421
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
O'ZBEKISTONDA SAN'ATGA BO'LGAN E'TIBOR
Meliqo‘ziyeva Sarvinozxon Odiljon qizi
Kamoliddin Bexzod nomidagi milliy rassomchilik va dizayn instituti,
1-kurs magistri.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15186051
Annotatsiya.
Hozirgi kunda O‘zbekistonda san’atga bo‘lgan e’tibor juda katta. Hozirgi
kunda davlat tomonidan san’at sohasini rivojlantirish uchun keng imkoniyatlar yaratilmoqda.
Tasviriy san’at, musiqa, teatr, kino va xalq amaliy san’ati yo‘nalishlarida islohotlar olib
borilmoqda. San’atkorlarni qo‘llab-quvvatlash, ularning ijodini keng targ‘ib qilish va yosh
avlodni san’atga qiziqtirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Shuningdek, xalqaro hamkorlik ham
rivojlanib, O‘zbekiston san’ati jahon miqyosida tanilmoqda.
Kalit so’zlar:
Madaniyat, Sanʼat, Madaniy meros, Ijodkorlar, Teatr, Kino sanʼati, Musiqa,
Tasviriy sanʼat, Amaliy sanʼat, Madaniyat markazlari.
ATTENTION TO ART IN UZBEKISTAN
Abstract.
Currently, there is a great deal of attention paid to art in Uzbekistan. Currently,
the state is creating broad opportunities for the development of the arts. Reforms are being
carried out in the areas of fine arts, music, theater, cinema and folk applied arts. Special
attention is paid to supporting artists, promoting their work widely, and attracting the younger
generation to art. International cooperation is also developing, and Uzbek art is becoming
recognized worldwide.
Keywords:
Culture, Art, Cultural Heritage, Artists, Theater, Cinema, Music, Fine Arts,
Applied Arts, Cultural Centers.
ВНИМАНИЕ К ИСКУССТВУ В УЗБЕКИСТАНЕ
Аннотация.
В настоящее время в Узбекистане внимание к искусству очень велико.
В настоящее время государство создает широкие возможности для развития арт-
сектора. Реформы проводятся в сферах изобразительного искусства, музыки, театра,
кино и народного творчества. Особое внимание уделяется поддержке художников,
широкой пропаганде их творчества, привлечению к искусству подрастающего поколения.
Также развивается международное сотрудничество, а искусство Узбекистана признано
в мировом масштабе.
Ключевые слова:
Культура, Искусство, Культурное наследие, Творцы, Театр,
Киноискусство, Музыка, Изобразительное искусство, Прикладное искусство, Культурные
центры.
422
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Kirish
San’at insoniyat tarixining eng qadimiy va ajralmas qismidir. U millatning ma’naviy
qiyofasini shakllantirishda, madaniyatini asrab-avaylashda va yangi avlodni estetik ruhda
tarbiyalashda muhim rol o‘ynaydi. O‘zbek san’ati ham o‘zining boy tarixi, o‘ziga xosligi va
go‘zalligi bilan ajralib turadi. Ajdodlarimiz tomonidan asrlar davomida shakllangan tasviriy
san’at, musiqa, teatr, kino, xalq amaliy san’ati kabi yo‘nalishlar bugungi kunda ham rivojlanib,
zamonaviy ijodkorlar tomonidan yangi bosqichga olib chiqilmoqda. So‘nggi yillarda
O‘zbekistonda san’atga bo‘lgan e’tibor sezilarli darajada ortdi.
Davlat tomonidan ijodkorlarga keng imkoniyatlar yaratilib, yangi madaniyat va san’at
markazlari qurilmoqda, yosh iste’dodlarni qo‘llab-quvvatlash tizimi kuchaytirilmoqda. Teatr va
kinoteatrlar rekonstruksiya qilinib, zamonaviy texnologiyalar bilan jihozlanmoqda, san’at oliy
o‘quv yurtlarida esa yangi ta’lim dasturlari joriy etilmoqda. Bundan tashqari, xalqaro madaniy
aloqalar rivojlanib, o‘zbek san’ati dunyo miqyosida ham keng namoyon bo‘layotgani e’tiborga
loyiq. Shu bilan birga, san’atni rivojlantirishda milliy merosni asrab-avaylash va uni zamonaviy
talablarga mos ravishda targ‘ib etish muhim ahamiyat kasb etadi. Hozirgi kunda san’atning har
bir yo‘nalishi bo‘yicha islohotlar olib borilmoqda, ijodiy jamoalar va san’atkorlarga shart-
sharoitlar yaratilmoqda.
