ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
972
YUQUMLI KASALLIKLARNING OLDINI OLISHDA TIBBIY PROFILAKTIKA
TADBIRLARNI O‘TKAZISHDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARNI QO‘LLANILISH.
Amirova Sevara Zayniddin qizi
Mixliyev Ozodbek Mansur o’g’li
Hatamov Nozimbek Bobosher o’g’li
Lapasova Madina Alisher qizi
Alimov Sardor Bahrom o’g’li
Samarqand Davlat Tibbiyot Universiteti talabalari
https://doi.org/10.5281/zenodo.15115293
Annotatsiya.
Ushbu maqolada inson o‘zining sog’lomligini taminlash maqsadida
texnologiyalardan foydalaniladi ya’ni inson o‘zini tibbiy ko‘rikdan o‘tkazib turishi va o‘z
sog’lomligini ta’minlash maqsadida xozirgi texnik- texnologik qurilmalardan foydalanib kelinadi.
Yuqumli kasalliklar insoniyat taraqqiyotiga tahdid soladi. Sababi, ular dunyodagi yillik
o‘lim sonining uchdan bir qismini keltirib chiqaradi. Mikroelektronika, kompyuter bilan
jixozlangan zamonaviy apparatlar bilan foydalanish inson organizmida rо‘у beradigan fiziologiya
va potologiya jarayonlariga chuqur kirib borish imkonini beradi.
Kalit so‘zlar:
Tomograf, Mikroelektronika, Shifoxona, axborot tizimlari, Mikroelektronika,
ijtimoiy-ekologik, meditsina, registratura.
THE USE OF INFORMATION TECHNOLOGIES IN MEDICAL PREVENTIVE
MEASURES TO PREVENT INFECTIOUS DISEASES.
Abstract.
In this article, a person uses technologies to ensure his health, that is, a person
undergoes a medical examination and uses modern technical and technological devices to ensure
his health. Infectious diseases threaten the development of mankind. The reason is that they cause
a third of the annual death toll in the world. The use of modern devices equipped with
microelectronics and computers allows for a deep understanding of the physiological and
pathological processes occurring in the human div.
Keywords:
Tomograph,
Microelectronics,
Hospital,
information
systems,
Microelectronics, socio-ecological, medicine, registry.
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ИНФОРМАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ ПРИ ПРОВЕДЕНИИ
ЛЕЧЕБНО-ПРОФИЛАКТИЧЕСКИХ МЕРОПРИЯТИЙ ПО ПРЕДУПРЕЖДЕНИЮ
ИНФЕКЦИОННЫХ ЗАБОЛЕВАНИЙ.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
973
Аннотация.
В данной статье рассматривается использование технологий для
обеспечения здоровья человека, то есть обеспечение прохождения человеком медицинских
осмотров и использование им современных технических и технологических устройств для
обеспечения своего здоровья. Инфекционные заболевания угрожают прогрессу
человечества. Это связано с тем, что они являются причиной трети ежегодных смертей
в мире. Использование современных приборов, оснащенных микроэлектроникой и
компьютерами, позволяет глубоко понимать физиологические и патологические процессы,
происходящие в организме человека.
Ключевые слова:
Томограф, Микроэлектроника, Больница, информационные
системы, Микроэлектроника, социально-экологический, медицина, регистр.
Kirish:
Yuqumli kasalliklar insoniyat taraqqiyotiga tahdid soladi. Sababi, ular dunyodagi
yillik o‘lim sonining uchdan bir qismini keltirib chiqaradi. Shu sabab, aholi o‘rtasida tibbiy-
profilaktika tadbirlarini o‘tkazish maqsadga muvofiq. Bu esa kasalliklar sonini kamaytirishi
mumkin.
