1722
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
ADVOKATNING PROFESSIONAL FAOLIYATIDA ADVOKATLIK SIRINING
AHAMIYATI VA QIYOSIY TAHLILI
Bunyodov Shaxzodbek Zuryod oʻgʻli
Toshkent davlat yuridik universiteti magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15124398
Annotatsiya.
Ushbu maqolada advokatning professional faoliyatida advokatlik sirining
ahamiyati va bu borada xalqaro tajribaning qiyosiy-huquqiy tahlili oʻrganilgan. Ilmiy
maqolaning maqsadi Oʻzbekiston va xorijiy davlatlar qonunchiligida advokatlik siri institutining
huquqiy tartibga solinishi, uning amaliyotdagi qoʻllanilishi hamda mazkur sohadagi mavjud
muammolar va ularning yechimlari boʻyicha ilmiy asoslangan takliflar ishlab chiqishdan iborat.
Advokatlik siri tushunchasining nazariy-huquqiy asoslarini tadqiq etish, xalqaro qonunchilik va
amaliyotni qiyosiy tahlil qilish, Oʻzbekistonda advokatlik siri institutining huquqiy asoslarini
tadqiq etish hamda qonunchilik va amaliyotni takomillashtirish boʻyicha takliflar ishlab chiqish
Ilmiy maqola vazifalariga kiradi.
Kalit so’zlar:
Advokatlik siri, ishonch bildiruvchi, advokatlik sirini saqlash, oshkor
qilish, advokat kasb etikasi qoidalari.
THE IMPORTANCE AND COMPARATIVE ANALYSIS OF ADVOCACY SECRECY
IN THE PROFESSIONAL ACTIVITY OF A LAWYER
Abstract.
This article studies the importance of attorney-client privilege in the
professional activities of a lawyer and a comparative legal analysis of international experience
in this regard. The purpose of the scientific article is to develop scientifically based proposals on
the legal regulation of the institute of attorney-client privilege in the legislation of Uzbekistan
and foreign countries, its application in practice, as well as existing problems in this area and
their solutions. The tasks of the scientific article include the study of the theoretical and legal
foundations of the concept of attorney-client privilege, a comparative analysis of international
legislation and practice, a study of the legal foundations of the institute of attorney-client
privilege in Uzbekistan, and the development of proposals for improving legislation and
practice.
Keywords:
Attorney-client privilege, fiduciary, preservation and disclosure of attorney-
client privilege, rules of professional ethics of a lawyer.
ЗНАЧЕНИЕ И СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ ЮРИДИЧЕСКОЙ ТАЙНЫ В
ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ АДВОКАТА
Аннотация.
В статье рассматривается значение юридической тайны в
профессиональной деятельности юриста и проводится сравнительно-правовой анализ
1723
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
зарубежного опыта по этому вопросу. Целью научной статьи является разработка
научно обоснованных предложений по правовому регулированию института адвокатской
тайны в законодательстве Узбекистана и зарубежных стран, его применению на
практике, а также существующим проблемам в этой сфере и путям их решения. В
задачи научной статьи входит исследование теоретико-правовых основ понятия
адвокатской
тайны,
проведение
сравнительного
анализа
международного
законодательства и практики, исследование правовых основ института адвокатской
тайны
в
Узбекистане,
разработка
предложений
по
совершенствованию
законодательства и практики.
Ключевые слова:
Адвокатская тайна, доверенное лицо, адвокатская тайна,
раскрытие информации, правила профессиональной этики адвокатов.
KIRISH
Advokatlik faoliyati fuqarolik jamiyati va huquqiy davlat tamoyillarini amalga oshirishda
muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu faoliyatning samaradorligi advokatlik siri tamoyiliga rioya
qilinishiga bogʻliq boʻlib, bu ishonch bildiruvchi va advokat oʻrtasidagi ishonchli
munosabatlarning asosini tashkil etadi. Advokatlik siri tushunchasi advokatlik faoliyatining
mustaqilligi, erkinligi va maxfiyligini taʼminlash orqali fuqarolarning huquqiy himoyaga boʻlgan
ishonchini oshiradi. Shu bois, advokatlik siri nafaqat milliy huquqiy tizim, balki xalqaro huquq
doirasida ham muhim tamoyil sifatida koʻriladi.
