2025-YIL
28-29-MART
“YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA
YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI”
Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi
362
MUHANDIS KADRLAR TAYYORLASHDA WEB SIMULYATOR YARATISH
TEXNOLOGIYASI
1
Mardonov Baxodir Axmadovich
2
Zikiryayev Shavkat Xudoyarovich
1
Mirzo Ulug’bek nomidagi Samarqand davlat arxitektura-qurilish universiteti
“Ijtimoiy va tabiiy fanlar” kafedrasi katta o’qituvchisi
e-mail:
mardonov.baxodir@samdaqu.edu.uz
https://orcid.org/0009-0002-0095-7841
2
Mirzo Ulug’bek nomidagi Samarqand davlat arxitektura-qurilish universiteti
“Ijtimoiy va tabiiy fanlar” kafedrasi dotsenti v.b.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15089791
Annotatsiya.
Maqolada muhandislik sohasida o‘qiyotgan talabalar uchun web
simulyatorlardan foydalanish imkoniyatlari tahlil etiladi. Simulyatorlar orqali talabalar nazariy
bilimlarni real sharoitda qo‘llash, texnik ko‘nikmalarni shakllantirish imkoniyatiga ega
bo‘ladilar. Shuningdek, maqolada simulyator yaratishda qo‘llaniladigan zamonaviy
texnologiyalar, ularning afzalliklari va ta’lim jarayonidagi o‘rni yoritib beriladi.
Kalit so’zlar:
web simulyator, muhandislik ta’limi, interaktiv ta’lim, 3D texnologiyalar,
o‘quv resurslari, zamonaviy ta’lim vositalari.
Kirish
. Zamonaviy ta’lim tizimida an’anaviy usullar o‘rnini innovatsion texnologiyalar
egallab bormoqda. Xususan, muhandislik sohasida o‘qiyotgan talabalar uchun nazariy bilimlarni
mustahkamlash va amaliy ko‘nikmalar hosil qilishda interaktiv web simulyatorlar muhim vosita
bo‘lib xizmat qiladi. Simulyatorlar yordamida talabalar real muammolarni hal qilish, loyihalash
va texnik hisob-kitoblarni bajarish ko‘nikmalarini rivojlantiradilar. Shuningdek, ularning
yordamida
masofaviy
va
mustaqil
o‘qitishni
tashkil
etish
imkoniyati
ham
kengayadi.Simulyatorlar, interaktiv o‘qitish usullari orqali talabalarni jalb etadi, ularni o‘z-o‘zini
baholash imkoniyatlari bilan ta’minlaydi va nazariy materialni o‘zlashtirish jarayonini
osonlashtiradi. Simulyatorlarni yaratishda foydalaniladigan texnologiyalar va dizayn tamoyillari
haqida so‘z yuritiladi. Bu ta’lim jarayonini zamonaviy talablarga moslashtirishga yordam beradi
va muhandislik sohasida talabalarni kasbiy faoliyatga tayyorlashda muhim ahamiyatga ega.
3D Web simulyator yaratishda Babylon.js va Three.js texnologiyasi imkoniyatlari.
Muhandislik uchun mo‘ljallangan web simulyatorlar 3D grafika va interaktiv sahnalarga
asoslanadi. Bunday simulyatorlarni yaratishda ko‘pincha Three.js va Babylon.js kabi JavaScript
kutubxonalaridan foydalaniladi. 3D web simulyatorlar yaratishda Babylon.js va Three.js
kutubxonalari muhim o'rin egallaydi. Ular JavaScript asosida ishlaydigan kuchli vositalar bo'lib,
murakkab 3D grafikalarni yaratish va interaktiv sahnalarni ishlab chiqishga imkon beradi. Ushbu
bo'limda har ikki kutubxonaning asosiy imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Muhandislik ta’limida
interaktiv va realistik simulyatorlar yaratishda zamonaviy 3D texnologiyalarning o‘rni juda
muhimdir. Buning uchun PlayCanvas va Blend4Web kabi ilg‘or platformalar keng imkoniyatlarni
taqdim etadi.
