ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
958
OYBEK ASARLARI HAQIDA
Halimova Sevinch Rustam qizi
Toshkent toʻqimachilik va yengil sanoat instituti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15104087
Annotatsiya. Har bir taniqli ijodkorlarning yaratgan asariga qarab baho beriladi. Bu
maqolada Oʻzbekiston xalq yozuvchisi Oybekning asarlari haqida maʼlumotlar keltirilgan.
Kalit so‘zlar: Oybek, sheʼriy, asar, adabiyot.
ABOUT THE WORKS OF OYBEK
Abstract. Each famous artist is evaluated based on his work. This article provides
information about the works of the People's Writer of Uzbekistan Oybek.
Keywords: Oybek, poetry, work, literature.
О ТВОРЧЕСТВЕ ОЙБЕКА
Аннотация. Каждого известного художника оценивают по его работам. В статье
дана информация о творчестве народного писателя Узбекистана Ойбека.
Ключевые слова: Ойбек, поэзия, произведение, литература.
Akademik yozuvchi, oʻz davrining yetuk munaqqidi Oybekning ilmiy merosi gʻoyat va
rang-barangdir. Oybek ijodida adabiy tanqidning taqriz, adabiy- tanqidiy maqola va uning obzor,
muammoli va bahs xarakteridagi turlari, portret-maqola, ilmiy-biografik mazmundagi asarlar,
yirik monografik tadqiqot kabi janrlari koʻplab uchraydi. Garchand Oybekning adabiy-tanqidiy
qarashlarini oʻrganish 70- 80-yillardan (O.Sharafiddinov, B.Nazarov) boshlangan boʻlsa-da, uning
adabiy-tanqidiy merosini janr va shakl nuqtai nazaridan oʻrganish bugungi kunda oybekshunoslik
oldida turgan dolzarb vazifalardan biridir. Bu esa ulkan adibning shaxs va ijodkor sifatidagi bir
butun qiyofasini tadqiq etishda juda zarurligini namoyon etadi.
1
Shoʻro davri oʻzbek adabiyotining rivojiga salmoqli hissa qoʻshgan ulugʻ adib, shoir, olim,
jamoat arbobi Muso Toshmuhammad oʻgʻli Oybek 1905-yili Toshkent shahrida boʻzchi oilasida
dunyoga keldi.
Oldin oʻrta maktabda, 1922—1925 yillarda esa Toshkent pedtexnikumida taʼlim oldi.
1
Shoira Axmedova. PORTRET- MAQOLA JANRI RIVOJI (Oybek ijodi misolida). JOURNAL OF NEW
CENTURY INNOVATIONS. Volume–53_Issue-2_May 2024.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
959
Soʻngra Oʻrta Osiyo Davlat dorilfununida ijtimoiy fanlar fakultetida oʻqishni davom
ettirdi. Leningraddagi Plexanov nomidagi Xalq xoʻjaligi institutida tahsil koʻrdi. 1930-yili Oʻrta
Osiyo Davlat dorilfununini tugatib, Oliy maktablarda siyosiy iqtisoddan dars beradi.
Oybek adabiyotga 1926-yili chop etilgan «Tuygʻular» sheʼriy toʻplami bilan kirib keladi.
Shoirning «Dilbar davr qizi» (1931), «Oʻch» (1932), «Baxtigul va Sogʻindiq» (1933), «Temirchi
Joʻra» (1933) poemalari oʻz davrining sheʼriy solnomalaridandir. Uning yigirmadan ortiq
dostonlari boʻlib, tarixiy, zamonaviy va xorijiy mavzularda yaratilgan.
Oybek adabiyotga 1926-yili chop etilgan “Tuygʻular” sheʼriy toʻplami bilan kirib kelgan.
Shoirning “Dilbar - davr qizi” (1931), “Oʻch” (1932), “Baxtigul va Sogʻindik” (1933),
“Temirchi Joʻra”(1933) dostonlari oʻz davrining eng goʻzal sheʼriy solnomalaridir. Oybek tarixiy
va zamonaviy mavzularda yigirmaga yaqin dostonlar yaratgan. Oybek sheʼriyati nihoyatda goʻzal
boʻlib, oʻzining sodda, ravon va ifodali tilda, boy va rang-barang tasviriy vositalarda yaratilganligi
bilan alohida ajralib turadi. Jumladan, “Quyosh qushigʻi” sheʼrida:
Boshimda olmaning xushboʻy oq guli,
Ulugʻ yerni quchib yotibman uygʻoq.
Qulochim yetmasa qalbim yetkusi,
Insonning qalbiga quyosh jinchiroq.
2
Yoki:
Yuraman, toshadi sevinchim.
Bu sevinch qayerdan, bilmayman.
Kechaning ogʻushi latif, jim…
Yulduzlar chamani gullagan.