Advokatlik faoliyati fuqarolarning huquq va erkinliklarini himoya qilish, huquqiy
nizolarni adolatli hal etish va adolat tamoyillarini amalga oshirish jarayonida markaziy oʻrin
egallaydi. Ushbu faoliyatning samaradorligi va ishonchliligi advokatning mijoz bilan boʻlgan
munosabatlarining maxfiyligini taʼminlovchi muhim element — advokatlik siri bilan
chambarchas bogʻliqdir. Advokatlik siri tushunchasi, oʻz mohiyatiga koʻra, nafaqat mijozning
huquqlarini himoya qilishni, balki huquqni muhofaza qiluvchi institutlar faoliyatining
ishonchliligini kafolatlashni ham nazarda tutadi. (Tom Ginsburg, 2011).
Advokatlik tushunchasiga ilmiy jihatdan tarif berishda turli ilmiy olimlar tomonidan turli
usullar qoʻllanilgan. Baʼzi bir olimlar har qanday professional-ishonch siri singari, advokatlik siri
ham mutaxassis (advokat) va uning ishonch bildiruvchisi oʻrtasidagi munosabatlarning ishonchli
tabiati, kafolatlar tizimi va kasbiy axloq meʼyorlarining mavjudligi, uning obʼektini tashkil
etuvchi shaxsiy va jamoat manfaatlarining muayyan majmuasini himoya qilishni oʻz ichiga oladi
(Сергеевич, 2009). Shuningdek, baʼzilar advokatlik sirining advokaturaning mavjud
boʻlishining zaruriy sharti ekanligi, chunki advokatga uning mijozi (ishonch bildiruvchisi)
tomonidan maʼlum qilingan maʼlumotlarni oshkor etmaslik kafolatlari qonuniy ravishda
1724
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
mustahkamlangan taqdirdagina advokatlikka muhtoj har qanday shaxsga yuridik yordam
koʻrsatish mumkinligini taʼkidlaydi. (В.А., 2015)
Agarda advokatlik sirini taʼrifini aniqlashtirish uchun normativ-huquqiy hujjatlarga nazar
soladigan boʻlsak, Oʻzbekiston Respublikasi “Advokatura toʻgʻrisida”gi qonunining 9-
moddasida advokatlik siri jumlasiga ishonch bildiruvchi shaxs (himoya ostidagi shaxs)
advokatdan yordam soʻrab murojaat etganligining oʻzi, ishonch bildiruvchi shaxs (himoya
ostidagi shaxs) yordam soʻrab murojaat etgan masalalar, advokatdan ishonch bildiruvchi shaxs
(himoya ostidagi shaxs) olgan maslahatlar, nasihatlar va tushuntirishlarning mohiyati,
advokatning ishonch bildiruvchi shaxs (himoya ostidagi shaxs) bilan oʻtkazgan suhbatida toʻxtab
oʻtilgan barcha masalalar kirishi keltirib oʻtilgan
1
. Mazkur norma advokatlik sirining asosiy
tamoyillaridan birini belgilaydi. Bu tamoyil advokat va ishonch bildiruvchi oʻrtasidagi ishonchga
asoslangan aloqalarni mustahkamlash, mijozning huquqiy xavfsizligini taʼminlash va yuridik
tizimning halolligini qoʻllab-quvvatlash uchun muhim ahamiyat kasb etadi.
Shuni eʼtiborga olish lozimki, advokatlik sirini saqlash muddat bilan chegaralanmaydi
2
.
Shuningdek, ishonch bildiruvchi shaxsdan (himoya ostidagi shaxsdan) boshqa hech kim
advokatni advokatlik sirini saqlash majburiyatidan ozod qilishi mumkin emas.
