767
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
BOLALARNI MAKTAB TAʼLIMIGA TAYYORLASHDA PEDAGOGIK
MUAMMOLAR VA ULARNING YECHIMI
Mirabdullayeva Ozoda Ilhomjon qizi
Andijon davlat pedagogika instituti
Maxsus pedagogika va maktabgacha taʼlim fakulteti 2-kurs talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15204967
Annotatsiya. Ushbu maqolada bolalarni maktab taʼlimiga tayyorlashda pedagogik
muammolar va ularning yechimi va bu sohani qanday qilib yanada rivojlantirish mumkinli
haqida fikr yuritiladi.
Kalit soʻzlar: psixologik, jismoniy, ijtimoiy, bilim, ijtimoiy moslashuv, mustaqil fikrlash,
muloqot madaniyati, pedagogik muammolar, individuallashtirish, nutq rivoji, psixologik
tayyorgarlik, raqamli texnologiyalar, gadjetlar, ijtimoiy koʻnikmalar.
PEDAGOGICAL PROBLEMS IN PREPARING CHILDREN FOR SCHOOL
EDUCATION AND THEIR SOLUTIONS
Abstract. This article discusses pedagogical problems in preparing children for school
education and their solutions, as well as how this area can be further developed.
Keywords: psychological, physical, social, cognitive, social adaptation, independent
thinking, communication culture, pedagogical problems, individualization, speech development,
psychological preparation, digital technologies, gadgets, social skills.
ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ПРОБЛЕМЫ ПОДГОТОВКИ ДЕТЕЙ К ШКОЛЬНОМУ
ОБРАЗОВАНИЮ И ПУТИ ИХ РЕШЕНИЯ
Аннотация. В статье рассматриваются педагогические проблемы подготовки
детей к школьному обучению, пути их решения, а также пути дальнейшего развития
этого направления.
Ключевые слова: психологическая, физическая, социальная, когнитивная,
социальная адаптация, самостоятельное мышление, культура общения, педагогические
проблемы, индивидуализация, развитие речи, психологическая подготовка, цифровые
технологии, гаджеты, социальные навыки.
KIRISH.
Maktab taʼlimiga qadam qoʻyayotgan har bir bola oʻziga xos psixologik,
jismoniy va ijtimoiy holatlarga ega boʻladi. Bolalarni maktabga tayyorlash jarayoni nafaqat bilim
berish, balki ularda ijtimoiy moslashuv, mustaqil fikrlash, muloqot madaniyatini shakllantirishni
ham oʻz ichiga oladi. Shu sababli, bu bosqichda yuzaga keladigan pedagogik muammolar va
ularning samarali yechimlari dolzarb masala hisoblanadi.
Asosiy pedagogik muammolar:
768
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
1. Bolalarning psixologik tayyorgarligi yetishmasligi – Koʻplab bolalar maktabga
kelganida yangi muhitga moslasha olmay, xavotirli va ishonchsiz boʻlib qoladi. Bu esa taʼlim
jarayoniga salbiy taʼsir qiladi.
2. Oila va bogʻcha bilan hamkorlik yetarli emasligi – Bola maktabga kelgunga qadar uni
maktabga tayyorlashda oilaning va maktabgacha taʼlim muassasasining tutgan oʻrni muhim.
Ammo bu tizimda uzviylik yetishmasligi muammolarni yuzaga keltiradi.
3. Individuallashtirilgan yondashuvning yetishmasligi – Har bir bolaning oʻziga xos
ehtiyojlari bor. Oʻqituvchilarning barcha bolalarga bir xil yondashuvi ayrim o‘quvchilarda
qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi.
4. Nutq rivojining sustligi – Ayrim bolalar bogʻcha davrida yetarlicha nutqiy
rivojlanmagani sababli maktab darslarini tushunishda va fikr bildirishda qiynaladi.
Muammolar yechimi:
1. Psixologik tayyorgarlikni kuchaytirish – Maxsus mashgʻulotlar, oʻyinlar, dramatik
sahnalar orqali bolalarda maktabga bo‘lgan ijobiy munosabatni shakllantirish lozim.
2. Oila va maktabgacha taʼlim muassasalari oʻrtasidagi hamkorlikni kuchaytirish –
Pedagoglar ota-onalar bilan yaqindan hamkorlik qilib, bolalarning rivojlanish bosqichlarini
doimiy kuzatib borishi kerak.
3. Individual yondashuvni joriy qilish – Oʻqituvchilar har bir bolaning qiziqishi, bilim
darajasi va psixologik holatini inobatga olib, mos yondashuvni qoʻllashlari zarur.
4. Nutq rivojlantiruvchi mashgʻulotlarni ko‘paytirish – Maktabgacha davrdan boshlab
bolalarda ogʻzaki va yozma nutqni rivojlantirishga eʼtibor qaratish zarur.