Adabiyotlar tahlili va metod
Xalqimiz madaniy hayotida musiqa azaldan beqiyos о„rin tutib keladi. Samarqand
yaqinidagi Mо’minobod qishlog„idan 3 ming 300 yil muqaddam suyakdan yasalgan nay
cholg’usi topilgani ham shundan dalolat beradi. Ma’lumki, kuy-qо„shiqqa, san’atga muhabbat
xalqimizda bolalikdan boshlab, oila sharoitida shakllanadi. Uyida dutor, doira yoki boshqa
cholg’u bо’lmagan, musiqaning hayotbaxsh ta’sirini о’z hayotida sezmasdan yashaydigan
odamni bizning yurtimizda topish qiyin, desak, mubolag’a bо’lmaydi. Ajdodlardan me’ros milliy
musiqa va tasviriy san’atni asrab avaylash va yanada rivojlantirish, shubhasiz, bugungi kunda
bolalar musiqa va san’at maktablarida tahsil olayotgan о’quvchilar, ularga ta’lim berayotgan
о’qituvchilar zimmasiga katta mas’uliyat yuklaydi. Ana shunday mas’uliyatli va sharafli vazifani
amalga oshirish uchun mustaqilligimiz sharofati bilan barcha sohalar qatori musiqa va san’at
maktablari faoliyatini takomillashtirishga ham davlatimiz tomonidan yuksak e’tibor qaratildi.
Birinchi Prezidentimiz tashabbusi bilan 2008-yilda Bolalar musiqa va san’at maktablarining
moddiy-texnik bazasini mustaxkamlash va ularning faoliyatini yanada yaxshilash bо’yicha 2009-
2014-yillarga mо’ljallangan Davlat dasturi qabul qilindi.
Dastur doirasida о’tgan yillar davomida bolalar musiqa va san’at maktablarini barpo
etish, mavjudlarini kapital rekonstruksiya qilish, kapital va joriy ta’mirlash, ularning moddiy-
texnik bazasini mustaxkamlash borasida keng kо’lamli ishlar amalga oshirildi.
423
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Joriy yilda ushbu dastur ijrosi yakunlanib, mamlakatimiz bо’yicha barcha musiqa va
san’at maktablari rivojida muhim va katta bosqich yakunlanadi. Bu ta’lim muassaslarida
zamonaviy, xalqaro talablar darajasidagi shart-sharoitlar yaratilmoqda. Qolaversa, musiqa va
san’atga ixtisoslashgan akademik litseylar, shuningdek, sohadagi oliy ta’lim muassasalari
faoliyati ham bir-biriga muvofiqlashtirilib, yagona, uzluksiz musiqa va san‟at ta’lim tizimi
shakllandi. Davlat dasturining ijrosi samarasi о’laroq mamlakatimiz musiqa va tasviriy san’ati
tarixida yorqin sahifa ochilib, yuzlab iste’dod sohiblarining ulg’ayishiga, madaniyatimiz
taraqqiyotiga mustahkam poydevor qо’yildi. Dastur keng qamrovli bо’lib, unda, birnchidan,
yangi zamonaviy maktab binolarini bunyod etish, ikkinchidan, ularni milliy va zamonaviy
musiqa cholg’ulari bilan ta’minlash, uchinchidan, yangi о’quv dasturlar, darsliklar, uslubiy
adabiyotlar yaratish va nihoyat, tо’rtinchidan, о’qituvchilar malakasini oshirish va ularni
ma’naviy-moddiy rag’batlantirish, maktablarni malakali mutaxassislar bilan ta’minlash kabi oliy
maqsadlar mujassamlashtirilgan.
Yangi ta’lim-tarbiya jarayoni uchun barcha qulayliklarga ega musiqa va san‟at
maktablarining ikki namunadagi loyihalari ishlab chiqilib, respublikamizdagi aksariyat ta’lim
muassasalari ana shu asosda qayta bunyod etildi. Ta’lim sifatini oshishi barobarida natijalar ham
yuksaldi. Yuzlab iste’dodli yoshlarimiz xorijiy davlatlarda о’tkazilgan turli xil nufuzli xalqaro
tanlovlarda ishtirok etib, о’z san’atlarini namoyish qilishmoqda. Bu esa farzandlarimizning hech
kimdan kam emasligini yaqqol kо’rsatib turibdi. Mamlakatimizning о’zida о’tkazilayotgan
musiqa va san’atga doir tadbirlarning saviya darajasi ham ortib, aytish mumkinki, xalqaro
talabalar miqyosiga kо’tarilmoqda.