Advokatning kasb etikasi qoidalariga
3
binoan advokat ishonch bildiruvchi shaxs (himoya
ostidagi shaxs) tomonidan taqdim qilingan axborotni quyidagi hollarda oshkor qilishi mumkin:
- ishonch bildiruvchi shaxs (himoya ostidagi shaxs)ning bunga roziligi, agar bunday
axborotni oshkor qilish ishonch bildiruvchi shaxs (himoya ostidagi shaxs)ning manfaati yoʻlida
advokatning kasbiy vazifalarini amalga oshirish uchun zarur boʻlsa;
- ishonch bildiruvchi shaxs (himoya ostidagi shaxs) manfaati yuzasidan boshqa
advokatlar bilan maslahatlashuvlar oʻtkazilganda, agar u bunday maslahatlashuvlarga eʼtiroz
bildirmagan boʻlsa;
- advokat va ishonch bildiruvchi shaxs (himoya ostidagi shaxs) oʻrtasidagi fuqaroviy
nizoni hal qilishda oʻz pozitsiyasini asoslash yoki ishonch bildiruvchi shaxs (himoya ostidagi
shaxs) ishtirok etgan harakatlarga asoslanib advokatga nisbatan qoʻzgʻatilgan intizomiy yoki
jinoyat ishi boʻyicha shaxsiy himoyasini taʼminlash uchun.
Advokatlik sirining huquqiy tabiati, uning professional faoliyatdagi oʻrni va xalqaro
standartlar bilan qiyosiy jihatlari tadqiq etilishi, advokatlik faoliyatining yanada samarali tashkil
etilishiga xizmat qiluvchi muhim ilmiy asoslarni yaratadi. Shu bois, advokatlik siri tamoyilining
1
2
O‘zbekiston Respublikasi Advokatlar palatasining II Konferensiyasining 2013-yil 27-sentyabrdagi qaroriga 8-
ILOVA.
Advokatning kasb etikasi qoidalari.
3
O‘zbekiston Respublikasi Advokatlar palatasining II Konferensiyasining 2013-yil 27-sentyabrdagi qaroriga 8-
ILOVA.
Advokatning kasb etikasi qoidalari
ning 14-bandi.
1725
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
xalqaro va milliy oʻlchamlardagi oʻrganilishi nafaqat nazariy, balki amaliy ahamiyatga ham ega.
Advokatlik sirining nazariy va amaliy jihatlari koʻplab ilmiy Ilmiy maqolalarda yoritilgan
boʻlib, uning mazmuni va ahamiyati turli yondashuvlarda oʻrganilgan. Xususan, xalqaro
miqyosdagi huquqiy hujjatlardan biri sifatida BMTning "Advokatlarning oʻrni boʻyicha asosiy
tamoyillari"ni keltirib oʻtish mumkin. Ushbu hujjatda advokatlik sirining huquqiy va axloqiy
ahamiyati belgilangan. Advokatning mijoz bilan ishlashda axborotni maxfiy saqlashi advokat
faoliyatining ishonchliligi va mustaqilligini taʼminlovchi asosiy prinsip sifatida koʻrsatilgan
4
.
Shuningdek, Yevropa Kengashining "Yevropa Advokatlari uchun odob-axloq kodeksi”
advokatlik sirini buzish holatlari qanday javobgarlikka olib kelishini batafsil tavsiflaydi. Mazkur
tamoyil advokatlik institutining xalqaro standartlari uchun umumiy asos hisoblanadi.
Shuningdek, mazkur ilmiy ishni olib borish davomida Yevropa Kengashining "Yevropa
Advokatlari uchun odob-axloq kodeksi” hamda Germaniyada qabul qilingan “Advokatlar kasbiy
amaliyot qoidalari” orqali advokat va ishonch bildiruvchi oʻrtasidagi munosabatlar hamda
advokatlik sirining tartibga solinishining Oʻzbekiston tajribasidan farqli jihatlarini koʻrib
chiqamiz.