Tibbiy berilganlarni qayta ishlovchi tibbiy axborot tizimlari. Tibbiy berilganlarni
kompyuterda qayta ishlash uchun хisoblash tizimlari tarkibiga kiruvchi apparat va dasturiy
ta’minot kerak bo‘ladi. Agar kasalligingiz haqida barcha ma’lumotlar kompyuterga kiritilgach,
kasalligingiz haqida tashhis qoyiladi va chop etish qurilmasi yordamida dorilar uchun retsept chop
qilib beriladi. Retsepni olib, boshqa kompyuter yordamida ushbu dorilarni eng yaqin bo‘lgan qaysi
aptekadan topish mumkinligi haqidagi axborotga ega bo‘lish mumkin
Kompyuter meditsinada boshqa ishlarga ham qodir. Masalan, tomograf – ya’ni siljib
harakatlanadigan rentgen apparati insonning ixtiyoriy organi haqida to‘liq ma’lumot olishi,
ulardagi mikroskopik defektlar, chet jinslar (masalan, buyrakdagi tosh) haqida ma’lumot berishi
mumkin. Tomograf uzatqan axborotni tezda qayta ishlash va ekranda ko‘rsatish uchun albatta u
kompyuter bilan bog’lanqan bo‘lishi shart. Fan-texnika taraqqiyoti tibbiyotning barcha
tarmoqlariga jiddiy ta’sir ко‘rsatadi. Davolash tashhis sifat jiхatdan o‘zgardi, kasalliklaroldini
olisnning kо’pgina yangi uslublari yaratildi, dori- darmonlar biologik jiхatdan faol moddalar xili
kengaydi, organizmni kuzatish va хayotni ta’minlashning yangi avtomatik хamaa о zini- o‘zi
tartibga soladigan tizimlari yuzaga keldi Shifoxonalarda registraturada kasallik varaqasi
shifokorlar qabuliga kirish va hakazo. Ichki organlarni ко‘chirib o‘tkazish, ularni protezlash
imkoniyati tug’ildi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
974
Mikroelektronika, kompyuter bilan jixozlangan zamonaviy apparatlar bilan foydalanish
inson organizmida rо‘у beradigan fiziologiya va potologiya jarayonlariga chuqur kirib borish
imkonini beradi Ilmiy-texnikaviy va ijtimoiy-ekologik siyosat mushtarakligini ta’minlash, nafaqat
ma’naviy kamol topgan insonni shakllantirish imkonini beradi, balki uning ijtimoiy
taraqqiyotining хozirgi suratlarda mos ravishda jismoniy takomillashuvi uchun shart-sharoitlar
хam yaratadi. Demak, tibbiy ma‘lumotlar sifatida bir qancha bemorlarni kuzatish natijasida
olingan bemor harorati, uning qon bosimi va qondagi eritrotsitlar miqdori va boshqa ma‘lumotlarni
olishimiz mumkin. Albatta bu ma‘lumotlar bilan kompyuterda ishlash uchun ularning
chegaralarini kompyuter tiliga o‘tkazish kerak. Yani tibbiy ma’lumotlarning modelini tuzishda
uning chegaralarini berishimiz lozim bo‘ladi.
Shunday qilib, tibbiy ma’lumotlar quyidagi 4 ta element orqali shakllanadi:
1.Bemorning shikoyatlari orqali.
2. Tibbiy kuzatish parametrlari orqali (Mn: jigarning o‘lchami, yurak o ‘lchami, rentgen
natijalari va х)
3. So‘rov parametrlarining qiymatlari orqali( Mn: og’irligi, harorati, ishga layoqati)
4. Tibbiy kuzatish vaqti (Mn: soat 2:30, 14.05.2024).
Ammo hozircha inson hayot faoliyatining ijtimoiy va biologic tomorilari o‘rtasida
ziddiyatli vazifasida olib boruvchi qarama-qarshiliklar bor. Ular shundan iboratki silasini aytganda
yuksak insoniy imkoniyatga odamlar faravonligiga xizmat qilishga qodir bo‘lgan texnika va
texnologiya vazifasini bajarishi jarayonida tabiiy muхit va inson salomatligiga nomaqul ta’sir
kо‘rsatadi.
