АVTOMOBIL YOʻLLARINI REKONSTRUKSIYA QILISHDA YOʻL POYI GRUNTLARINING NAMLIGI VA ZICHLIGINI ANIQLASH NATIJALARI VA TAVSIYALAR

137

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

АVTOMOBIL YOʻLLARINI REKONSTRUKSIYA QILISHDA YOʻL POYI

GRUNTLARINING NAMLIGI VA ZICHLIGINI ANIQLASH NATIJALARI VA

TAVSIYALAR

Xolmurzaev Nursulton Bahodir o‘g‘li

G‘ulomov Umidjon Baxodir o‘g‘li

1

Termiz Davlat Muhandislik va Agrotexnologiyalar universiteti, Termiz, O‘zbekiston

a)

xolmurzayevnursulton@gmail.com

b)

umidgulomov777@gmail.com

https://doi.org/10.5281/zenodo.15163603

Annotatsiya.

Avtomobil yoʻllarini rekonstruksiya qilishda kengaygan yoʻl uchaskalarida

yoʻl yoʻl poyi mustaxkamligini asoslash hamda yoʻl poyi gruntlarining namligi va zichligini

aniqlash natijalari va tavsiyalar.

Kalit so‘zlar:

grunt massasi, konteyner, ko‘tarma grunti, lahim, namlik miqdori, nam

grunt, qum shag‘al, qum massasi.

RESULTS AND RECOMMENDATIONS FOR DETERMINING THE MOISTURE AND

DENSITY OF SUBGRADE SOILS IN THE RECONSTRUCTION OF HIGHWAYS

Abstract.

Results and recommendations for determining the moisture and density of

subgrade soils in widened road sections during the reconstruction of highways.

Keywords:

soil mass, container, bearing soil, mortar, moisture content, wet soil, sand

gravel, sand mass.

РЕЗУЛЬТАТЫ И РЕКОМЕНДАЦИИ ПО ОПРЕДЕЛЕНИЮ ВЛАЖНОСТИ И

ПЛОТНОСТИ ГРУНТОВ ДОРОЖНОГО ПОЛОТНА ПРИ РЕКОНСТРУКЦИИ

АВТОМОБИЛЬНЫХ ДОРОГ

Аннотация.

Результаты и рекомендации по обоснованию устойчивости

земляного полотна на уширенных участках дорог при реконструкции автомобильных

дорог и определению влажности и плотности грунтов земляного полотна.

Ключевые слова:

грунтовый массив, контейнер, несущий грунт, раствор,

влажность, влажный грунт, песок и гравий, песчаный массив.

Oʻzbekiston respublikasi Surxandaryo viloyatidagi “M-39 Olmaota-Bishkek-Toshkent-

Shaxrisabz-Termiz” avtomobil yoʻlining yangi rekonstruktsiya qilingan 1410-1426 km boʻlagida

yo‘l poyi grunti zichligini aniqlash.

Rekonstrusiya qilinayotgan yoʻldan yoʻl poyini konstruktsiyasi uchastkasidagi birlamchi

ma’lumotlar: koʻtarma grunti – qum shagʻal C-9 marka (ГОСТ 25607-2009. “Смеси

щебеночно-гравийно-песчаные Для покрытий и оснований Автомобильных дорог и

138

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

аэродромов”.) [1] Aralashmasi maksimal zichligi ρ

g.max

=2,257 g/cm

3

optimal namlogi

W

op

=5.3% labaratoriya sharoitida aniqlandi.

Kerakli asbob-anjomlar:

Qum konusi (1-rasm), iskana, bolg‘a, chizg‘ich, grunt solish uchun idishlar, tarozi, gaz

garelkasi, natijalani yozib olish uchun yon daftar.

RASM 1.

Qum konusi laboratoriya jihozi.

Ishni bajarish tartibi va natijani olish:

Rekostruksiya qilinayotgan obektda yo‘l poyi ko‘tarmasi quriladigan uchastkada

zichlangan qatlamning zichlanganlik miqdorini aniqlaymiz.

