223
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
O‘ZBEKISTON TARAQQIYOT STRATEGIYASINING IQTISODIY RIVOJLANISH
YO‘NALISHLARI TAHLILI
Yuldoshev Ergashboy Jumaboy o'g'li
O‘zbekiston Milliy universiteti Ijtimoiy gumanitar fanlarni o'qitish metodikasi
ma'naviyat asoslari mutaxassisligi magistranti.
+998 99 374-67-20
https://doi.org/10.5281/zenodo.15163745
Annotatsiya.
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi taraqqiyot strategiyasining
milliy iqtisodiyotni rivojlantirish va yuqori o‘sish sur’atlarini ta’minlashga qaratilgan uchinchi
bobi tahlil qilingan. Tadqiqot davomida strategik rejalashtirish va milliy rivojlanish
dasturlarining maqsadlari, asosiy yo‘nalishlari va strategik vazifalari o‘rganildi. Tahlil
natijalariga ko‘ra, taraqqiyot strategiyasining iqtisodiy qismi yurtimizda barqaror yuqori o‘sish
sur’atlarini ta’minlash, sanoat tarmoqlarini jadal rivojlantirish, investitsion muhitni yaxshilash,
eksport hajmini oshirish, tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash va hududlarni mutanosib
rivojlantirish orqali mamlakatning iqtisodiy salohiyatini yangi bosqichga ko‘tarish maqsadini
ko‘zlagan.
Kalit so‘zlar:
taraqqiyot strategiyasi, milliy iqtisodiyot, barqaror rivojlanish, sanoat
siyosati, investitsion muhit, eksport salohiyati, raqamli iqtisodiyot, tadbirkorlik.
ANALYSIS OF THE ECONOMIC DEVELOPMENT DIRECTIONS OF THE
DEVELOPMENT STRATEGY OF UZBEKISTAN
Abstract.
This article analyzes the third chapter of the Development Strategy of the
Republic of Uzbekistan, aimed at developing the national economy and ensuring high growth
rates. During the study, the goals, main directions and strategic objectives of strategic planning
and national development programs were studied. According to the results of the analysis, the
economic part of the development strategy aimed to ensure stable high growth rates in our
country, the rapid development of industrial sectors, improving the investment climate,
increasing export volumes, supporting entrepreneurship and raising the country's economic
potential to a new level by supporting the balanced development of regions.
Keywords:
development strategy, national economy, sustainable development, industrial
policy, investment environment, export potential, digital economy, entrepreneurship.
АНАЛИЗ НАПРАВЛЕНИЙ РАЗВИТИЯ ЭКОНОМИКИ СТРАТЕГИИ РАЗВИТИЯ
УЗБЕКИСТАНА
Аннотация.
В статье анализируется третья глава Стратегии развития
Республики Узбекистан, направленная на развитие национальной экономики и
обеспечение высоких темпов роста. В ходе исследования были рассмотрены цели,
224
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
основные направления и стратегические задачи стратегического планирования и
программ национального развития. По результатам анализа, экономическая часть
стратегии развития направлена на вывод экономического потенциала страны на новый
уровень за счет обеспечения стабильно высоких темпов роста экономики нашей страны,
ускоренного развития отраслей промышленности, улучшения инвестиционного климата,
увеличения объемов экспорта, поддержки предпринимательства, сбалансированного
развития регионов.
Ключевые слова:
стратегия развития, национальная экономика, устойчивое
развитие, промышленная политика, инвестиционный климат, экспортный потенциал,
цифровая экономика, предпринимательство.