Kompyuterlarning shifoхonalarda va poliklinikalarda paydo bo‘lishi ko‘p narsalarni,
jumladan, yuqoridagi muammolarni хam tubdan o‘zgartirib yuboradi. Endi siz tug’ridan-tug’ri
shifokor хuzuriga yul olasiz. Uning ish stolida odatdagi meditsina ish qurollaridan tashqari
kompyuter хam joy olgan: uning xotirasida barcha bemorlarning kasallik tarixi yozib qo‘yilgan.
Agar siz oldin хam murojaat etgan bo‘lsangiz, sizniki хam bo‘ladi.Birinchi bor murojaat
etayotgan bo‘lsangiz siz хaqingizdagi barcha axborotni shu erning o‘zida shifokor kompyuterga
kiritib qo‘yadi. Kasalligingiz haqidagi barcha ma’lumotlar kompyuterga kiritilgach, sizning
kasalligingiz haqida tashhis qo‘yiladi va chop etish qurilmasi yordamida dorilar uchun retsept chop
etib beriladi. Retseptni olib, boshqa kompyuter yordamida ushbu dorilarni eng yaqin bo‘lgan qaysi
aptekalardan topish mumkinligi haqida axborot olishingiz mumkin. axborot olishingiz mumkin.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
975
Kompyuter meditsinada boshqa ishlarga ham qodir. Masalan, tomograf - ya’ni siljib
Harakatlanadigan rentgen apparati insonning ixtiyoriy organi haqida to‘liq ma’lumot olishi,
ulardagi mikroskopik defektlar, chet jinslar (masalan, buyrakdagi tosh) haqida ma’lumot berishi
mumkin. Tomograf uzatgan axborotni tezda qayta ishlash va ekranda ko‘rsatish uchun albatta u
kompyuter bilan bog’langan bo‘lishi shart.
Uchinchidan, shifokor yozib bergan dorilarni dorixonalardan izlash kerak bo‘ladi.
Kompyuterlarning shifoхonalarda va poliklinikalarda paydo bo‘lishi ko‘p narsalarni.
Yuqoridagi muammolarni хam tubdan о‘zgartirib yuboradi. Endi siz tug’ridan-tug’ri
shifokor хuzuriga yo‘l olasiz. Uning ish stolida odatdagi meditsina ish qurollaridan tashqari
kompyuter хam joy olgan: uning xotirasida barcha bemorlarning kasallik tarixi yozib qo‘yilgan.
- Birlamchi profilaktika —shaxsiy va jamoat gigiyenasi qoidalariga rioya qilish.
Profilaktika va muntazam sanitariya nazorati, yuqumli kasalliklar va ularning oldini olish
usullari, profilaktik emlashlar, sog’lom turmush tarzi to‘g’risida bilimlarni targ’ibot qilish;
- ikkilamchi profilaktika — holatlarni erta aniqlash va bemorlar bilan aloqada bo‘lgan
shaxslarni kuzatish (shuning uchun kasallik belgilarini bilish), rejimni cheklovchi choralar
(karantin, kuzatuv), bemorlarni izolyasiya qilish;
- uchinchi profilaktika — o‘z vaqtida, yetarli va samarali davolanish, rekonvalesentlarni
tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish (sog’lomlashtirish) kiradi.
Yuqumli kasalliklar — patogen mikroorganizmlarning inson organizmiga kirib ko‘payib,
zararli ta’sir ko‘rsatishi natijasida yuzaga keladigan kasalliklardir. Yukumli kasallik har qanday
odam organizmiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Patogen mikroorganizmga karshi kurashish
uchun insonning immunitet tizimi yuqoriligi katta ahamiyatga ega. Mamlakatimizda Milliy taqvim
asosida 13 turdagi yuqumli kasalliklarga qarshi emlash ishlari o‘tkaziladi.
Xulosa.