3
Oʻzbek xalqining 1916-yilgi milliy ozodlik qoʻzgʻoloni yozuvchining «Qutlugʻ qon»
(1940) romanida zoʻr mahorat bilan realistik ifodalangan. Adibning ikkinchi yirik tarixiy asari
«Navoiy» (1944) romanidir. Oybek bu romanda oʻzbek adabiyotida birinchi boʻlib, ulugʻ shoir va
mutafakkir Alisher Navoiy obrazini yaratdi. Uning «Oltin vodiydan shabadalar» (1949) asarida
xalqimizning urushdan soʻnggi davr yaratuvchilik mehnati, «Quyosh qoraymas» (1958) romanida
Ulugʻ Vatan urushida erishilgan gʻalaba aks ettirilgan. Adibning «Ulugʻ yoʻl» (1967) asari esa
2
https://kh-davron.uz/kutubxona/multimedia/men-sevgan-oybek.html
3
https://kh-davron.uz/kutubxona/multimedia/men-sevgan-oybek.html
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
960
«Qutlugʻ qon» romanining mantiqiy davomi boʻlib, unda yozuvchi milliy ongning shakllanishini
mahorat bilan koʻrsata olgan.
Oybek 40-yillar oxiri — 50-yillar boshlarida «Qizlar» (1947) dostonidan tashqari,
«Hamza» (1948), «Haqgoʻylar» (1952) dostonlarini yaratdi. 60-yillarda shaxsga sigʻinish fojialari
fosh etilib, sobiq sovet mamlakatida «xrushchyovcha» harorat jilvalari koʻringanda, Oybek
xastaligiga qaramay, yana «sof lirika»ning goʻzal namunalarini taqdim etadi, Xirosima fojiasiga
bagʻishlangan «Davrim jarohati» (1952), «Guli va Navoiy» (1968) dostonlarini yozish bilan
birga Amir Temur va Bobur haqidagi lirik dostonlarni yozishga kirishadi. Shoir oʻzining bu
asarlari bilan 60-yillar oʻzbek sheʼriyatida yangi badiiy tafakkurning boshlanishi
va qaror topishiga muhim hissa qoʻshadi.
4
Oybek 1949-yilda Pokistonga sayohat qildi. Adib Pokiston hayotini, fikr va tuygʻularini,
kurash va intilishlarini «Pokiston xotiralari» ocherklarida, qator sheʼrlarida, «Zafar va Zahro»,
«Haqgoʻylar» dostonlarida, nihoyat «Nur qidirib» povestida tasvirladi.
5
Adibning avtobiografik povesti «Bolalik» 1963-yilda yaratildi. Qissaning bosh qahramoni
yosh Muso yaʼni Oybekning oʻzidir.
Oybek isteʼdodli shoir, yirik nosir boʻlibgina qolmay, mashhur olim, davlat va jamoat
arbobi, publitsist tanqidchi va tarjimon hamdir. Oʻzbek kitobxoni Pushkinning «Yevgeniy
Onegin», Lermontovning «Maskarad» asarini, antik Rim adabiyoti namunalarini, arman eposi
«Sosunli Dovud»ni Oybek tarjimasida oʻqishga muyassar boʻlgan.
Oybek 1943-yilda Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasining haqiqiy aʼzoligiga saylandi va
1950-yilgacha Akademiyada ijtimoiy fanlar boʻlimining raisi lavozimida ishladi. U yuqori
malakali filologlar tayyorlashga katta hissa qoʻshgan ustozdir.
Ulkan adib «Navoiy» romani uchun Ittifoq Davlat mukofoti laureati boʻldi, bir necha orden
va medallar bilan taqdirlandi. U Oʻzbekiston xalq yozuvchisi, Hamza nomidagi Respublika Davlat
mukofoti sovrindori ham boʻlgan. Yozuvchining asarlari oʻzbek adabiyotining jahon aro
shuhratini yanada oshirdi. Ustoz mahorati yosh yozuvchilar uchun ijod dorilfununiga aylandi.
Oybekning oʻlmas asarlari maʼnaviy xazinamizdan mangu oʻrin oldi va umumxalq mulki boʻlib
qoldi. Uning eng yaxshi asarlari jahon adabiyoti xazinasiga ham kirgan. Oybek 1968-yil 1-iyulda
63 yoshida vafot etdi. Vafotidan soʻng uning 20 jildlik toʻla asarlari majmuasi nashr etildi
4
https://qomus.info/encyclopedia/cat-o/oybek-uz/
5
https://sputniknews.uz/20231020/oybek-biografiya-40171629.html
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
961
Xulosaga ko‘ra, Oybek ijodiy faoliyatini shoir sifatida boshlagan. Adib umri davomida
koʻplab nasriy asarlar yaratdi. Uning «Qutlugʻ qon» va «Navoiy» romanlari oʻzbek adabiyotidagi
badiiy jihatdan eng yuksak asarlardan sanaladi.
Oybek sheʼriyatda «koʻngil lirikasi»ni yaratgan shoirdir. Uning «Chimyon daftari»
turkumiga kirgan yurt tabiatining fusunkor tarovati va betakror ranglarini oʻziga singdirgan
sheʼrlari oʻzbek lirikasining shoh namunalariga aylangan.
Shoir bu sheʼrlari bilan oʻzbek sheʼriyatiga oybekona nafosatni olib kirdi.
REFERENCES
1.
Shoira Axmedova. PORTRET- MAQOLA JANRI RIVOJI (Oybek ijodi misolida).
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS. Volume–53_Issue-2_May 2024.
2.
https://kh-davron.uz/kutubxona/multimedia/men-sevgan-oybek.html
3.
https://sputniknews.uz/20231020/oybek-biografiya-40171629.html
4.
https://qomus.info/encyclopedia/cat-o/oybek-uz/
