2025
MARCH
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 3
477
MAKTAB YOSHIDAGI QIZLARNING XARAKAT FUNKSIYALARINI
RIVOJLANISHINING BOSQICHLARI
Umidjon Rakhmonalievich Abdullaev
Farg’ona jamoat salomatligi tibbiyot instituti preventiv tibbiiyot asoslari, jamoat salomatligi,
jismoniy tarbiya va sport kafedrasi assistenti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15120872
Annotatsiya.
Maktab yoshidagi qizlarning harakat funksiyalarini rivojlanish bosqichlari
o‘rganiladi. Maktab davrida qizlarning jismoniy va harakat faoliyati o‘ziga xos xususiyatlarga
ega bo‘lib, ularning sog‘lom turmush tarzini shakllantirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Qizlarning yosh xususiyatlariga qarab harakat faoliyatining rivojlanishi tahlil qilinadi
hamda jismoniy tarbiya mashg‘ulotlari orqali ularning koordinatsiya, tezlik, chidamlilik va
moslashuvchanlik kabi jismoniy sifatlarini rivojlantirish yo‘llari ko‘rsatiladi.
Kirish so’zlar:
Harakat funksiyasi, Jismoniy sifatlar, Koordinatsiya, Chidamlilik,
Moslashuvchanlik, Tezlik, Motivatsiya.
STAGES OF DEVELOPMENT OF MOVEMENT FUNCTIONS IN SCHOOL-AGE
GIRLS
Abstract.
The stages of development of motor functions of school-age girls are studied.
During the school period, the physical and motor activity of girls has its own characteristics and
plays an important role in the formation of their healthy lifestyle. The development of motor
activity is analyzed depending on the age characteristics of girls, and ways of developing their
physical qualities such as coordination, speed, endurance and flexibility through physical
education classes are shown.
Keywords:
Motor function, Physical qualities, Coordination, Endurance, Flexibility,
Speed, Motivation.
Kirish
Maktab yoshidagi qizlarning harakat funksiyalarini rivojlanishi murakkab va bosqichma-
bosqich amalga oshiriladigan jarayondir. Bu jarayon o‘quvchilarning yoshiga, jismoniy va
psixologik rivojlanishiga qarab farqlanadi. Har bir bosqichda harakat faoliyati va jismoniy
sifatlarning rivojlanishi o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘ladi.
Boshlang‘ich sinf (7-10 yosh) bosqichi
Ushbu davrda qizlarning jismoniy faoliyati asosan o‘yinlar va oddiy mashqlardan iborat
bo‘ladi.
2025
MARCH
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 3
478
Bu yoshda muskullar hali to‘liq rivojlanmagan, shuning uchun kuch yuklamasi kam
bo‘lgan mashqlar tavsiya etiladi. Harakat koordinatsiyasi va muvozanat qobiliyatlari shakllanadi,
yugurish, sakrash, burilish, muvozanat saqlash kabi oddiy harakatlar bajariladi. Harakatlarni
bajarishda aniqlik va tezlikka e’tibor beriladi. Ushbu bosqichda o‘quvchilarning chaqqonligi,
moslashuvchanligi va tezligi rivojlanadi. Muntazam mashg‘ulotlar qizlarning faolligini oshirib,
ular o‘rtasida sportga bo‘lgan qiziqishni uyg‘otadi.
O‘rta maktab (11-14 yosh) bosqichi
Bu davr qizlarning jismoniy rivojlanishi uchun eng faol bosqich hisoblanadi. O‘sish sur’ati
tezlashadi, mushaklar rivojlanadi va chidamlilik ortadi. Harakatlar yanada aniq va muvofiqlashgan
bo‘ladi. Ushbu davrda qizlar murakkab harakatlarni bajarishga qodir bo‘lib, sport o‘yinlari,
jamoaviy mashg‘ulotlar va turli musobaqalarda qatnashadi. Jismoniy mashqlar yordamida kuch,
chidamlilik, tezlik, moslashuvchanlik va koordinatsiya sifatlari takomillashtiriladi. Shu davrda
jismoniy yuklama darajasi asta-sekin oshiriladi. Maxsus sport mashg‘ulotlari orqali qizlarning
ma’lum sport turlariga qiziqishini shakllantirish mumkin.
Yuqori maktab (15-18 yosh) bosqichi:
Bu bosqich qizlarning jismoniy va psixologik rivojlanishining yuqori darajasi bilan ajralib
turadi. Harakat funksiyalari to‘liq shakllanadi va kuch, tezlik, chidamlilik, moslashuvchanlik kabi
jismoniy sifatlar yuksak darajaga yetadi. Murakkab harakatlar va yuqori yuklama talab qiluvchi
mashqlar bajariladi. Ushbu davrda musobaqalar, sport yig‘inlari va jamoaviy mashg‘ulotlar orqali
qizlarning jismoniy tayyorgarligi sinovdan o‘tkaziladi. Maxsus sport turlariga oid mahorat
shakllanib, qizlar o‘z qobiliyatlariga ko‘ra ixtisoslashishi mumkin.