Xalqaro ilmiy Ilmiy maqolalardan Jayson Betsning “Advokat-mijoz imtiyozini qayta
koʻrib chiqish” maqolasi hamda Grigoriy Sisk va Pamela Ebbotning “Advokat va mijoz
oʻrtasidagi dinamik imtiyoz” nomli maqolasida advokat va ishonch bildiruvchi oʻrtasidagi
advokatlik sirini saqlash boʻyicha ilgari surilgan muammolar toʻgʻrisida fikr yuritamiz. Mahalliy
olimlardan K.Hakimovaning mavzuga doir tegishli maqolalarida ilgari surilgan fikrlarga
toʻxtalib oʻtamiz.
Yuqoridagi adabiyotlarni tahlil qilish mobaynida quyidagi advokatlik siriga oid
muammolar va boʻshliqlar aniqlanadi:
1.
Advokatlik siri tushunchasining huquqiy taʼrifi turli mamlakatlarda, hatto turli huquqiy
tizimlarda ham bir-biridan farq qiladi. Buning natijasida advokatlik siri prinsipining mazmuni,
doirasi va amal qilish shartlari noaniq boʻlib qoladi.
2.
Milliy qonun hujjatlarida advokatlik sirini taʼminlash va buzilishiga qarshi samarali
javobgarlik mexanizmlari yetarlicha ishlab chiqilmaganligi uning preventiv kuchini kamaytiradi.
3.
Zamonaviy raqamli texnologiyalarning rivojlanishi (elektron pochta, messenjerlar,
bulutli saqlash tizimlari va boshqalar) advokatlik siriga yangi xavflar tugʻdiryapti.
Maʼlumotlarning uchinchi tomonlar tomonidan qoʻlga kiritilishi mumkinligi advokatlik siri
himoyasini yangi
darajaga olib chiqish zaruratini yuzaga keltirmoqda.
4
Basic Principles on the Role of Lawyers.
Adopted by the Eighth United Nations Congress on the Prevention of Crim
e and the Treatment of Offenders, Havana, Cuba, 27 August to 7 September 1990
1726
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
ILMIY MAQOLA USULLARI VA METODALARI
Ushbu ilmiy maqolada Ilmiy maqola maqsad va vazifalariga erishish hamda Ilmiy
maqola boʻyicha samarali natijalar olish uchun normativ-huquqiy tahlil usuli, qiyosiy huquqiy
tahlil usuli, tahliliy va kritik yondashuv, tavsiya va prognozlash metodlaridan foydalanildi.
Ushbu metodlarni qoʻllash orqali advokatlik siri bilan bogʻliq milliy va xalqaro huquqiy hujjatlar
(konstitutsiyalar, qonunlar, kodekslar, xalqaro konvensiyalar) tahlil qilindi; turli mamlakatlardagi
advokatlik siri prinsiplari oʻzaro taqqoslandi; ilmiy maqolalar, yuridik adabiyotlar, xalqaro
tashkilotlarning hisoboti va Ilmiy maqola materiallari oʻrganilib, ularning kuchli va zaif
tomonlari tanqidiy baholandi hamda milliy va xalqaro huquqiy tizimlar asosida advokatlik sirini
yanada takomillashtirish boʻyicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi. Bu yondashuv Ilmiy maqola
natijalarining ilmiy va amaliy ahamiyatini oshirishga xizmat qildi.
NATIJALAR
Ilmiy maqola davomida advokatlik siri bilan bogʻliq milliy va xalqaro huquqiy tizimlar
chuqur tahlil qilinib quyidagi asosiy natijalarga erishildi:
1.
Advokatlik siri tushunchasi turli huquqiy tizimlarda oʻziga xos belgilarga ega boʻlib, u
mijoz va advokat oʻrtasidagi ishonchli munosabatlarni taʼminlashning asosiy kafolatidir.
AQShda Advokatlik sirining eng muhim jihatlaridan biri
Attorney-Client Privilege
tamoyilidir.