KIRISH
O‘zbekiston Respublikasining 2022-2026 yillarga mo‘ljallangan taraqqiyot strategiyasi
mamlakatning o‘rta va uzoq muddatli rivojlanish yo‘nalishlarini belgilab beruvchi muhim
strategik hujjat hisoblanadi. Strategiyaning uchinchi bobi – "Milliy iqtisodiyotni jadal
rivojlantirish va yuqori o‘sish sur’atlarini ta’minlash" yurtimizda iqtisodiy barqarorlikni
mustahkamlash, aholi turmush darajasini oshirish va iqtisodiyot tarmoqlarini jadal
rivojlantirishga qaratilgan kompleks chora-tadbirlarni o‘z ichiga oladi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-sonli farmonida
keltirilganidek, kelgusi besh yilda aholi jon boshiga YaIMni 1,6 baravar oshirish va 2030-yilga
borib aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan daromadni 4 ming AQSh dollaridan oshirish, sanoat
mahsulotlarini ishlab chiqarish hajmini 1,4 baravarga oshirish, eksport hajmini 30 milliard AQSh
dollariga yetkazish kabi aniq maqsadlar belgilangan [1]. Ushbu maqsadlarga erishish uchun
izchil va tizimli islohotlarni amalga oshirish talab etiladi.
Taraqqiyot strategiyasi markazi tomonidan ta’kidlanganidek, strategik hujjatning
uchinchi bobi 16 ta maqsad va 100 dan ortiq vazifalarni qamrab olgan bo‘lib, ular
makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlash, sanoat, energetika, qishloq xo‘jaligi sohalarini
rivojlantirish, investitsiyalarni jalb qilish, tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash, hududlarni
mutanosib rivojlantirish kabi ustuvor yo‘nalishlarga qaratilgan [2].
Ushbu tadqiqotning maqsadi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasining uchinchi bobidagi
maqsad va vazifalarni kompleks o‘rganish, ularning amaliy mexanizmlarini va samaradorligini
baholashdan iborat.
TAHLIL
Taraqqiyot strategiyasining 21-maqsadi makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlash va
inflyatsiya darajasini pasaytirishga qaratilgan.
225
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Ustuvor vazifalar sifatida inflyatsiyani 2023-yilga qadar 5 foizgacha pasaytirish, davlat
budjeti taqchilligini YaIMga nisbatan 3 foizdan oshirmaslik, davlat qarzini oqilona boshqarish
belgilangan.
"O‘zbekistonning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish strategiyasi" kitobida qayd etilganidek,
so‘nggi yillarda yurtimizda makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlash bo‘yicha izchil islohotlar
amalga oshirilmoqda [5]. Jumladan, Markaziy bank tomonidan qat’iy monetar siyosat olib
borilishi, davlat budjet taqchilligini qisqartirish va davlat qarzini boshqarish bo‘yicha samarali
mexanizmlar joriy etilishi natijasida iqtisodiy barqarorlikning mustahkam poydevori
yaratilmoqda.
"Fuqarolar budjeti" dasturi doirasida har bir tuman budjetining kamida 5 foizini aholining
takliflari asosida eng dolzarb muammolarni yechishga sarflash mexanizmi jamoatchilik
nazoratini kuchaytirish, mahalliy budjetlarning samaradorligini oshirish va aholi ehtiyojlarini
qondirishga qaratilgan.
Taraqqiyot strategiyasining 22-maqsadi milliy iqtisodiyot barqarorligini ta’minlash va
YaIMda sanoat ulushini oshirishga qaratilgan sanoat siyosatini davom ettirish orqali sanoat
mahsulotlari ishlab chiqarish hajmini 1,4 baravarga oshirishni nazarda tutadi.
Abdullayev, Xajiyev va Mambetjanov tomonidan ta’kidlanganidek, O‘zbekistonda sanoat
ishlab chiqarishini rivojlantirish, sanoatni diversifikatsiya qilish va modernizatsiya qilish
bo‘yicha kompleks chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda [5]. Xususan, energiya resurslari va
tabiiy gaz bozorlarini erkinlashtirish, mis sanoati klasterini rivojlantirish, kimyo va gaz-kimyosi
sohalarini rivojlantirish, avtomobil sanoatida kooperatsiyani kuchaytirish, to‘qimachilik, charm-
poyabzal va farmatsevtika sanoatini rivojlantirish ustuvor vazifalar sifatida belgilangan.
Taraqqiyot strategiyasi markazining ma’lumotlariga ko‘ra, strategiyaning sanoat siyosati
yo‘nalishi bo‘yicha asosiy e’tibor sanoat tarmoqlarida innovatsiyalarni keng joriy etish, energiya
samaradorligini oshirish, sanoat korxonalarini modernizatsiya qilish va malakali kadrlar
tayyorlash tizimini takomillashtirishga qaratilgan [4].