Kompyuterlarning shifoхonalarda va poliklinikalarda paydo bo‘lishi ko‘p
narsalarni, jumladan, yuqoridagi muammolarni хam tubdan o‘zgartirib yuboradi. Endi siz
tug’ridan-tug’ri shifokor хuzuriga yul olasiz. Uning ish stolida odatdagi meditsina ish qurollaridan
tashqari kompyuter хam joy olgan: uning xotirasida barcha bemorlarning kasallik tarixi yozib
qo‘yilgan. Agar siz oldin хam murojaat etgan bo‘lsangiz, sizniki хam bo‘ladi. Birinchi bor
murojaat etayotgan bo‘lsangiz siz хaqingizdagi barcha axborotni shu erning o‘zida shifokor
kompyuterga kiritib qo‘yadi. Kasalligingiz haqidagi barcha ma’lumotlar kompyuterga kiritilgach,
sizning kasalligingiz haqida tashhis qo‘yiladi va chop etish qurilmasi yordamida dorilar uchun
retsept chop etib beriladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
976
Retseptni olib, boshqa kompyuter yordamida ushbu dorilarni eng yaqin bo‘lgan qaysi
aptekalardan topish mumkinligi haqida axborot olishingiz mumkin. Kompyuter meditsinada
boshqa ishlarga ham qodir.
Masalan, tomograf - ya’ni siljib Harakatlanadigan rentgen apparati insonning ixtiyoriy
organi haqida to‘liq ma’lumot olishi, ulardagi mikroskopik defektlar, chet jinslar (masalan,
buyrakdagi tosh) haqida ma’lumot berishi mumkin. Tomograf uzatgan axborotni tezda
qaytaishlash va ekranda ko‘rsatish uchun albatta u kompyuter bilan bog’langan bo‘lishi shart.
REFERENCES
1.
Abdusamatovich K. S., Olimjonovna T. F. Application of web applications in medicine
//Eurasian Research Bulletin. – 2022. – Т. 14. – С. 46-50.
2.
Malikov, M. R., Rustamov, A. A., & Ne'matov, N. I. (2020). STRATEGIES FOR
DEVELOPMENT OF MEDICAL INFORMATION SYSTEMS. Theoretical & Applied
Science, (9), 388-392.
3.
Berdiyevna, A. S., & Olimjonovna, T. F. (2022). INNOVATIVE APPROACHES IN THE
EDUCATION SYSTEM TO INCREASE YOUTH PARTICIPATION. Web of Scientist:
International Scientific Research Journal, 3(3), 674-677.
4.
Toxirova, F. O., Malikov, M. R., Abdullayeva, S. B., Ne’matov, N. I., & Rustamov, A. A.
(2021). Reflective Approach In Organization Of Pedagogical Processes. European Journal
of Molecular & Clinical Medicine, 7(03), 2020.
5.
Olimjonovna, T. F. (2023). SOCIO-HISTORICAL FOUNDATIONS OF FORMATION
OF INTEREST IN THE PROFESSION AND DEVELOPMENT OF PROFESSIONAL
THINKING THROUGH PEDAGOGICAL COMMUNICATION.
6.
Шагазатова, Б. Х., & Кудратова, Н. А. (2016). ОЖИРЕНИЕ: ПУТЬ ОТ ИЗМЕНЕНИЯ
ОБРАЗА ЖИЗНИ ДО МЕТАБОЛИЧЕСКОЙ ХИРУРГИИ. Knee Surgery, Sports
Traumatology Arthroscopy, 24, 1741-1742.
7.
Olimjonovna T. F. Pedagogical Communication and its Role and Significance in
Developing the Professional Thinking of Students //Eurasian Scientific Herald. – 2023. –
Т. 16. – С. 82-86.
8.
Tohirova, F., & Esanmurodova, D. (2024). THE IMPORTANCE, ADVANTAGES AND
DISADVANTAGES OF THE MODULAR PROGRAM IN THE EDUCATIONAL
SYSTEM. Modern Science and Research, 3(1), 789-794.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
977
9.