PlayCanvas
- bu bulut asosida ishlaydigan, HTML5, WebGL va JavaScript
texnologiyalariga tayangan 3D web platformasi bo‘lib, foydalanuvchilarga brauzer orqali
interaktiv 3D simulyatsiyalar, o‘yinlar va texnik loyihalarni real vaqt rejimida yaratish imkonini
beradi. U loyiha ustida hamkorlikda ishlashni ta’minlaydigan onlayn muhitni taqdim etadi, shu
2025-YIL
28-29-MART
“YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA
YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI”
Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi
363
jumladan avtomatik zaxira nusxalari, versiyalarni nazorat qilish va tezkor kod tahrirlash
imkoniyatlari bilan birgalikda, dasturchilarga murakkab 3D modellarni ishlab chiqishda, fizika,
yorug‘lik va soya effektlarini qo‘llashda, shuningdek animatsiyalar va interaktiv sahnalarni
yaratishda yuqori samaradorlikka erishish imkoniyatini beradi. Platforma GPU imkoniyatlaridan
maksimal darajada foydalanib, brauzerda real vaqtli yuqori sifatli 3D grafikani taqdim etadi, shu
bilan birga mobil qurilmalar va virtual haqiqat (VR) tizimlari bilan ham to‘liq mos keladi, bu esa
talaba va ishlab chiquvchilarga har qanday joydan va har qanday qurilmadan o‘z loyihalarini
kuzatish, tahrir qilish va namoyish etish imkonini beradi. Bundan tashqari, PlayCanvas interfeysi
intuitiv va qulay bo‘lib, yangi boshlovchilar uchun oson o‘zlashtiriladigan bo‘lsa-da, tajribali
dasturchilar uchun kengaytirilgan imkoniyatlar, integratsiya variantlari va jamoaviy ish faoliyatini
kuchaytiradigan real vaqtli hamkorlik muhitini taqdim etadi, shu orqali loyiha ustida bir nechta
foydalanuvchi bir vaqtning o‘zida ishlashi, fikr almashishi va natijalarni darhol ko‘rishi mumkin.
Ushbu xususiyatlar PlayCanvas’ni nafaqat interaktiv 3D simulyatorlar va o‘yinlar yaratishda, balki
muhandislik ta’limida talabalarni murakkab texnik jarayonlarni vizual va amaliy tarzda
o‘rganishda qo‘llash uchun ham ideal vositaga aylantiradi.
Blend4Web
- bu Blender muharririga asoslangan va to‘g‘ridan-to‘g‘ri veb-brauzerda
ko‘rsatiladigan 3D kontent yaratish uchun mo‘ljallangan zamonaviy texnologiyalardan biridir.
Ushbu platforma yordamida foydalanuvchilar murakkab 3D modellarni, sahnalarni,
animatsiyalarni va interaktiv muhitlarni yaratib, hech qanday qo‘shimcha dasturiy ta’minotsiz,
bevosita internet sahifalarida ishga tushirishlari mumkin. Blend4Web o‘zining kuchli va
funksional tizimi orqali foydalanuvchilarga Blenderda ishlab chiqilgan modellarni maksimal
aniqlikda, o‘sha holida veb-muhitga eksport qilish imkonini beradi. Bu texnologiyaning eng katta
afzalliklaridan biri - foydalanuvchilar Blender muharririda ishlab chiqqan butun sahnani, uning
materiali, yorug‘ligi, animatsiyasi, fizikasi va boshqa barcha atributlari bilan birga web sahifaga
o‘tkazishi va ishlatishi mumkin bo‘ladi. Blend4Web kuchli WebGL dvigateliga asoslangan bo‘lib,
grafik protsessor (GPU) imkoniyatlaridan to‘liq foydalanadi, natijada yuqori sifatli 3D sahnalarni
hech qanday qo‘shimcha yuklamalarsiz brauzerda aks ettiradi. Shu bilan birga, Blend4Web
foydalanuvchilarga kod yozmasdan ham oddiy interaktiv sahnalar yaratish imkonini beradi, bunda
sahna ichidagi obyektlarning harakatlari, o‘zaro ta’siri va animatsiyalari maxsus vizual interfeyslar