Xulosa:
Bolalarni maktab taʼlimiga tayyorlashda yuzaga keladigan pedagogik muammolarni o‘z
vaqtida aniqlab, ularning samarali yechimlarini topish orqali bolalarning maktabdagi ilk
qadamlarini osonlashtirish mumkin. Bu borada pedagoglar, ota-onalar va maktabgacha taʼlim
muassasalari bir yoqadan bosh chiqarib harakat qilishi muhimdir.
1. Kirish qismni boyitish
Tarixiy nuqtayi nazar: Ilgari bolalarni maktabga tayyorlash qanday bo‘lgan? Hozir
qanday? O‘zgarishlar haqida qisqacha yozish.
Muammo dolzarbligini asoslash: Nega aynan bugungi kunda bu muammo dolzarb?
Statistika yoki ijtimoiy hayotdagi misollar orqali ko‘rsatish mumkin.
2. Asosiy muammolarni kengaytirish
Raqamli texnologiyalarning ta’siri: Bolalar ko‘p vaqtini gadjetlarda o‘tkazgani sababli
diqqat, eslab qolish, ijtimoiy ko‘nikmalar zaiflashadi.
769
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Ijtimoiy tengsizlik: Ba’zi oilalarda ta’lim uchun sharoit yaxshi, boshqalarda esa yo‘q. Bu
ham maktabga tayyorlikda katta farqni yuzaga keltiradi.
Tibbiy va jismoniy tayyorgarlik: Ba’zi bolalarda eshitish, ko‘rish yoki harakat bilan
bog‘liq muammolar bo‘lishi mumkin, bu maktabga moslashuvni qiyinlashtiradi.
3. Yechimlar bo‘limini aniqroq qilish
Har bir muammoni bitta misol va bitta amaliy yechim bilan boyitish yaxshi natija beradi.
Masalan:
Muammo: Bolada diqqatni jamlash qiyin.
Yechim: O‘yin orqali o‘rgatish metodikalaridan foydalanish: "Montessori", "Waldorf"
kabi metodlarni qisqacha tushuntirib berish.
4. Real hayotdan misollar
O‘qituvchilar, psixologlar yoki ota-onalarning fikrlarini kiritish.
Mahalliy maktabgacha ta’lim muassasalaridagi tajriba yoki amaliyotdan kuzatgan
holatlaringizni qo‘shish.
5. Xulosa qismda tavsiyalar berish
Pedagoglar uchun: Yondashuvni o‘zgartirish, doimiy malaka oshirish.
Ota-onalar uchun: Uydagi tayyorgarlik, bolani ruhiy qo‘llab-quvvatlash.
Davlat uchun: Dasturlar, qo‘llanmalar, bepul psixologik maslahat markazlari tashkil
etish.
MTT (Maktabgacha ta’lim tashkiloti) ning maqsad va vazifalaridan biri:
– Bolalarning ilk rivojlanish masalalarida ota-onalar va jamiyatga tegishli bilimlar
berishni tashkil etish va amalga oshirish.
Rasmdan kelib chiqadigan asosiy g‘oya:
770
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Ushbu rasm maktabgacha ta’lim muassasalarining (MTT) muhim vazifasini – bolaning
ilk rivojlanishida ota-onalar va jamiyat bilan hamkorlik qilish zarurligini ko‘rsatadi. Bu jarayon
quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
1. Ota-onalarni ma’rifiy jihatdan qo‘llab-quvvatlash:
MTT tomonidan ota-onalarga seminarlar, suhbatlar, uslubiy ko‘rsatmalar berilishi.
Farzand tarbiyasida zamonaviy yondashuvlarni o‘rgatish.
2. Jamiyat bilan uzviy aloqa:
Mahalla, jamoat tashkilotlari, psixologlar va boshqa mutaxassislar bilan hamkorlik qilish.
Rivojlanishga salbiy ta’sir ko‘rsatadigan omillarni aniqlash va ularni bartaraf etishga
qaratilgan tadbirlar.
3. Amaliy tadbirlar:
Ota-onalar uchun ochiq darslar.
“Ota-ona maktabi” loyihalari.
Oilaviy bayramlar va tadbirlar orqali bolalarning rivojlanishini rag‘batlantirish.
MTT ning maqsad va vazifalaridan biri:
Bolalarning ilk rivojlanish masalalarida ota-onalar va jamiyatga tegishli bilimlar berishni
tashkil etish va amalga oshirish.
Bu vazifa Maktabgacha ta’lim tashkilotining (MTT) muhim ijtimoiy-pedagogik rolini
anglatadi. Chunki bolaning to‘laqonli rivojlanishi faqat ta’lim muassasasi doirasida emas, balki
oila va jamiyat bilan uzviy hamkorlik asosida ta’minlanadi.