Bu qoidaga koʻra, advokat va mijoz oʻrtasidagi barcha muloqot maxfiy boʻlib, sudda oshkor
etilishi mumkin emas. Biroq, bu tamoyil faqat yuridik maslahatlar bilan bogʻliq boʻlgan
maʼlumotlarni qamrab oladi. Attorney-Client Privilege advokat va mijoz oʻrtasida almashilgan
maxfiy maʼlumotlarning oshkor qilinmasligini taʼminlaydi. Bu prinsiplarga koʻra, advokat oʻz
mijozining roziligisiz huquqiy maslahatlar davomida olingan hech qanday maʼlumotni uchinchi
shaxslarga oshkor qila olmaydi
5
. Agar mijoz advokatdan jinoyat sodir etish uchun maslahat
soʻragan boʻlsa, bu maʼlumot maxfiy hisoblanmaydi (
Crime-Fraud Exception
). Shuningdek, sud
qarori bilan oshkor qilish majburiyati yuklangan hollarda advokatlik sirini tashkil qiluvchi
maʼlumotlarni oshkor qilish hisoblanmaydi.
Yevropa ittifoqi davlatlarida advokatlik siri kengroq talqin qilinadi. Germaniya, Fransiya
va Italiyada advokat mijoz bilan bogʻliq barcha maʼlumotlarni, jumladan, uchinchi shaxslar bilan
muloqotda olingan maʼlumotlarni himoya qilishi shart hisoblanadi
6
.
Milliy qonunchilik boʻyicha advokatlik siri “Advokatura toʻgʻrisida”gi qonunda oʻz
ifodasini topgan boʻlsa ham, advokatlik sirini tashkil etadigan maʼlumotlar toʻla oʻz ifodasini
topmagan. Shuningdek, advokat kasb etikasi qoidalarida belgilangan advokatlik siriga doir baʼzi
bandlarning bevosita qonunchilikda aks ettirish ehtiyoji paydo boʻlgan.
5
The Attorney-client privilege and the work-product doctrine. Edna Selan Epstein.
American Bar Association.
2001.
6
https://www.brak.de/w/files/02_fuer_anwaelte/brao_engl_090615.pdf
1727
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
2.
Raqamli texnologiyalar rivojlanishi advokatlik sirini himoya qilishga oid bir qator
yangi muammolar va imkoniyatlarni yuzaga keltirdi. Advokatlik faoliyati jarayonida mijozga
tegishli maʼlumotlar elektron pochta, onlayn platformalar va bulutli saqlash tizimlari orqali
uzatilmoqda. Ushbu maʼlumotlar kiberhujumlar, firibgarlik va ruxsatsiz kirish xavfiga duchor
boʻlmoqda.
Advokatlar tomonidan shifrlangan aloqa vositalari (masalan, VPN va PGP shifrlash
texnologiyalari) va xavfsiz fayl almashish platformalaridan foydalanish zaruriyati ortib
bormoqda.
Raqamli davrda advokatlik faoliyati uchun asosiy xavf kiberhujumlardir. Ilmiy maqola
davomida yirik advokatlik firmalari va mustaqil advokatlarning 20% dan ortigʻi kiberhujumlarga
duch kelgani aniqlangan.
Raqamli xavfsizlikning zaifligi va texnologik infratuzilmaning rivojlanmaganligi sababli
advokatlik sirini himoya qilish qiyinlashmoqda. Bu esa xalqaro tajribalarni oʻrganish va
qonunchilikni takomillashtirish zaruratini oshiradi.
Raqamli davrda advokatlik siri nafaqat mijoz va advokat oʻrtasidagi ishonchni saqlash,
balki zamonaviy xavfsizlik tahdidlariga qarshi samarali chora-tadbirlarni qoʻllash orqali
rivojlantirilishi lozim. Shu maʼnoda, texnologik infratuzilmani yaxshilash va qonunchilikni
modernizatsiya qilish raqamli davr talablariga mos keluvchi advokatlik faoliyatining poydevorini
yaratadi.
3.
Advokatlik sirini xalqaro darajada himoya qilish huquqiy tizimlarning xilma-xilligi,
mintaqaviy qonunchilik farqlari va xalqaro hamkorlikning yetarli emasligi sababli murakkab
masalalardan biri hisoblanadi. Ilmiy maqola natijalari quyidagi muhim jihatlarni koʻrsatadi:
BMTning "Advokatlarning roli haqida asosiy prinsiplari"
7
(1990) advokatlik sirini
saqlash huquqining barcha davlatlarda taʼminlanishi lozimligini belgilaydi. Ushbu prinsiplarga
koʻra, advokatlar mijozlari bilan maxfiy muloqotni kafolatlay olishi kerak.