orqali sozlanadi. Bu esa, ayniqsa, dasturlashni yaxshi bilmaydigan foydalanuvchilar uchun juda
katta qulaylik yaratadi. Muhandislik ta’limi uchun Blend4Web juda mos bo‘lib, u orqali talabalar
murakkab muhandislik konstruktsiyalarini, qurilish va arxitektura modellarini, mexanik tizimlar
va qurilmalar ish prinsipini ko‘rsatadigan aniq va batafsil 3D modellarni ko‘rish va o‘rganish
imkoniga ega bo‘ladilar. Ayniqsa, interaktivlik talab qilinadigan taqdimotlar, loyiha himoyalari va
o‘quv jarayonlari uchun Blend4Web orqali yaratilgan modellar juda katta amaliy ahamiyat kasb
etadi. Masalan, arxitektura sohasida talabalar o‘z loyihalagan binolarini 3D formatda vizual
ko‘rinishda taqdim etishlari, ichki va tashqi dizaynlarni ko‘rsatishlari mumkin. Shuningdek,
Blend4Web yordamida yaratilgan modellar muhandislik va sanoat sohasida ham qo‘llanilib,
texnologik jarayonlarni, mexanizmlarning ishlash tamoyilini va konstruktsiyalarning tahlilini
ko‘rsatish uchun xizmat qiladi. Blend4Web platformasi yuqori sifatli teksturalar, yorug‘lik va soya
effektlari, fizikaviy harakatlar va to‘qnashuvlar, ovozli va vizual interaktivlik kabi imkoniyatlarni
ham taqdim etadi, bu esa simulyatorlarning realizmini oshiradi va o‘quvchini ko‘proq jalb qiladi.
Shuningdek, Blend4Web VR texnologiyalarini ham qisman qo‘llab-quvvatlaydi, ya’ni virtual
reallik ko‘zoynaklari yordamida yaratilgan modellarni ko‘rish imkonini ham beradi. Bundan
2025-YIL
28-29-MART
“YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA
YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI”
Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi
364
tashqari, foydalanuvchilar yaratilgan sahnalarga matnli izohlar, tugmalar va boshqaruv
interfeyslari ham qo‘shishlari mumkin, bu esa o‘quv jarayonini interaktiv va mustaqil o‘rganishga
yo‘naltirilgan qiladi. Blend4Web-ning yana bir muhim jihati – yaratilgan modellar va sahnalarni
turli veb-platformalar va tizimlarga integratsiya qilish osonligi bo‘lib, bu ta’lim resurslarini ko‘p
sonli talabalar uchun ommaviy va ochiq qilish imkonini beradi. Xulosa qilib aytganda, Blend4Web
zamonaviy muhandislik va texnika yo‘nalishidagi o‘qitish jarayonlari uchun mukammal vosita
bo‘lib, murakkab 3D modellarni hech qanday qo‘shimcha dastur va ilovasiz veb brauzerda taqdim
etish imkonini beradi. Bu texnologiya orqali yaratilgan simulyatorlar nafaqat nazariy bilimlarni
mustahkamlash, balki amaliy ko‘nikmalarni shakllantirish, real sharoitda ishlashni o‘rganish va
murakkab muhandislik masalalarini ko‘rsatishda beqiyos yordam beradi. Shu bois, muhandislik
ta’limini raqamlashtirish va innovatsion shaklda tashkil etish uchun Blend4Web kabi
texnologiyalardan keng foydalanish bugungi kunda zarur va muhim hisoblanadi.
PlayCanvas va Blend4Web zamonaviy 3D veb texnologiyalar bo‘lib, har ikkalasi ham
brauzerda ishlaydigan murakkab 3D modellar, sahnalar va simulyatsiyalar yaratish uchun xizmat
qiladi. Biroq, ularning har biri o‘zining noyob imkoniyatlari va afzalliklariga ega. PlayCanvas –
bu to‘liq bulut (cloud) asosida ishlaydigan va foydalanuvchilarga real vaqt rejimida onlayn 3D
sahnalar yaratish, tahrirlash va ulash imkonini beruvchi kuchli platformadir.