Taraqqiyot strategiyasining 24-maqsadi iqtisodiyotni elektr energiyasi bilan uzluksiz
ta’minlash hamda "Yashil iqtisodiyot" texnologiyalarini barcha sohalarga faol joriy etishni
nazarda tutadi. 2026-yilgacha elektr energiyasi ishlab chiqarish hajmini 100 milliard kVt.soatga
yetkazish, qayta tiklanuvchi energiya manbalarining ulushini 25 foizga yetkazish, iqtisodiyot
tarmoqlarining havoga chiqaradigan zararli gazlar hajmini 10 foizga qisqartirish kabi vazifalar
belgilangan.
"O‘zbekiston — 2030" strategiyasi to‘g‘risidagi PF-158-sonli farmonda ta’kidlanganidek,
yashil iqtisodiyotga o‘tish, energiya samaradorligini oshirish va atrof-muhit muhofazasi milliy
iqtisodiyotning barqaror rivojlanishida muhim o‘rin tutadi [9].
226
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Bu borada qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirish, energiya tejash
texnologiyalarini joriy etish, elektromobillar ishlab chiqarishni qo‘llab-quvvatlash kabi chora-
tadbirlar muhim ahamiyat kasb etadi.
Taraqqiyot strategiyasining 25-maqsadi raqamli iqtisodiyotni asosiy "drayver" sohaga
aylantirib, uning hajmini kamida 2,5 baravar oshirishga qaratilgan. Bu yo‘nalishda raqamli
infratuzilmani rivojlantirish, iqtisodiyot tarmoqlarida va moliya sohasida raqamlashtirish
darajasini 70 foizgacha oshirish, dasturiy mahsulotlar eksportini 10 baravar oshirish kabi
vazifalar belgilangan.
"Tafakkur" axborot-tahliliy portalida ta’kidlanganidek, raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish
bo‘yicha ustuvor vazifalar qatoriga IT-infratuzilmani modernizatsiya qilish, IT-mutaxassislar
tayyorlash tizimini takomillashtirish va aholining raqamli ko‘nikmalarini oshirish kiradi [8]. Bu
esa, o‘z navbatida, milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirishga, mehnat unumdorligini
oshirishga va yangi ish o‘rinlarini yaratishga xizmat qiladi.
Taraqqiyot strategiyasining 26-maqsadi investitsiya muhitini yanada yaxshilash va uning
jozibadorligini oshirish, kelgusi besh yilda 120 milliard AQSh dollari, jumladan 70 milliard
dollar xorijiy investitsiyalarni jalb etishni nazarda tutadi.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi rasmiy veb-saytida keltirilganidek, investitsiya
muhitini yaxshilash bo‘yicha ustuvor vazifalar qatoriga "pastdan-yuqoriga" tamoyili asosida
investitsiyalardan samarali foydalanish tizimini yo‘lga qo‘yish, davlat-xususiy sheriklik
loyihalarini kengaytirish, hududlar va xorijiy mamlakatlar biznes vakillari o‘rtasida tashqi
iqtisodiy aloqalarni o‘rnatish kiradi [3].
Taraqqiyot strategiyasining 28-maqsadi eksport salohiyatini oshirish orqali 2026-yilda
respublika eksport hajmlarini 30 milliard AQSh dollariga yetkazishni nazarda tutadi. Bu
yo‘nalishda eksportchi korxonalar faoliyatini qo‘llab-quvvatlash, xususiy sektorning eksportdagi
ulushini 60 foizga yetkazish, turizm, transport, axborot-kommunikatsiya xizmatlari eksportini
1,7 baravarga oshirish kabi vazifalar belgilangan.
Taraqqiyot strategiyasi markazi ta’kidlaganidek, eksport salohiyatini oshirish bo‘yicha
ustuvor vazifalar qatoriga eksport qilinadigan mahsulotlarning raqobatbardoshligini oshirish,
xalqaro standartlarga muvofiqlik sertifikatlarini olishda eksportchilarga ko‘maklashish va
logistika infratuzilmasini rivojlantirish kiradi.
