47
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
BOʻLAJAK OʻQITUVCHILARNI SAMARALI HAMKORLIDAGI FAOLIYATGA
TAYYORLASHNING REPREZENTATIV TAHLILI
Hojiyeva Zulfiya O`ktamovna
TDPU Umumiy pedagogika kafedrasi dotsenti, PhD
https://doi.org/10.5281/zenodo.15133220
Annotatsiya
. Ushbu maqolada pedagogik hamkorlik va uning o‘ziga xos jiharlari,
boʻlajak oʻqituvchilarni sifatli hamkorlidagi faoliyatga tayyorlashning reprezentativ tahlili
haqida fikr yuritilgan. Maqola bo`lajak pedagoglar uchun manba bo‘lib xizmat qiladi.
Tayanch so‘zlar:
reprezentatsiya, hamkorlik, tahlil, bo‘lajak o‘qituvchi, o‘quvchi,
hamkorlk usullari, metodlar, professional guruhlar, texnologiyalar, talaba, yondashuv.
REPRESENTATIVE ANALYSIS OF PREPARING FUTURE TEACHERS FOR
EFFECTIVE COOPERATION
Abstract.
This article discusses pedagogical cooperation and its specific features, a
representative analysis of preparing future teachers for high-quality cooperation. The article
serves as a resource for future teachers.
Keywords:
representation, cooperation, analysis, future teacher, student, cooperation
methods, methods, professional groups, technologies, student, approach.
РЕПРЕЗЕНТАТИВНЫЙ АНАЛИЗ ПОДГОТОВКИ БУДУЩИХ УЧИТЕЛЕЙ К
ЭФФЕКТИВНОЙ СОВМЕСТНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ
Аннотация
. В данной статье рассматривается педагогическое сотрудничество и
его специфические аспекты, репрезентативный анализ подготовки будущих педагогов к
качественной совместной деятельности. Статья служит ресурсом для будущих
педагогов.
Ключевые слова:
репрезентация, сотрудничество, анализ, будущий учитель,
ученик, методы сотрудничества, методы, профессиональные группы, технологии,
студент, подход.
Zamonaviy ta’lim tizimida o‘qituvchining faqatgina bilim beruvchi emas, balki
hamkorlikda ishlovchi, ijodkor va o‘zaro muloqotni rivojlantiruvchi shaxs sifatida tayyorlanishi
muhimdir. Shu sababli, bo‘lajak o‘qituvchilarni samarali hamkorlik faoliyatiga tayyorlash
bo‘yicha reprezentativ tahlil o‘tkazish dolzarb masalalardan biridir.
Reprezentativlik (ingl. representativeness) – butunning xususiyat va parametrlarini aks
ettirish uchun zarur boʻlgan qismning xossasi. Reprezentativ tahlil – bu umumiy
populyatsiyaning kichik, lekin uning asosiy xususiyatlarini ifodalovchi qismida olib boriladigan
tadqiqot bo‘lib, natijalar asosida umumlashtirilgan xulosalar chiqariladi.
48
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Yuqoridagilardan kelib chiqib boʻlajak oʻqituvchilarni samarali hamkorlidagi faoliyatga
tayyorlashning reprezentativ tahlilini amalga oshirishda quyidagi metodlardan foydalanish
mumkin:
Anketali so‘rovnoma – pedagogika universitetlari va institutlarida tahsil olayotgan
talabalar orasida o‘tkaziladi.
Eksperiment – o‘quv jarayonida turli hamkorlik metodlarini qo‘llash va natijalarini
kuzatish.
Statistik tahlil – talabalar va o‘qituvchilarning fikr-mulohazalarini tahlil qilish.
Taqqoslash usuli – an’anaviy va interaktiv usullar yordamida o‘qitilgan talabalar
natijalarini solishtirish.
Bo‘lajak o‘qituvchilar uchun samarali hamkorlik quyidagi jihatlarni o‘z ichiga oladi:
Kommunikativ ko‘nikmalar – o‘quvchilar, ota-onalar va hamkasblar bilan samarali
muloqot qilish.
Jamoada ishlay olish qobiliyati – muammolarni birgalikda hal qilish, ijodiy yondashuv.
Mas’uliyat va yetakchilik – o‘z fikrini aniq ifodalash va guruh ichida yetakchi bo‘lish
qobiliyati.
Refleksiya va o‘z-o‘zini baholash – faoliyat natijalarini tahlil qilish va takomillashtirish.
Georgea M. Langer, Amy B. Colton va Loretta S. Goff larning "Collaborative Analysis
of Student Work: Improving Teaching and Learning" (
Talabalar ishini hamkorlikda tahlil qilish:
o'qitish va o'rganishni takomillashtirish")
kitobi talabalarning ishlarini birgalikda tahlil qilish
orqali o‘qitish va o‘rganishni yaxshilash usullarini ko‘rsatadi. Bu kitob asosida bo‘lajak
o‘qituvchilarni hamkorlikda ishlashga tayyorlashda quyidagi metodlardan foydalanish mumkin:
1.