Olimzhanovna, T. F. (2023). Facts About the Poisonous Mammal-Loris. Miasto
Przyszłości, 42, 592-594.
10.
Elamanova, M., & Toxirova, F. (2023). FACTS ABOUT THE POISONOUS MAMMAL-
LORIS. Modern Science and Research, 2(12), 226-229.
11.
Olimjonovna, T. F. (2023). FERMENTLAR VA ULARNING INSON ORGANIZMIDAGI
O’RNI.
12.
Olimjanovna, T. F. (2023). ZAHARLI SUTEMIZUVCHI-LORIS HAQIDA FAKTLAR.
13.
Olimjonovna, T. F., Rustamjonovna, T. P., & Zafarovna, I. S. (2023). Causes Leading to
Baldness and How to Deal With Them. Miasto Przyszłości, 42, 216-220.
14.
Abdusamatovich, K. S., & Olimjonovna, T. F. (2023). Information technologies in the
economy. Genius Repository, 26, 30-33.
15.
Olimjonovna,
T.
F.
(2023).
TELEMEDITSINA
TEXNOLOGIYALARINI
RIVOJLANTIRISH.
16.
Olimjonovna, T. F. (2023). AXBOROT TEXNOLOGIYALARINI TA’LIM
JARAYONIDA QO ‘LLASHNING PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK OMILLARI.
17.
Karabaev, S., & Toxirova, F. (2023). DEVELOPMENT OF TELEMEDICINE
TECHNOLOGIES. Modern Science and Research, 2(4), 698-702.
18.
Karabaev, S., & Toxirova, F. (2023). PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL
FACTORS OF USING INFORMATION TECHNOLOGIES IN THE EDUCATIONAL
PROCESS. Modern Science and Research, 2(4), 703-707.
19.
Abdusamatovich, K. S., & Olimjonovna, T. F. (2023). Information technologies in the
economy. Genius Repository, 26, 30-33.
20.
Tohirova, F. O., Nasrullayev, N. B., Tolibjonova, S. D., & Abdullayeva, V. D. (2024).
TIBBIYOTDA AXBOROT TIZIMLARI VA ULARNING TURLARI.
IQTISODIYOT VA
ZAMONAVIY TEXNOLOGIYA JURNALI
,
3
(10), 1-7.
21.
Tohirova, F. O., Nasrullayev, N. B., & Mansurova, J. S. (2024). TIBBIYOTDA ISHCHI
O‘RINLARINI AVTOMATLASHTIRISH ASOSLARI.
IQTISODIYOT VA ZAMONAVIY
TEXNOLOGIYA JURNALI
,
3
(10), 13-19.
22.
Tohirova,
F.
O.
(2024).
PEDAGOGIK
MULOQOT
VA
UNING
AHAMIYATI.
PEDAGOGIKA,
PSIXOLOGIYA
VA IJTIMOIY TADQIQOTLAR
JURNALI
,
3
(10), 36-41.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
978
23.
Tohirova, F. O., Rizaeva, M. M., & Oblakulova, J. A. (2024). DIDACTIC
OPPORTUNITIES OF FORMING PROFESSIONAL INTEREST AND IMAGINATION
IN MEDICAL PEDAGOGICAL STUDENTS.
PEDAGOGIKA, PSIXOLOGIYA VA
IJTIMOIY TADQIQOTLAR JURNALI
,
3
(10), 42-48.
24.
Tohirova,
F.
O.
(2024).
PEDAGOGIK
MULOQOT
VA
UNING
AHAMIYATI.
PEDAGOGIKA,
PSIXOLOGIYA
VA IJTIMOIY TADQIQOTLAR
JURNALI
,
3
(10), 36-41.
25.
Olimjonovna, T. F. (2024). MODUL DASTURI TA'LIM TIZIMIDA AHAMIYATI,
USTUN TOMONLARI VA KAMCHILIKLARI.