Yurtimizda о’tkaziladigan tanlovlarning tuman, shahar va viloyat bosqichlarida minglab
yosh iste’dodlar ishtirok etib kelishmoqda. Shularni inobatga olgan holda aytish mumkin-ki,
bugungi kunda bemalol aytish mumkinki musiqa va san’at maktablarida ijodkorlik, yangilanish
va yuksalish jarayoni kechmoqda. Yana о’n – о’n besh yildan musiqa va san’at maktablarini
tamomlab, san‟atda о’z yо’lini topgan san’atkorlarimiz milliy musiqa va san’atimizni durdona
asarlar bilan yana boyitishlari, uning obrо’ va nufuzini jahon bо’ylab yoyishlari shubhasiz.
Amalga oshirilayotgan bunyodkorlik ishlarining naqadar yuksakligini anglash uchun
chorak asr kechmishga chekinib, о’sha vaqtdagi ahvolni yana bir bor eslab qо„yish foydadan holi
bо’lmaydi. Mustaqillik arafasida musiqa va san’at maktablari о’z holiga tashlab qо’yilgan,
nochor, ayniqsa, milliy san’atimiz kelajagi uchun shart-sharoit yо’q edi. Musiqa va san’at
yо’nalishidagi maxsus maktablar barmoq bilan sanarli darajada kam, borlari ham boshqa
tashkilotlarga qarashli bо’lgan binolarda ijarada turardi. Aksariyat tumanlarda esa na musiqa, na
san’at maktabi ochilmagan, о’z binosiga ega maktablarning qariyb hammasi о’tgan asarning 40-
50 yillarida hashar yо’li bilan xom g’ishtdan tiklangan edi.
424
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Davr talablari darajasida yondashilganda, 90 foiz maktablar qayta qurishga muhtoj edi.
О’quv dasturlari markazdan yuborilar, shu bois unda milliy san’atimizga ikkinchi
darajali, keraksiz narsaday qaralardi. Aksariyat hollarda musiqa cholg„ularini ota-onalar
farzandlari uchun о„zlari xarid qilib kelardilar. Kо’rinib turibdiki, bunday sharoitda tahsil olgan
о’quvchilarning bilim darajasi ham shunga yarasha bо’lgan. Birgina misol, 1990 yilda respublika
bо’yicha ushbu maktablarning iqtidorli о’quvchilarida atigi uch nafargina xalqaro tanlovlarda
qatnashgan. Maktablarda tarbiyalanuvchilar о’z san’atlarini namoyish etishlari uchun
risoladagiday sahna, tomoshabinlar uchun qulay о’rindiqlar qо’yilgan. Xonalar har bir san’at
turining xususiyatlaridan kelib chiqqan holda shakllantirilgan, ikki qavatli eshiklar о’rnatilgan,
asbob-uskuna, musiqa cholg’ulari bilan ta’minlangan. Maktab binolari ham chiroyli, muhtasham
bо’lib, mamlakatimizning istalgan tumaniga borsangiz hudud kо’rkiga kо’rk qо’shib turganligiga
guvoh bо’lasiz. Avvallari musiqa maktabi qayerdaligini aholini qо’ya turing, ayrim ta‟lim
xodimlarining о’zlari ham aniq aytib berolmasdilar. Endilikda bu maktablar shahar va
qishloqlarimizning kо’rki va faxriga aylangan.
Yangi maktablarning yana bir muhim jihati, avallari maktablar san‟ati yoki musiqaga
yо’naltirilgan bо’lsa, endilikda barcha maktablarda har ikki yо’nalish ham qamrab olingan.
Qolaversa, mamlakatimizning eng chekka tumanlarida ham, markaziy shaharlarda ham
musiqa va san’at maktablaridagi shart-sharoit bir xil – yuqori darajada, bir-biridan kam emas.
Albatta, bundan kо’zlangan asosiy maqsad ta’lim sifati va mazmunini oshirishdir.