Ushbu vazifaning asosiy yo‘nalishlari quyidagilardan iborat:
1. Ota-onalarni pedagogik jihatdan savodli qilish:
Farzand tarbiyasida yosh xususiyatlarini hisobga olish;
Uy sharoitida rivojlantiruvchi muhit yaratish bo‘yicha tavsiyalar berish.
2. Jamiyatni tarbiyaviy jarayonga jalb etish:
Mahalla, nodavlat tashkilotlar va boshqa ijtimoiy institutlar bilan hamkorlikda bolalarga
qulay ijtimoiy sharoit yaratish;
MTT faoliyatini ochiq va jamoatchilik bilan doimiy muloqotda yuritish.
3. Axborot-ma’rifiy ishlarni tashkil etish:
Seminarlar, ota-onalar yig‘inlari, ochiq darslar, metodik tavsiyalar orqali bilim berish;
Raqamli platformalar, risolalar, bukletlar yordamida ota-onalarni muntazam xabardor
qilib borish.
Bu vazifani amalga oshirish natijasida:
Bola va oila o‘rtasida mustahkam tarbiyaviy aloqa shakllanadi;
Ota-onalarda pedagogik madaniyat yuksaladi;
771
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Bolaning ijtimoiy, axloqiy va ruhiy rivojlanishida uzviylik ta’minlanadi.
Bolalarni maktab taʼlimida oʻqitish va undagi oʻziga xosliklar
Maktab taʼlimi — bola hayotidagi yangi bosqich bo‘lib, bu davrda u nafaqat ilm-fan
asoslarini o‘zlashtiradi, balki mustaqil fikrlash, muloqot, mehnat, mas’uliyat kabi ko‘nikmalarni
ham shakllantiradi. Shu bois bolalarni o‘qitishda maxsus yondashuvlar zarur bo‘ladi.
Oʻqitishdagi oʻziga xosliklar:
1. Psixologik yondashuv zarurati
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari hali ham o‘yin faoliyati bilan o‘rganishga moyil bo‘ladi.
Sabru-toqat, e’tibor va xotira sustligi kuzatiladi.
Shuning uchun darslar quvnoq, dinamik, o‘yinga asoslangan tarzda tashkil etilishi lozim.
2. Qiziqish orqali o‘qitish
Bolalar bilimga tabiiy qiziqish bilan yondashadi.
O‘qituvchi ularning qiziqishlariga mos mavzularni tanlashi va darslarni hayotiy misollar
bilan boyitishi muhim.
3. Ko‘rgazmali vositalardan keng foydalanish
Yangi bilimlar tasavvur asosida o‘zlashtiriladi.
Rasm, maket, slayd, animatsiya kabi vositalar bolalarning tushunishini yengillashtiradi.
4. Shaxsga yo‘naltirilgan yondashuv
Har bir bola individual rivojlanish sur’atiga ega.
O‘qituvchi ularning bilimi, xarakteri, qobiliyatini hisobga olgan holda o‘qitishi kerak.
5. Baholash tizimining moslashuvchanligi
Dastlabki bosqichda bolani keskin baholash emas, balki rag‘batlantirish orqali bilimga
qiziqtirish muhim.
Amaliy jihatdan quyidagilarni inobatga olish kerak:
O‘yinli metodlar – darsni zerikarli bo‘lishining oldini oladi.
Maktab-ota-ona hamkorligi – bolani har tomonlama qo‘llab-quvvatlashga xizmat qiladi.
Axloqiy-tarbiyaviy ishlar – bolada jamoada yashash, muloqot madaniyati, hurmat, poklik
kabi tushunchalarni rivojlantiradi.
REFERENCES
1.
Karimova, V.A. Bola psixologiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2020.
2.
Xolmuhamedova, N., Ergasheva, M. Maktabgacha taʼlim metodikasi. – Toshkent: Fan va
texnologiya, 2021.
3.
Rasulova, D.S. Boshlangʻich taʼlim pedagogikasi. – Toshkent: Ilm Ziyo, 2019.
4.
Yo‘ldosheva, M. Pedagogik psixologiya asoslari. – Toshkent: Sharq, 2020.
772
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
5.
G‘ofurov, M.M. Pedagogika nazariyasi va tarixi. – Toshkent: Fan, 2018.
6.
“Maktabgacha va boshlangʻich taʼlim jarayonida innovatsion metodlar” – Ilmiy-uslubiy
maqolalar to‘plami, 2022.
7.
O‘zbekiston Respublikasi “Taʼlim to‘g‘risida”gi Qonuni, 2020-yilgi tahriri.
8.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Maktabgacha taʼlim tizimini yanada
takomillashtirish to‘g‘risida”gi qarori, 2018-yil.
9.
www.edu.uz – O‘zbekiston Respublikasi Ta’lim portali.
10.
www.pedagog.uz – O‘zbekistonda pedagogik tajriba va metodikalar sayti.