1-rasm. PlayCanvas asosida yaratilgan simulyatorda yasalgan loyiha tasviri
2025-YIL
28-29-MART
“YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA
YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI”
Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi
365
2-rasm.
PlayCanvas va Blend4Web texnologiyalarining farqlari va afzalliklari
Uning eng katta ustunligi - bu jamoaviy ishlash imkoniyati bo‘lib, bir nechta foydalanuvchi
bir vaqtda bitta loyiha ustida ishlashi va o‘zgarishlarni darhol ko‘rishi mumkin. PlayCanvas yuqori
darajadagi interaktivlik, murakkab o‘yin va simulyatsiyalar yaratish uchun kuchli fizik dvigatellar,
yorug‘lik va soya effektlari, animatsiyalar, o‘yin logikasi va foydalanuvchi interfeysi (UI) yaratish
uchun keng imkoniyatlar taqdim etadi. Bundan tashqari, PlayCanvas WebGL va HTML5
texnologiyalaridan foydalangan holda barcha brauzerlarda hech qanday qo‘shimcha dastur
o‘rnatmasdan ishlaydi va mobil qurilmalar hamda VR/AR texnologiyalari bilan to‘liq mos keladi.
Bu uni ta’limda interaktiv muhandislik simulyatorlari, o‘yinlar va real vaqtda ishlovchi
vizualizatsiyalar yaratish uchun ideal vositaga aylantiradi.
Blend4Web esa Blender muharriri asosida ishlaydi va Blenderda yaratilgan murakkab 3D
modellarni va sahnalarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri veb sahifalarda aks ettirish uchun xizmat qiladi. Uning
asosiy ustunligi – bu Blender muharriri bilan to‘liq integratsiyalashuvi bo‘lib, foydalanuvchilar
Blenderda yaratgan barcha modellarni, materiallarni, animatsiyalarni va effektlarni hech qanday
o‘zgartirishsiz veb sahifaga chiqarishi mumkin. Blend4Web kuchli WebGL dvigateliga asoslanib,
yuqori sifatli grafikani brauzerda aks ettirish imkonini beradi, shu bilan birga fizik harakatlar,
yorug‘lik, soya va ovoz effektlarini ham qo‘llab-quvvatlaydi. Blend4Web’ning yana bir muhim
afzalligi – bu kodsiz ishlash imkoniyati, ya’ni oddiy loyihalar uchun foydalanuvchilarga murakkab
dasturlashsiz interaktiv sahnalar yaratish imkonini beradi. Bu platforma ko‘proq arxitektura,
dizayn, sanoat va muhandislik loyihalarini taqdimot va o‘quv jarayonlarida ishlatish uchun mos
keladi.
2025-YIL
28-29-MART
“YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA
YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI”
Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi
366
3-rasm. Blend4Web asosida yaratilgan simulyatorda yasalgan loyiha tasviri
Xulosa.