Transmilliy huquqiy nizolar doirasida advokatlik sirini himoya qilish murakkablashadi.
Har bir davlatning oʻziga xos qonunchiligi ushbu himoyani cheklashi yoki kuchsizlantirishi
mumkin.
Xalqaro huquqiy tizimlarda advokatlik sirini muvofiqlashtiruvchi yagona standartlar
mavjud emas, bu esa advokatlik maxfiyligi taʼminlanishini murakkablashtiradi
8
.
Advokatlik sirini xalqaro darajada himoya qilishning samaradorligi huquqiy tizimlar va
texnologik rivojlanish bilan chambarchas bogʻliq. Ushbu muammolarni bartaraf etish uchun
7
Basic Principles on the Role of Lawyers.
United Nations Congress on the Prevention of Crime and the Treatment
of Offenders, Havana, Cuba, August 27-September 7, 1990.
8
1728
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
xalqaro miqyosda hamkorlikni kuchaytirish, raqamli xavfsizlikni oshirish va yagona huquqiy
standartlarni joriy etish muhim ahamiyat kasb etadi.
MUNOZARA
Ilmiy maqolaning asosiy maqsadi advokatlik sirining advokatlarning professional
faoliyatidagi oʻrni va ahamiyatini aniqlash, ushbu institutning milliy qonunchilik va xalqaro
meʼyorlardagi holatini qiyosiy tahlil qilish, shuningdek, zamonaviy raqamli davr sharoitida
advokatlik sirini samarali himoya qilish mexanizmlarini ishlab chiqishdan iborat. Shu bilan
birga, xalqaro tajriba va milliy qonunchilikdagi yondashuvlarning oʻzaro uygʻunlik darajasini
aniqlash va ushbu institutni takomillashtirish boʻyicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqish ham Ilmiy
maqolaning muhim maqsadlaridan biri hisoblanadi.
Ushbu Ilmiy maqola mobaynida biz advokatlik sirini himoya qilish huquqiy institutini
boʻyich muhim boʻlgan bir qancha asosiy topilmalarga ega boʻldik. Advokatlik siri tushunchasi
qiyosiy-huquqiy tahlil qilinganda ushbu taʼrifning fundamental asosi koʻplab davlatlarda
oʻxshash boʻlishiga qaramasdan uning qamrovi hamda amal qilish sohasi boʻyicha bir qancha
farqlarni koʻrishimiz mumkin.
Xususan, Oʻzbekiston va Rossiya normativ-huquqiy hujjatlariga nazar soladigan boʻlsak,
advokatlik siri asosan quyidagi maʼlumotlarga nisbatan qoʻllanilishi mumkinligini koʻrishimiz
mumkin:
ishonch bildiruvchi shaxslarning (himoya ostidagi shaxslarning) advokatga murojaat
qilganligi faktiga, shu jumladan ularning ismlari va nomlariga;
ishga tayyorgarlik koʻrishi davomida advokat tomonidan toʻplangan barcha dalillar va
hujjatlarga;
advokat tomonidan ishonch bildiruvchi shaxslardan (himoya ostidagi shaxslardan)
olingan maʼlumotlarga;
yuridik yordam koʻrsatish jarayonida ishonch bildiruvchi shaxs (himoya ostidagi shaxs)
toʻgʻrisida advokatga maʼlum boʻlgan axborotga;
ishonch bildiruvchi shaxsga (himoya ostidagi shaxsga) bevosita berilgan yoki unga
moʻljallangan huquqiy maslahatlar mazmuniga; ish boʻyicha barcha advokatlik ish yurituviga;
yuridik yordam koʻrsatish toʻgʻrisidagi bitim (shartnoma) shartlariga, shu jumladan, advokat va
ishonch bildiruvchi shaxs (himoya ostidagi shaxs) oʻrtasidagi moliyaviy hisob-kitoblarga;
advokatning yuridik yordam koʻrsatishi bilan bogʻliq xar qanday boshqa maʼlumotlarga.