Taraqqiyot strategiyasining 29-maqsadi tadbirkorlik faoliyatini tashkil qilish va doimiy
daromad manbalarini shakllantirish uchun sharoitlar yaratish, xususiy sektorning YaIMdagi
ulushini 80 foizga va eksportdagi ulushini 60 foizga yetkazishni nazarda tutadi.
227
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
"Yangi O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasi" – inson huquqlarini ta’minlashning yangi
bosqichi maqolasida ta’kidlanganidek, tadbirkorlik faoliyatini rivojlantirish bo‘yicha ustuvor
vazifalar qatoriga hududlarda yangi sanoat zonalarini tashkil etish, tadbirkorlik subyektlariga
soliq yuklamasini kamaytirish, ma’muriy to‘siqlarni qisqartirish va iqtisodiyotda davlat
ishtirokini qisqartirish kiradi.
Taraqqiyot strategiyasining 30-31-maqsadlari qishloq xo‘jaligini ilmiy asosda intensiv
rivojlantirish va suv resurslarini boshqarish tizimini tubdan isloh qilishga qaratilgan. Bu
yo‘nalishda dehqon va fermerlar daromadini kamida 2 baravar oshirish, qishloq xo‘jaligining
yillik o‘sishini kamida 5 foizga yetkazish, suv resurslaridan samarali foydalanish hisobiga
kamida 7 milliard kub metr suvni iqtisod qilish kabi vazifalar belgilangan.
Qishloq xo‘jaligini rivojlantirish va suv resurslarini boshqarish bo‘yicha ustuvor vazifalar
qatoriga suvni tejovchi texnologiyalarni keng joriy etish, qishloq xo‘jaligi texnikasini yangilash,
zamonaviy texnologiyalarni joriy etish, dehqon va fermerlarning bilim darajasini oshirish kiradi
[4].
Taraqqiyot strategiyasining 33-34-maqsadlari hududlarni mutanosib rivojlantirish,
hududlarning muhandislik-kommunikatsiya va ijtimoiy infratuzilma tizimini hamda xizmat
ko‘rsatish va servis sohalarini rivojlantirishga qaratilgan. Bu yo‘nalishda 14 ta hudud bo‘yicha
besh yillik hududiy dasturlarni amalga oshirish, urbanizatsiya siyosatini takomillashtirish, "Aqlli
shahar" konsepsiyasini joriy etish, hududlarning "o‘sish nuqtalari"dan kelib chiqib, muhandislik-
kommunikatsiya va ijtimoiy infratuzilma obyektlarini qurish kabi vazifalar belgilangan.
"O‘zbekistonning rivojlanish strategiyasi – 2030" tahlil va istiqbollari maqolasida
ta’kidlanganidek, hududlarni mutanosib rivojlantirish bo‘yicha ustuvor vazifalar qatoriga
hududiy dasturlarni samarali amalga oshirish, shahar infratuzilmasini rivojlantirish, urbanizatsiya
jarayonlarini tartibga solish mexanizmlarini takomillashtirish, muhandislik-kommunikatsiya
infratuzilmasini modernizatsiya qilish kiradi [8].
Taraqqiyot strategiyasining 35-36-maqsadlari turizm sohasini rivojlantirish va barcha
transport turlarini uzviy bog‘lagan holda yagona transport tizimini rivojlantirishga qaratilgan. Bu
yo‘nalishda mahalliy sayyohlar sonini 12 million nafardan oshirish, xorijiy turistlar sonini 9
million nafarga yetkazish, yirik shaharlar o‘rtasida kunlik transport qatnovlarini yo‘lga qo‘yish,
transport va logistika infratuzilmasini rivojlantirish kabi vazifalar belgilangan.
Taraqqiyot strategiyasi markazining "Ustuvor yo‘nalishlar" maqolasida ta’kidlanganidek,
turizm va transport tizimini rivojlantirish bo‘yicha ustuvor vazifalar qatoriga turizm
infratuzilmasini rivojlantirish, xorijiy turistlarni jalb qilish uchun marketing strategiyalarini
takomillashtirish, transport infratuzilmasini modernizatsiya qilish va logistika tizimini
rivojlantirish kiradi [6].