Zamonaviy ta'limda, ayniqsa muhandislik va texnika yo‘nalishlarida talabalar
uchun nazariy bilimlarni amaliy ko‘nikmalarga aylantirish, ularni real hayotdagi muammolarni hal
qilishga tayyorlash muhim ahamiyat kasb etadi. Shu bois, 3D web simulyatorlardan foydalanish
o‘qitish jarayonini samarali va interaktiv qilishda muhim vosita hisoblanadi. PlayCanvas va
Blend4Web texnologiyalari 3D simulyator yaratish uchun qulay va kuchli platformalar bo‘lib,
ularning har biri o‘ziga xos imkoniyatlari bilan ajralib turadi. Agar loyiha yuqori darajadagi
interaktivlik, dinamik sahnalar va o‘yin elementlari talab qilsa, PlayCanvas eng maqbul tanlov
bo‘ladi. U foydalanuvchilarga onlayn muhitda jamoaviy ishlash, real vaqt rejimida tahrirlash va
VR/AR texnologiyalari bilan hamkorlik qilish imkonini beradi. Ayniqsa, muhandislik
jarayonlarini harakatda ko‘rsatish, tajribalar va o‘yinlashgan o‘quv vositalari yaratish uchun
PlayCanvas keng imkoniyatlarga ega. Blend4Web esa murakkab va sifatli 3D modellarni,
arxitektura va dizayn ishlanmalarini web sahifada ko‘rsatish uchun juda qulay bo‘lib, o‘quv
jarayonida texnik loyihalar, qurilish modellarini taqdim etishda, shuningdek, sanoat va
muhandislik jarayonlarini vizual tarzda ko‘rsatishda keng qo‘llaniladi. Blend4Web Blender
muharriri bilan to‘liq mos ishlashi tufayli dizayner va muhandislar uchun oson va samarali
vositadir. Shu sababli, har ikki platforma ham ta'lim jarayonida turli yo‘nalishlar va maqsadlar
uchun xizmat qilishi mumkin. Agar interaktivlik, o‘yin va real vaqt muhim bo‘lsa – PlayCanvas,
agar murakkab vizualizatsiya, aniqlik va dizayn muhim bo‘lsa – Blend4Web tanlanishi lozim.
Ularning imkoniyatlaridan to‘g‘ri va maqsadli foydalanish zamonaviy muhandislik ta’limi
samaradorligini oshiradi va talabalarni amaliy mashg‘ulotlarga yanada yaqinlashtiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
[1]. Johnson, C. (2020).
Muhandislikda mantiqiy fikrlash: Muammolarni hal qilish uchun
asos
. Engineering Education Review, 12(3), 45-52.
2.
[2]. Smith, R., & Patel, A. (2019).
Kelajak muhandislari uchun raqamli ta'lim
strategiyalari
. Journal of Digital Education, 8(1), 33-40.
3.
[3]. Williams, H. (2021).
Veb asosidagi simulyatsiyalarning muhandislik ta'limiga ta'siri
.
Journal of Educational Technology, 9(2), 72-80.
2025-YIL
28-29-MART
“YANGI O‘ZBEKISTONDA MUHANDIS KADRLAR TAYORLASHNING ISTIQBOLLARI VA
YOSHLARNING IJTIMOIY - SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISHNING DOLZARB MASALALARI”
Respublika ilmiy-texnik konferensiyasi
367
4.
[4]. Miller, K. (2022).
Interaktiv o‘quv modullari orqali mantiqiy fikrlashni kuchaytirish
.
Learning Technologies, 4(2), 25-31.
5.
[5]. Mardonov, B., & Zikiryayev, S. (2024). BA’ZI GEOMETRIYA MASALALARINI
YECHISH USULLARI. Theoretical aspects in the formation of pedagogical
sciences, 3(7), 183-186.
6.
[6]. Axmadovich, M. B. (2020). Sfera sirtida joylashgan uchburchaklarni yechishning ba'zi
usullari. Science and Education, 1(2), 23-27.
7.
[7]. Usarov, S., Zikiryaev, S., Mardonov, B., & Namazov, G. (2024, May). Numerical
analysis of the process of heat transfer in inhomogeneous media. In AIP Conference
Proceedings (Vol. 3147, No. 1). AIP Publishing.
8.
[8]. Aхмадович М. Б. . (2024). Интерактивные Веб-Технологии Для Развития
Логического Мышления Инженеров Будущего В Условиях Цифровой
Трансформации Образования. Miasto Przyszłości, 52, 755–761. Retrieved from
https://miastoprzyszlosci.com.pl/index.php/mp/article/view/4713
9.
[9]. Mardonov Baxodir Axmadovich. (2024). KELAJAKDAGI MUHANDISLARNI
RAQAMLI TA’LIM ASOSIDA O‘QITISH, SAMARALI VEB-KONTENT YARATISH
METODOLOGIYASI. IJTIMOIY FANLARDA INNOVATSIYA ONLAYN ILMIY
JURNALI, 4(9),
42–45.
Retrieved
from
https://sciencebox.uz/index.php/jis/article/view/11916
