504
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
MAKTABGACHA TA’LIMDA BOLA SHAXSINING KOMMUNIKATIV
QOBILAYATINI RIVOJLANTIRISHDA DOʻSTONA MUNOSABATNING O‘RNI
Hayotova Mukarrama Farxod qizi
Buxoro davlat pedagogika instituti
Maktabgacha ta'lim yo‘nalishi birinchi kurs magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15190700
Annotatsiya.
Odamzot hayotda baxtli, barkamol, jamiyat rivojiga xissa qo‘sha oladigan
shaxs bo‘lib yetishishida milliy qadriyatlarning o‘rni beqiyos. Milliy qadriyatlar insonni
ma‘naviy yuksalishi, qalbi orom topishi, o‘ziga ishongan shaxs bo‘lib kamol topishiga hizmat
qiladi. Milliy qadriyatlar insonni ruhini, qalbini poklaydi, mustahkam iroda va kuch beradi.
Inson, avvalo, o‘zini va boshqalarni hurmat qiladigan, o‘zini jamiyat uchun kerakli shaxs
sifatida barkamol bólib yuksalishida moddiy va ma‘naviy boylikka ehtiyoj sezadi.
Ushbu maqolada maktabgacha ta’limda bola shaxsining kommunikativ qobilayatini
rivojlantirishda doʻstona munosabatning o‘rni haqida mushohada yuritilgan.
Kalit so‘zlar:
maktabgacha ta’lim, bola shaxsi, kommunikativ qobilayat, doʻstona
munosabat, boshqaruvchilik, ijtimoiy psixologiya.
РОЛЬ ДРУЖБЫ В РАЗВИТИИ КОММУНИКАТИВНЫХ СПОСОБНОСТЕЙ
РЕБЕНКА В ДОШКОЛЬНОМ ОБРАЗОВАНИИ
Аннотация.
Роль национальных ценностей несопоставима в становлении человека
счастливым, зрелым человеком, способным внести свой вклад в развитие общества.
Национальные ценности помогают человеку духовно вырасти, обрести душевное
спокойствие, стать уверенным в себе человеком. Национальные ценности очищают душу
и сердце человека, дают твердую волю и силу. Прежде всего, человеку необходимы
материальные и духовные блага, чтобы стать человеком, уважающим себя и других, и
стать человеком, необходимым обществу.
В данной статье рассматривается роль дружбы в развитии личности ребенка в
дошкольном образовании.
Ключевые слова:
дошкольное образование, личность ребенка, коммуникативные
способности, доброжелательное отношение, управление, социальная психология.
THE ROLE OF FRIENDSHIP IN THE DEVELOPMENT OF A CHILD'S
COMMUNICATIVE ABILITY IN PRESCHOOL EDUCATION
Abstract.
The role of national values is incomparable in the development of a person to
become a happy, mature person who can contribute to the development of society. National
values help a person to grow spiritually, find peace of mind, and become a self-confident person.
505
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
National values purify a person's soul and heart, give strong will and strength. First of
all, a person needs material and spiritual wealth in order to become a person who respects
himself and others, who is necessary for society.
This article examines the role of friendship in the development of a child's personality in
preschool education.
Key words:
preschool education, child's personality, communicative ability, friendly
attitude, management, social psychology.
Kirish.
Do‘stona munosabat
– tarbiyalanuvchilar o‘rtasida yuksak ma’naviyat tamoyillari
asosida shakllanadigan, o‘zaro ahillik va yaqinlikni anglatuvchi tushuncha. Bu tushncha umumiy
manfaatlar, o‘zaro ishonch va chuqur hissiy munosabatlarga asoslangan tuyg‘u. Bu qadriyat
sifatida ijtimoiy hayotda va shaxslararo munosabatlarda namoyon bo‘ladi. Do‘stlik
munosabatlari norasmiy, “yozilmagan” qoidalarga asoslanadi. Bunday munosabatlar har bir
tarbiyalanuvchidan samimiylik, ochiqlik, o‘zaro ishonch, haqqoniylik, xayrixohlik fazilatlarini
namoyon etishni talab qiladi.
Asosiy qism.
Bolalar maktabgacha ta’lim tashkilotidagi guruhlar – bu bolalarning
birinchi ijtimoiy birlashmasi hisoblanadi, bu jamoada bolalar turli faoliyatlarda o‘z muloqotlarini
boshqaradilar. Maktabgacha ta’lim tashkilotida o‘zaro do‘stona munosabatni shakllantirishda
turli nizolarga duch kelish mumkin. Ulg‘aygan sari maktabgacha yoshdagi bolalarning
tengdoshlariga bo‘lgan munosabati o‘zgarib boradi, bolalar o‘rtoqlarini ishchanlik
xususiyatlariga qarab emas (qiziq o‘yinlarni tashkil etish malakasi, tengdoshlari bilan kelishib
ishlashi, kattalarga, kichkintoylarga yordami), balki shaxsiy sifatlariga qarab ham, ayniqsa,
axloqiy sifatlariga qarab ham baholay boshlaydilar.