228
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
XULOSA
O‘zbekiston taraqqiyot strategiyasining milliy iqtisodiyotni jadal rivojlantirish va yuqori
o‘sish sur’atlarini ta’minlashga qaratilgan uchinchi bobi tahlili shuni ko‘rsatadiki, belgilangan
strategik maqsadlarga erishish uchun kompleks yondashuv zarur.
Makroiqtisodiy barqarorlikni ta’minlash, sanoat tarmoqlarini rivojlantirish, energetika
sohasida islohotlarni amalga oshirish, raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish, investitsiyalarni jalb
qilish, eksport salohiyatini oshirish, tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash, qishloq xo‘jaligini
rivojlantirish, suv resurslarini boshqarish, hududlarni mutanosib rivojlantirish, turizm va
transport tizimini rivojlantirish bo‘yicha belgilangan maqsadlarga erishish uchun davlat
organlari, xususiy sektor va fuqarolik jamiyati institutlarining birgalikdagi sa’y-harakatlari talab
etiladi.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining "O‘zbekiston — 2030" strategiyasi to‘g‘risidagi
farmonida ta’kidlanganidek, strategiyaning milliy iqtisodiyotni jadal rivojlantirish bo‘limi
asosida barqaror rivojlanishning yangi modelini shakllantirish, aholi farovonligini oshirish va
mamlakatning global iqtisodiyotdagi o‘rnini mustahkamlash bo‘yicha izchil va tizimli ishlarni
amalga oshirish imkoniyati mavjud. Bu esa, o‘z navbatida, 2030-yilgacha aholi jon boshiga
to‘g‘ri keladigan daromadni 4 ming AQSh dollaridan oshirish va "daromadi o‘rtachadan yuqori
bo‘lgan davlatlar" qatoriga kirish uchun zamin yaratadi.
REFERENCES
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-sonli farmoni.
"2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi
to‘g‘risida". https://lex.uz/docs/-5841063
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti rasmiy veb-sayti. "2022–2026-yillarga mo‘ljallangan
Yangi
O‘zbekistonning
taraqqiyot
strategiyasi".
https://president.uz/oz/pages/view/strategy?menu_id=144
3.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi rasmiy veb-sayti. "Yangi O‘zbekistonning
taraqqiyot strategiyasi: iqtisodiyot va moliya". https://parliament.gov.uz/articles/95
4.
Taraqqiyot strategiyasi markazi. "Iqtisodiyotni rivojlantirish va liberallashtirishning
ustuvor
yo‘nalishlari".
https://strategy.uz/index.php?category=liberalizaciya_ekonomiki&lang=uz
5.
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti elektron kutubxonasi. S.A. Abdullayev, B.D.
Xajiyev, Q.Q. Mambetjanov. "O‘zbekistonning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish strategiyasi".
https://ebook.tsue.uz/public/ebooks/o%E2%80%98zbekistonning-ijtimoiy-iqtisodiy-
rivojlanish-strategiyasi
229
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
6.
Taraqqiyot
strategiyasi
markazi.
"Ustuvor
yo‘nalishlar".
https://strategy.uz/index.php?lang=uz&static=prioritetnye_napravleniya
7.
"Prava Cheloveka" inson huquqlari bo‘yicha axborot portali. "Yangi O‘zbekiston
taraqqiyot
strategiyasi"
– inson huquqlarini ta’minlashning yangi bosqichi.
https://pravacheloveka.uz/oz/articles/a8099
8.
"Tafakkur" axborot-tahliliy portali. "O‘zbekistonning rivojlanish strategiyasi – 2030":
tahlil va istiqbollar. https://taqu.uz/news/342
9.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-sonli farmoni.
"O‘zbekiston — 2030" strategiyasi to‘g‘risida. https://lex.uz/uz/docs/-6600413
10.
"O‘zbekistonning
ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlanish
strategiyasi"
elektron
kitobi.
https://edu.utu-
ranch.uz/media/files/2024/11/18/Ozbekistonning_ijtimoiy_iqtisodiy_rivojlanish_strategiya
si.pdf