O‘quvchilarning ishlarini birgalikda tahlil qilish
. Ushbu kitobda ta’kidlanishicha,
o‘quvchilarning ishlarini birgalikda tahlil qilish orqali o‘qituvchilar o‘quvchilarning bilim va
ko‘nikmalarini chuqurroq tushunishlari va ularga moslashtirilgan o‘qitish strategiyalarini ishlab
chiqishlari mumkin (
Bo‘lajak o‘qituvchilarga o‘quvchilarning matematika yoki til darslaridagi
ishlarini namuna sifatida taqdim eting. Ulardan ushbu ishlarni birgalikda tahlil qilish va
quyidagi savollarga javob topishni so‘rang:
O‘quvchi qanday xatolarga yo‘l qo‘ygan? Ushbu
xatolarning sabablari nima bo‘lishi mumkin? Qanday o‘qitish strategiyalari yordamida bu
xatolarni tuzatish mumkin?
Tahlil jarayonida bo‘lajak o‘qituvchilar bir-birlarining fikrlarini
eshitish va turli yondashuvlarni muhokama qilish orqali hamkorlikda ishlash ko‘nikmalarini
rivojlantirishlari mumkin
).
2.
Darslarni birgalikda rejalashtirish va baholash.
Kitobda o‘qituvchilarning birgalikda
darslarni rejalashtirish va keyin ularni baholash jarayoni ham muhim o‘rin tutadi. Bu jarayon
orqali o‘qituvchilar bir-birlarining tajribalaridan o‘rganish va o‘z amaliyotlarini yaxshilash
49
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
imkoniyatiga ega bo‘ladilar. (
Bo‘lajak o‘qituvchilarni kichik guruhlarga bo‘ling va ularga
ma’lum bir mavzuda dars rejasini birgalikda tuzishni topshiring. Dars rejasini tuzishda quyidagi
savollarga javob topishni so‘rang:
Darsning asosiy maqsadi nima? Qanday o‘qitish
usullaridan foydalanish mumkin? O‘quvchilarning turli darajadagi bilimlarini qanday
hisobga olish mumkin?
Dars rejalarini tuzgandan so‘ng, ularni amaliyotda sinab ko‘rish va
natijalarni birgalikda baholashni tashkil eting. Bu jarayon orqali bo‘lajak o‘qituvchilar
hamkorlikda ishlash va bir-birlarining tajribalaridan o‘rganish imkoniyatiga ega bo‘ladilar
).
3.
O‘qitishning sabab-oqibat munosabatlarini tahlil qilish.
Kitobda o‘qitish va
o‘quvchilarning o‘rganishi o‘rtasidagi sabab-oqibat munosabatlarini tahlil qilish muhim
ahamiyatga ega. Bu jarayon orqali o‘qituvchilar o‘zlarining o‘qitish usullarining o‘quvchilarning
natijalariga qanday ta’sir qilishini tushunishlari mumkin (
Bo‘lajak o‘qituvchilarga
o‘quvchilarning test natijalari yoki darslardagi faoliyatini ko‘rsatuvchi ma’lumotlarni taqdim
eting. Ulardan quyidagi savollarga javob topishni so‘rang:
Qaysi o‘qitish usullari yaxshi natija
berdi? Qaysi usullar samarasiz bo‘ldi? O‘quvchilarning natijalarini yaxshilash uchun qanday
o‘zgartirishlar kiritish mumkin?
Bu jarayon orqali bo‘lajak o‘qituvchilar o‘qitish va o‘rganish
o‘rtasidagi bog‘liqlikni tushunishlari va hamkorlikda ishlash orqali samarali strategiyalar
ishlabO‘zaro kuzatish va fikr almashish
4.
Kitobda o‘qituvchilarning bir-birlarining darslarini kuzatish va keyin birgalikda tahlil
qilish jarayoni
ham muhim o‘rin tutadi. Bu jarayon orqali o‘qituvchilar bir-birlarining kuchli
tomonlarini va yaxshi amaliyotlarini o‘rganishlari mumkin. chiqishlari mumkin. (
Bo‘lajak
o‘qituvchilarni juftliklarga bo‘ling va ularga bir-birlarining darslarini kuzatishni topshiring.
Kuzatishdan so‘ng, ularga quyidagi savollarga javob topishni so‘rang: Darsda qanday yaxshi
amaliyotlar qo‘llanildi? Qanday yaxshilanishlar mumkin? O ‘quvchilarning o‘rganishiga
qanday ta’sir qilindi?Bu jarayon orqali bo‘lajak o‘qituvchilar bir-birlarining tajribalaridan
o‘rganish va hamkorlikda ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirishlari mumkin
).