Maktab yoshidagi qizlarning harakat funksiyalarini rivojlantirish usullari ularning jismoniy
va psixologik rivojlanishini qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan bo‘lib, har bir bosqichda turli
yondashuvlar qo‘llaniladi.
Gimnastika Mashqlari
Gimnastika mashqlari qizlarning moslashuvchanligini, muvozanatini va koordinatsiyasini
rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Bu usul orqali tana egiluvchanligi, kuchi va muvozanat
qobiliyati yaxshilanadi. Gimnastika mashqlari bolalarni harakatlarni aniq bajarishga o‘rgatadi va
mushaklar mustahkamlanishiga yordam beradi.
Harakatli O‘yinlar
Harakatli o‘yinlar qizlarning chaqqonlik, tezlik va koordinatsiyasini rivojlantirishda
samarali hisoblanadi.
2025
MARCH
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 3
479
Jamoaviy o‘yinlar orqali jamoaviy ishlash ko‘nikmasi va ijtimoiy munosabatlar
shakllanadi. Yugurish, sakrash, quvlashmachoq kabi o‘yinlar orqali qizlar o‘z jismoniy
imkoniyatlarini sinab ko‘rishadi va ularni rivojlantiradi.
Sport Mashg‘ulotlari
Sport mashg‘ulotlari orqali qizlarning jismoniy sifatlari, kuch, chidamlilik, tezlik va
koordinatsiya rivojlantiriladi. Maxsus sport turlari (gimnastika, atletika, suzish, voleybol va
boshqalar) orqali harakatlarni nazorat qilish va aniqlik qobiliyatlari mustahkamlanadi. Sport
mashg‘ulotlari intizom, qat’iyatlilik va o‘ziga ishonchni shakllantiradi.
Individual Yondashuv
Har bir qizning jismoniy holati va qobiliyatiga mos ravishda individual trening dasturlari
tuziladi. Bu yondashuv orqali har bir ishtirokchining ehtiyojlari inobatga olinadi va rivojlanish
uchun samarali sharoit yaratiladi. Bosqichma-bosqich yuklama berish orqali mashg‘ulotlar asta-
sekin murakkablashtiriladi.
Motivatsion Usullar
Harakat funksiyalarini rivojlantirishda motivatsion yondashuvlar muhim ahamiyatga ega.
O‘yin tarzida tashkil etilgan mashg‘ulotlar, bellashuv va musobaqalar orqali qizlarning
faolligi va qiziqishi oshiriladi. Yutuqlarini baholash va mukofotlash orqali ular rag‘batlantiriladi
va o‘z-o‘ziga ishonch kuchayadi. Ushbu usullar maktab yoshidagi qizlarning harakat
funksiyalarini samarali rivojlantirishga xizmat qiladi. To‘g‘ri yondashuv orqali ular kuch,
chidamlilik, moslashuvchanlik va koordinatsiyani rivojlantirib, sog‘lom va faol hayot tarziga ega
bo‘ladilar.
Xulosa:
Maktab yoshidagi qizlarning harakat funksiyalarini rivojlantirishda gimnastika, harakatli
o‘yinlar, sport mashg‘ulotlari va maxsus mashqlar muhim ahamiyatga ega. Individual yondashuv
va motivatsion usullar orqali qizlarning jismoniy sifatlari, chaqqonlik, kuch, chidamlilik va
koordinatsiya rivojlantiriladi. Ushbu yondashuvlar sog‘lom va faol hayot tarzini shakllantirishga
yordam beradi.
REFERENCES
1.
Aripova, V. B. (2024). "Maktabgacha yoshdagi bolalarni harakatli o‘yinlar orqali jismoniy
qobiliyatlarini rivojlantirish".
PPSUTLSC-2024 Practical Problems and Solutions to the
Use of Theoretical Laws in the Sciences of the 21st Century
, Toshkent.
2025
MARCH
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 3
480
2.
Isoqov, J. Z. (2022). "Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini jismoniy va shaxsiy sifatlarini
harakatli o‘yinlar orqali rivojlantirish".
Academic Research in Educational Sciences
.
3.
Masharipova, M. I. (2021). "Maktabgacha ta’lim muassasalari sharoitida bolalarning
harakat potentsialini maqsadli rivojlantirish texnologiyasi".
Academic Research in
Educational Sciences
.
4.
Sobirova, L. X., & Xamroyeva, M. T. Q. (2022). "Kichik maktab yoshidagi bolalarning
jismoniy tarbiyasini rivojlantirish uslubiyati".
Academic Research in Educational Sciences
.
5.
Masharipova, M. I., & Adilova, F. O. (2022). "Maktabda jismoniy tarbiya vositalari
yordamida o‘quvchilarning jismoniy tayyorgarligi samaradorligini oshirish texnologiyasi".
Academic Research in Educational Sciences
.