“M-39 Olmaota-Bishkek-Toshkent-Shaxrisabz-Termiz” avtomobil yoʻlining yangi

rekonstruktsiya qilingan 1410-1426 km boʻlagida 1421+500-1421 +700 piketlari oralig‘ida 2

qatlam ko‘tarmaning zichlangznlik miqdorini qum konusida aniqlaymiz. 1421+500-1421 +700

piketlari oralig‘ini 4 qismga bo‘lib 1-namuna PK1421+520 dam olindi. Qum konusi asosi

zichlangan grunt yuzasiga maxkamlanadi va 15 sm li lahim qazib namuna grunt olinadi. Qazib

olingan grunt nam holatda taroziga tortiladi va gruntning namlikdagi massasi m

g

=5698g

aniqlanadi. Kontener olib avval bo‘sh idish massasi aniqlanadi m

k

=250g keyin konteynerdagi

nam grunt massasi aniqlanadi m

k.ng

= 520g gruntning namlikdagi massai m

ng

= m

k.ng

-m

k

=520g-

250g=270g. Grunt solingan kontener gaz garelkasida qizdirilib quritiladi va quruq gruntning

massasi aniqlanadi m

k

.

qn

= 509,1g quruq grunt massasi m

qn

=m

k

.

qn

-m

k

=509,1g-250g=259.1g.

Grunt tarkibidagi suvning massasi ms= m

ng

- m

qn

=270g-259.1g=10.9g aniqlanadi. Gruntdagi

namlik miqdori, grunt tarkibidagi suv massasini quruq grunt massasiga nisbatini 100 ga

ko‘paytirib aniqlanadi:

(1)

Daslab qum konusi boshlag‘ich massasi tarozda o‘lchanadi m

b.qk

=7500g. Grunt olingan

lahim hajmini aniqlash uchun qum konusi o‘rnatilib qum to‘ldiriladi.Lahimga qum

to‘ldirilgandan so‘ng qum konusini keyingi og‘irligi tarozida o‘lchanadi m

k.qk

=2442g.

139

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

Bizga ma’lumki qumning to‘kma zichligi ρ

qum

=1.380 g/sm

3

va qum konusi

yo‘naltiruvchi konusidagi qom massasi m

k.iq

=1660g ga teng. Lahimdagi qumning massasi m

liq

ni

aniqlaymiz.

(2)

Lahimdga to‘kilgan qum orqali lahimning hajmini hisoblaymiz, ya’ni lahimni to‘ldirishga

sarflangan qum massasini qumning to‘kma zichligiga nisbti lahim hajmiga teng.Qumning to‘kma

zichligi ρ

qum

=1.38 g/sm

3

ga teng.

(3)

Keyingi bosqichda gruntning namlikdagi zichligi aniqlanadi (ρ

ng

=?). Gruntning

namligidagi zichligi lahimdan qozib olingan massaning lahin hajmiga nisbatiga teng

(4)

Gruntning zichlig quyidagi formula bilan aniqlanadi.

(5)

Olingan natijalarni labaratoriyada aniqlangan natijalar bilan solishtramiz. Guntning

zichlanganlik miqdori

formula bilan aniqlanadi.

Bu yerda ρ

g

-obektdan olingan grunting zichligi

ρ

g

-obektdan olingan grunting zichligi

ρ

g.max

-labaratoriya sharoitida aniqlangan gruntning maksimal zichligi.

Ob’ektdan olingan namuna (grunt) ziclanganlik miqdori 98.4% ga teng bo‘lmoqda.

Meyor bo‘yicha ruxsat etilgan zichlanganlik miqdorining eng kichik qiymati 98% ga teng.

Ziclanganlik miqdori 98% yuqori bo‘lganda zichlash ishlari ijobiy hisoblanadi va keyingi

qatlamni qurishga ruxsat berilad. Ziclanganlik miqdori 98% past bo‘lganda zichlash ishlari

salbiy hisoblanadi ish jarayoni texnalogiyasi qayta ko‘riladi va gurunt qayta namlanib ijobiy

natijaga erishguncha zichlik oshiriladi.

140

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

Jadval 1.

M-39 Olmaota-Bishkek-Toshkent-Shaxrisabz-Termiz avtomobil yoʻlining 1410-1426-

kilometrlarining rekonstruksiya ishlari

Piketlar

1421+500-1421+700

Nazorat olib

boruvchilar F.I.Sh

G‘ulomov

U.

Qatlam

Xolmurzayev

N.

Gruntning

maksimal

zichligi -

g/cm

3

ρ

g.max

=2,257 Optimal namligi -%

W

op

=5,3

Sana

10.03.2025

Jadval 2.