5.
Professional ta’lim hamjamiyatlari(PLC)ni tashkil qilish.
Kitobda professional ta’lim
hamjamiyatlari (PLC) tushunchasi ham muhim o‘rin tutadi. PLC orqali o‘qituvchilar birgalikda
o‘rganish, o‘z amaliyotlarini baholash va yaxshilash imkoniyatiga ega bo‘ladilar (
Bo‘lajak
o‘qituvchilarni kichik guruhlarga bo‘ling va ularga PLC ni tashkil qilishni topshiring. Har bir
guruhga quyidagi vazifalarni bering: O‘quvchilarning natijalarini tahlil qilish. O‘qitish
usullarini baholash va yaxshilash uchun takliflar ishlab chiqish.Birgalikda yangi pedagogik
usullarni sinab ko‘rish. Bu jarayon orqali bo‘lajak o‘qituvchilar hamkorlikda ishlash va
professional rivojlanishni qo‘llab-quvvatlash ko‘nikmalarini rivojlantirishlari mumkin
).
“Strategies
for
Sustaining
and
Renewing
Professional
Learning
Communities"(
Professional o'quv jamoalarini qo'llab-quvvatlash va yangilash strategiyalari
) -
50
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Gayle H. Gregory va Lin Kuzmich kitobida keltirilgan strategiyalar asosida quyidagi metodlarni
qo'llash mumkin:
"Qaror qabul qilish mashqi" - Bo'lajak o'qituvchilar kichik guruhlarga bo'linib, ta'lim
jarayonidagi muammoli vaziyat beriladi. Ular hamkorlikda muammoni tahlil qilib, konsensusga
kelishlari kerak.
"Professional o'qish guruhlari" tashkil etish - Talabalar pedagogik mavzulardagi
adabiyotlarni birgalikda o'qib, muhokama qilishadi va o'z fikrlarini almashishadi.
"Hamkorlikda dars rejalashtirish" - Bo'lajak o'qituvchilar juft yoki kichik guruhlarda bitta
mavzu bo'yicha dars rejasini ishlab chiqishadi. Bu jarayonda ular o'zaro fikr almashish,
kompromissga kelish va bir-birining fikrlarini hurmat qilishni o'rganishadi.
"SWOT-tahlil" mashqi - Talabalar guruhlarga bo'linib, ta'limning muayyan masalasini
kuchli tomonlar, zaif tomonlar, imkoniyatlar va tahdidlar nuqtai nazaridan tahlil qilishadi.
"Ijodiy muammo yechish" - Talabalarga aniq pedagogik muammo beriladi va ular
guruhlarda turli yechim variantlarini ishlab chiqib, eng samaralisi tanlashadi.
"Refleksiv amaliyot" - O'qituvchilik amaliyotidan so'ng hamkorlikda refleksiya o'tkazish,
natijalarni tahlil qilish va tavsiyalar ishlab chiqish.
"Mentorlik simulyatsiyasi" - Bir talaba tajribali o'qituvchi, ikkinchisi yangi o'qituvchi
rolini o'ynaydi. Ular hamkorlikda ishlashni, maslahat berishni va qabul qilishni o'rganishadi. Bu
mashqlar bo'lajak o'qituvchilarda muzokaraga kirisha olish, bir-birini tinglash, umumiy qarorga
kelish va hamkorlikda samarali ishlash ko'nikmalarini shakllantirishga yordam beradi.
Reprezentativ tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, bo‘lajak o‘qituvchilarni samarali
hamkorlik faoliyatiga tayyorlash uchun nazariy bilimlardan tashqari, amaliy va interaktiv
metodlarga alohida e’tibor qaratish lozim.
Zamonaviy ta’lim tizimi faqat mustaqil bilim olishni emas, balki hamkorlikda ijod qilish
va innovatsion yondashuvlarni qo‘llashni ham talab qiladi. Shu sababli, pedagogik ta’lim
dasturlariga hamkorlik ko‘nikmalarini shakllantirishga qaratilgan maxsus fanlar va mashg‘ulotlar
kiritilishi maqsadga muvofiqdir.
REFERENCES
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabr “O‘zbekiston – 2030”
strategiyasi to‘g‘risidagi PF-158-sonli farmoni.
2.
Georgea M. Langer, Amy B. Colton va Loretta S. Goff. "Collaborative Analysis of Student
Work: Improving Teaching and Learning". Group work in education -- United
51
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
3.
Hojieva, Z. U. (2023). Bo ‘lajak o ‘qituvchilarni samarali hamkorlikka asoslangan faoliyatiga
yo ‘naltirish. Science and innovation (pp. 615-617).
4.
Hojieva, Z. U. (2014). The Role of" Mark" in Humanization of Didactic Relationships. In
Young Scientist USA (pp. 33-36).