Ammo, Yevropa Ittifoqiga aʼzo davlatlar qonunchiligiga, xususan Germaniya tajribasini
oʻrganadigan boʻlsak, Oʻzbekiston qonunchiligidan farq qiluvchi bir qancha jihatlari borligini
koʻrishimiz mumkin. Jumladan, Germaniya advokatlik sirini saqlash doir talablardan biri bu:
advokatlik sirini tashkil etishi mumkin boʻlgan maʼlumotning ommaga oshkor etilmagan boʻlishi
1729
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
va ushbu maʼlmotni advokatga uchinchi shaxslar ishtirokisiz taqdim etilgan boʻlishi lozimligi
sharti hisoblanadi.
AQSH amaliyotini tahlil qiladigan boʻlsak, agar ishonch bildiruvchi jinoyat yoki
firibgarlikni davom ettirish yoxud uni sodir etgandan soʻng yashirishda yordam olish maqsadida
advokatdan maslahat soʻrasa, bunday muloqot maxfiy hisoblanmasligi keltirib oʻtilgan. (Forte,
2003) Biroq, mijoz jinoyat yoki firibgarlikni allaqachon sodir etgan boʻlsa va shundan keyin
huquqiy maslahat olishga harakat qilsa va mijoz jinoyat yoki firibgarlikni yashirishni
koʻzlamasa, bunday muloqotlar maxfiy hisoblanishi keltirib oʻtilgan. Albatta, AQSH
amaliyotining ushbu ijobiy holatlarini Oʻzbekiston qonunchiligiga joriy etish advokatlik siri
himoyasini yanada oshirishga xizmat qilishi tabiiy holdir.
Shuningdek, ushbu Ilmiy maqolaning asosiy topilmalaridan biri sifatida axborot
kommunikatsiya texnologiyalaridagi rivojlanishning advokatlik siriga yangi imkoniyatlar va
xavflarni olib kelganligini koʻrishimiz mumkin. Xalqaro huquq olim Grigoriys Siskning
taʼkidlashicha: “Kasbiy javobgarlik qonunchiligi huquqiy amaliyotning oʻzgaruvchan
haqiqatlariga moslashdi. Advokatlarning axloqiy majburiyatlari anʼanaviy tarzda huquqiy
amaliyot sifatida qabul qilinmagan, ammo bugungi kunda huquqiy faoliyat bilan bogʻliq deb
eʼtirof etilgan xizmatlarga ham taalluqli boʻlishi lozim” (Sisk, va boshq., 2010).
Xuddi shunday, hozirgi kunga kelib Advokatlar va mijozlar oʻrtasidagi aloqa asosan
elektron
vositalar
orqali
amalga
oshirilmoqda
(elektron
pochta,
messenjerlar
va
videokonferensiya platformalari). Bu esa maʼlumotlar maxfiyligini buzilish xavfini oshiradi,
chunki bunday platformalar har doim ham yetarli darajada xavfsizligi taʼminlanmagan. Bu esa
oʻz navbatida kiberhujumlar va maʼlumotlarning noqonuniy tarqalishi natijasida advokatlik
siriga doir maʼlumotlar uchinchi shaxslar tomonidan qoʻlga kiritilishi ehtimolini oshiradi.
Advokatlik sirini himoya qilish maqsadida advokatlar tomonidan ishlatiladigan
texnologiyalarda yetarli darajada kiberxavfsizlik choralarini koʻrish zarur. Bu ichki xavfsizlik
siyosati, shifrlash texnologiyalari va xavfsizlikni muntazam yangilashni oʻz ichiga oladi.
Raqamli texnologiyalardan foydalanishda advokatlik sirini taʼminlash boʻyicha huquqiy
muvozanatni saqlash muhimdir. Bu advokatlik faoliyatida zamonaviy texnologiyalarni qoʻllash
va maxfiylikni himoya qilish oʻrtasida tenglikni taʼminlashni talab etadi.