M-39 Olmaota-Bishkek-Toshkent-Shaxrisabz-Termiz avtomobil yoʻlining 1410-1426-kilometri

Oʻlchov ishiolib borilgan manzil

1421+500

1421+550

1421+600

1421+680

Qatlam raqami

2

2

2

2

Yoʻlni tomoni

oʻng

oʻrta

chap

oʻng

Oʻlchov raqami

1

2

3

4

Qumning to‘kma

zichligi

g/sm

3

ρ

qum

1,38

1,38

1,38

1,38

Qum konusi

boshlangi'ch massasi

g

m

b.qk

7500

7500

7500

7500

Konusdagi qum massasi

g

m

k

.

iq

1660

1660

1660

1660

Lahim to‘ldirilgandan

keyingi qum konusi

massasi

g

m

k.qk

2442

2464

2450

2477

Lahim ichdagi qumning

massasi

g

m

liq

=m

b.qk

-m

k.iq

-

m

k.qk

3398

3376

3390

3363

Lahimdan qozib olingan

grunt massasi

g

m

g

5698

5700

5651

5751

Lahim hajmi

sm

3

2462

2446

2457

2437

Namlik miqdorini hisoblash

Konteyner massasi

g

m

k

250

250

250

250

Konteyner va nam grunt

massasi

g

m

k.ng

520

530

512

554

141

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

Surxandaryo viloyati hududidan o‘tuvchi “M-39 Olmaota-Bishkek-Toshkent-Shaxrisabz-

Termiz” avtomobil yoʻlining yangi rekonstruktsiya qilingan 1410-1426 km boʻlagidan olib

kelingan namuna laboratriya sharoitida tajriba qilindi.

REFERENCES

1.

ГОСТ 25607-2009. “Смеси щебеночно-гравийно-песчаные Для покрытий и

оснований Автомобильных дорог и аэродромов”. – М.: ГУП ЦПП Госстроя России,

2003.

2.

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Loyiha-qidiruv tashkilotlari faoliyatini yanada

takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” gi PQ-2946-sonli qarori.

3.

Ilyosov N. “Avtomobil yoʻllarini loyihalash”. Oʻzbekiston, 2001 y. 269 b

4.

ShNK 2.05.02-07 Avtomobil yoʻllari Davarxitektqurilishqoʻm.T. 2007 y.

5.

Васильев А.П. и др. Реконструкция автомобильных дорог. Технология и организация

работ: Учебное пособие/МАДИ (ТУ). – М: 1998. – 125 с.

6.

Евгений Ш.В. “Строительство земляного полотна автомобильных дорог

Konteyner va quruq

grunt massasi

g

m

k.qg

509,1

519,1

502,1

539,5

Grunt tarkibidagi suv

massasi

g

m

s

=m

k.ng

-m

k.qn

10,9

10,9

9,9

14,5

Quruq grunt massasi

g

m

qg

=m

k.qg

-m

k

259,1

269,1

252,1

289,5

Namlik miqdori

%

4,2

4,1

3,9

5,0

Gruntning namlikdagi

zichligi

g/sm

3

2,314

2,330

2,300

2,360

Gruntning zichligi

g/sm

3

2,221

2,239

2,213

2,247

Gruntning maksimal

zichligi

g/sm

3

ρ

g.max

2,257

2,257

2,257

2,257

Zichlanganlik miqdori

%

98,4

99,2

98,1

99,6

Ruxsat etilgan

zichlanganlik

miqdorining eng kichik

qiymati

%

98

0,4

1,2

0,1

1,6

142

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4

7.

Бабаханов П.Б. Земляное полотно автомобильных дорог Узбекистана.-Ташкент:

Госиздат Узбекистан, 1958.-84 с.

8.

ГОСТ 5180-84 Грунты. Методы лабораторного определения физических

характеристик.– М.: Издательство стандартов, 1993.

9.

U.B.G‘ulomov “SHAHAR KO‘CHALARINING CHORRAHA MINTAQALARIDA

PIYODALARNING MAVJUD HARAKATLANISH HOLATLARI. (TERMIZ SHAHRI

MISOLIDA)”,

241-245

Экономика

и

социум,

2024.

https://scholar.google.ru/scholar?oi=bibs&cluster=5684887909814971529&btnI=1&hl=ru