Dasturda ayni shu masalaga jiddiy e’tibor qaratilgan, uzoqni kо’zlangan, puxta rejalar
ishlab chiqilgan. Shu bois, u qisqa muddatda о’z samarasini bera boshladi. Endilikda bu
muassasalari musiqa va san’at maktabi deb atala boshlandi. Musiqa yо’nalishlarida keng va
shinam an’anaviy ijrochilik, estrada xonandaligi, о’zbek cholg’ulari, fortepiano, zarbli va damli
cholg’ular, orkestr, xor ijrochiligi, xoreografiya sinflari, san’at yо’nalishida esa tasviriy san’at,
haykaltaroshlik, yog’och о’ymakorligi, amaliy san’at, badiiy kashtachilik, ganchkorlik, misgarlik
kabi yо’nalishlar joriy etildi. Alohida konsert zallari, muhtasham sahna о’quvchilarga о’z
iste’dodlarini tо’liq namoyon etishlari uchun katta imkoniyat bermoqda.
Maktablarning moddiy-texnik bazasi mustahkamlanib, milliy va zamonaviy musiqa
asboblari, konsertlar о„tkazish uchun zamonaviy texnik jihoz va uskunalar mavjud. Eng muhimi,
bugungi kunda musiqa san’ati navqiron avlodimizning yuksak ruhida kamol topishida boshqa
san’at turlariga qaraganda kо’proq va kuchliroq ta’sir kо’rsatmoqda. San’at inson tabiatidagi eng
gо’zal tuyg’u va ezgu niyatlarning nozik ifodasidir. Ma‟naviy olamimizning bir qirrasida
charaqlab turguvchi bu yorug’ nur odamlarga nafosat, latofat, fasohat ilmidan saboq beradigan
gо’yo, va aksincha, razolat va qabohatdan uzoqlashtiradi. Shoirlarimiz aytganidek, kuy va
qо’shiq kirgan uyga qayg’u yо’lamaydi.
425
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Xulosa
O‘zbekistonda san’atga bo‘lgan e’tibor yildan-yilga ortib, ijodkorlar uchun yangi
imkoniyatlar eshigi ochilmoqda. Davlat tomonidan san’atni rivojlantirishga qaratilgan islohotlar
natijasida madaniyat markazlari, teatr va kinoteatrlar, san’at maktablari zamonaviy sharoitlarga
mos ravishda yangilanmoqda. Yosh ijodkorlarni qo‘llab-quvvatlash, ularning iste’dodini
namoyon etishi uchun turli tanlovlar, festival va ko‘rgazmalar tashkil etilayotgani san’atning har
tomonlama rivojlanishiga xizmat qilmoqda. Shuningdek, O‘zbekiston san’atining xalqaro
miqyosda tanilishiga ham alohida e’tibor qaratilmoqda. San’atkorlar turli xalqaro festival va
ko‘rgazmalarda ishtirok etib, milliy madaniyatimizni butun dunyoga namoyish etmoqda.
Bu esa nafaqat san’at sohasining rivojlanishiga, balki O‘zbekistonning jahon madaniy
makonidagi o‘rnini mustahkamlashga xizmat qiladi. Kelajakda san’atni yanada rivojlantirish
uchun ijodkorlarni qo‘llab-quvvatlash, yosh iste’dodlarni kashf etish va ularning ijodiy
faoliyatini rag‘batlantirish muhim vazifalardan biri bo‘lib qoladi. Madaniy merosimizni asrab-
avaylash bilan birga, zamonaviy san’at yo‘nalishlarini rivojlantirish, texnologiyalar bilan
uyg‘unlashtirish va yangi uslublarni tatbiq etish orqali O‘zbekiston san’ati yanada yuksalishiga
ishonch komil.
REFERENCES
1.
Karimov I.A. “Yuksak ma‟naviyat – yengilmas kuch” – Toshkent: “Ma‟naviyat”
nashriyoti, 2008-y.
2.
Islomov D. “Doira san‟ati darg„alari” – Toshkent: “Fan va texnologiyalar” nashriyoti,
2019-y.
3.
Islomov D. “Moziydan sado” – Toshkent: “Ekstremum press” nashriyoti, 2015-y. 4.
Islomov D. “Sharq musiqasi tarixidan” – Toshkent: “Fan va texnologiyalar” nashriyoti,
2017-y.
4.
Toshmatov. О„. “Cholg„ushunoslik” – Toshkent, 2006-y.