Demak, ushbu Ilmiy maqolani olib borish davomida advokatlik sirining xalqaro va milliy
huquqiy asoslari batafsil oʻrganish, raqamli davrda advokatlik sirini himoya qilishdagi tahdidlar
aniqlab chiqish, milliy qonunchilikning xalqaro standartlarga mos kelish darajasi tahlil qilish
orqali Ilmiy maqola vazifalari tegishincha bajarildi deb hisoblaymiz. Baʼzi cheklovlar sababli
xalqaro huquqiy tizimlarni toʻliq qiyoslash imkoniyati cheklangan boʻlsa-da, muhim xulosalarga
erishildi.
1730
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
Shuningdek, shuni alohida taʼkidlab oʻtish joizki, Oʻzbekistonda milliy ushbu sohada
milliy Ilmiy maqolalarning nihoyatda cheklanganligi, shuningdek, tegishli muhim statistik
maʼlumotlarning mavjud emasligi yoxud ochiq tizimlarda mavjud emaslgi Ilmiy maqola
natijalariga erishishda birmuncha qiyinchilik tugʻdirdi deyish mumkin.
Shuningdek, Ilmiy maqola mobaynida Ilmiy maqola natijalarini amaliyotda qoʻllash
boʻyicha quyidagi tavsiyalar ishlab chiqildi:
1. Oʻzbekiston qonunchiligiga xalqaro standartlarga mos ravishda advokatlik sirini
himoya qilish boʻyicha oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish, xususan, advokat kasb etikasi
qoidalarida belgilangan baʼzi bir bandlarning qonunchilikda aks ettirish hamda xalqaro ilgʻor
davlatlardan hisoblangan Germaniya va AQSH amaliyotining ijobiy jihatlarini qonunchilikda aks
ettirish.
2. Advokatlar faoliyatida texnologik xavfsizlikni taʼminlash uchun zamonaviy shifrlash
texnologiyalaridan foydalanishni ragʻbatlantirish boʻyicha chora-tadbirlar ishlab chiqish.
Muallif tomonidan kelgusida raqamli davrda advokatlik sirini buzish tahdidlarini tahlil
qilish, advokatlik sirini xalqaro nizolar kontekstida himoya qilish mexanizmlarini oʻrganish
hamda sunʼiy intellekt va raqamli texnologiyalarning advokatlik faoliyatiga taʼsirini tahlil qilish
boʻyicha Ilmiy maqolalar olib borish doirasida takliflar berildi.
Mazkur Ilmiy maqola advokatlik sirining milliy va xalqaro darajadagi himoyasini
kuchaytirish yoʻnalishida muhim qadam hisoblanadi. Kelgusida texnologik tahdidlarni
chuqurroq oʻrganish va xalqaro hamkorlikni rivojlantirishga qaratilgan Ilmiy maqolalar olib
borish rejalashtirilmoqda. Shu bilan birga, advokatlik sirining global darajada yagona
standartlarini ishlab chiqish muhim vazifa boʻlib qolmoqda.
REFERENCES
1.
Forte Stephen M. What the Attorney-Client Privilege Really Means [Qayd daftari] //
Trust The Leaders 2.0. - 2003 yil. - bet. 50-55.
2.
Sisk Gregory C. va Pamela J. Abbate THE DYNAMIC ATTORNEY-CLIENT [Qayd
daftari] // 23 Georgetown Journal of Legal Ethics. - 2010 yil. - bet. 5-52.
3.
Tom Ginsburg Francesco Parisi and Guy Seidman Comparative Legal Institutions
[Kitob]. - [n.k.] : Aspen Publishing, 2011.
4.
В.А. Вельгорецкая Адвокатская тайна: необходимост сущеуствования и сущность
[Qayd daftari] // Территория науки. - 2015 yil. - bet. 170-176.
5.
Сергеевич Пилипенко Юрий АДВОКАТСКАЯ ТАЙНА: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА
РЕАЛИЗАЦИИ [Qayd daftari] // Научрая практика. – 2009 yil. – bet. 140-148.
1.
1731
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 3
2.
3.
4.
