa
janrlarini o’rganish
Operalar, baletlar, musiqali
komediyalar kabi teatr janrlarini va
ularning musiqalarini tushuntirish.
25
daqiqa
Guruhli muhokama
va video
materiallar
5
Teatr va musiqa
uslublarini taqqoslash
Turli teatr uslublarini, masalan,
klassik va zamonaviy teatrni musiqaga
mos ravishda solishtirish.
20
daqiqa
Suhbat va
taqqoslash
metodikasi
6
Teatr san’ati
yordamida
musiqaning dramatik
ifodalari
O’quvchilarga musiqiy asarlarni teatr
sahnasida ijro etishda dramatik
ifodalarni o’rgatish.
30
daqiqa
Interaktiv o’quv
jarayonlari
1-jadval. Jadvalda musiqa madaniyati darslarida teatr san’ati mavzusini o’qitish uchun turli
metod va usullar ko’rsatilgan.
Shuningdek, teatr va musiqa turlarining tarixiy rivojlanishini o’rgatish orqali o’quvchilarga
san’atlarning global miqyosdagi ahamiyatini ko’rsatish, ularning san’atga bo’lgan hurmatini
oshirish mumkin. Bu o’quvchilarning musiqaning va teatrning madaniy rollarini tushunishiga
yordam beradi va ularni san’atning tarixiy kontekstiga yanada chuqurroq kirishga undaydi.
O’quvchilarni sahnada ishlash va musiqa texnikalari bilan tanishtirish, o’qitishning yana
bir muhim qismi hisoblanadi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
957
O’quvchilarga sahnada musiqa qanday ishlatilishini, musiqaning tasviriy va hissiy ta’sirini
o’rgatish, sahnada harakatlanish va musiqa orqali xarakterni yaratish texnikalarini o’rgatish
mumkin.
Bunday mashg’ulotlar, o’quvchilarga nafaqat musiqaning sahnadagi texnik o’ziga
xosliklarini, balki sahnada ishlashda zarur bo’lgan ko’nikmalarni ham o’rgatadi.
Xulosa
Maktablarda musiqa madaniyati darsida teatr san’ati mavzusini o’qitish, o’quvchilarga
san’atni yaxshiroq tushunishga yordam beradi, ularni musiqaning va teatrning o’zaro aloqalarini
amaliy tarzda o’rganishga imkon yaratadi. Bu darslar o’quvchilarda san’atga bo’lgan qiziqishni
oshiradi, ularni ijodiy fikrlashga va estetik hissiyotlarni rivojlantirishga undaydi. Musiqa va teatrni
integratsiyalashgan tarzda o’qitish, o’quvchilarga san’atning ikki shaklini bir-biriga
uyg’unlashtirib tushunishga yordam beradi va ularning umumiy madaniyatini rivojlantirishga
xizmat qiladi.