Bolaning tengdoshlari bilan muloqotga kirishish qobiliyatining rivojlanganligini
o‘rganishda katta yosh guruhida bolalar orasida tanlanish munosabatlari o‘rnatiladi. Bolalar
tengdoshlari o‘rtasida har xil o‘rinni egallay boshlaydilar; ba’zi bir bolalarni bolalar
boshqalardan ko‘proq tanlaydilar, ba’zi birlarini kamroq tanlaydilar. Bolalar tomonidan tanlanish
boshqaruvchilik tushunchasi bilan bog‘liq. Boshqaruvchilik ijtimoiy psixologiyada asosiy
ahamiyatga ega. Boshqaruvchilik ba’zi bir bolalarga boshqarish imkoniyatini yaratib,
boshqalarga boshchilik qilish, ularni maqsad sari olib borish imkoniyatini yaratadi. Boshqaruv
jarayoni, birorta guruh faoliyatini tashkillashtirishda aniq maqsad qo‘yish va unga erishishda o‘z
ifodasini topadi.
Bunday tasavvurni maktabgacha yoshdagi bolalar guruhi uchun ifodalash qiyin, asosan
maktabgacha ta’lim muassasasida qo‘llash mumkin emas, chunki bu yoshda hech qanday
maqsad va vazifalar belgilanmaydi, bunda ijtimoiy ta’sir to‘g‘risida gapirish mumkin emas.
506
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Ayrim bolalarni tanlash bu tashqi tomondan tanlanish hisoblanadi. Bu tanlanish faqat shu
bolalarga intilish xolos. Shuning uchun aynan shu yoshda liderlik ustida emas, balki bolalarning
bir - biriga intilish va hammaga taniqli bo‘lishi haqida gapirish mumkin. Bolalarning taniqli
bo‘lishi tengdoshlari orasida katta ahamiyatga ega. Maktabgacha yoshdagi bolaning guruhdagi
tengdoshlariga munosabati qanday taraqqiy etishiga qarab bolaning kelgusidagi shaxsiy va
ijtimoiy taraqqiyoti qay darajada rivojlanishini belgilash mumkin. Guruhdagi bolalarning o‘rni
(ularning tanlanish va rad etilishi) sotsiometrik usullar orqali o‘zaro (o‘zaro bo‘lmagan)
bolalarning tanlovini aniqlashga yordam beradi.
Kоmmunikаtiv qоbiliyat – bu pеdаgоgik o‘zаrо hаrаkаt sоhаsidа mахsus ko‘rinishgа egа
bo‘lgаn mulоqоtgа qоbiliyatlilikdir. Psiхоlоgik аdаbiyotlаrdа kоmmunikаtiv qоbiliyatlаrning bir
qаnchа turlаri аjrаtib ko‘rsаtilаdi:
1) insоnning insоnni tushunа оlishi (insоnni shахs sifаtidа, uning аlоhidа jihаtlаrini,
mоtiv vа ehtiyojlаrini bаhоlаsh, tаshqi хulq-аtvоrini ichki оlаmi bilаn bоg‘liqlikdа ko‘rib
chiqish, yuz, qo‘l, gаvdа hаrаkаtlаrini “o‘qish” ko‘nikmаsi)
2) insоnni o‘z-o‘zini аnglаy оlishi (o‘z bilimi, qоbiliyati, o‘z хаrаktеri vа bоshqа
qirrаlаrini bаhоlаsh, insоn bоshqаlаr tоmоnidаn qаy tаrzdа qаbul qilinishi vа аtrоfdаgilаr ko‘zi
bilаn bаhоlаsh);
3) mulоqоt vаziyatini to‘g‘ri bаhоlаy оlish ko‘nikmаsi (mаvjud hоlаtni kuzаtish, uning
nаmоyon bo‘lish bеlgilаri hаqidа ko‘prоq ахbоrоtlаrni аjаrаtа оlish, ulаrgа e’tibоrni qаrаtish,
yuzаgа kеlаyotgаn vаziyatning ijtimоiy vа psiхоlоgik mоhiyatini to‘g‘ri idrоk etish vа
bаhоlаsh).O‘qituvchining kommunikativ ta’sir etish usullariTa’lim va tarbiya jarayonida
o‘qituvchi tomonidan pedagogik ta’sir ko‘rsatishning asosiy metodlariga quyidagilar kiradi:
talab, istiqbol, rag‘batlantirish va jazolash, jamoatchilik fikri.
Bolalarda do‘stona munosabatni rivojlanishida bir nechta asosiy omillar bor:
•Hissiy intilish: Bolalar tabiatan yaqin insonlar bilan vaqt o‘tkazishni xohlaydi. Ular
o‘zining hissiyotlarini tushungan va hamdardlik bildirganlarga ijobiy munosabatda bo‘ladi.
•Birgalikdagi tajriba: Bolalar vaqtini ko‘p qismini birga o‘tkazganliklari sababli, barcha
jarayonlarda birga bo‘lish ularda tajribalarga ega bo‘lish imkonini beradi.
•O‘rganish va yordam: Do‘stlik orqali bolalar bir-birlariga qiyinchilik tug‘dirgan faoliyat
turlarida yordam beradi va o‘rgatadi. Bunda bolalarda bir-biriga bo‘lgan hurmat rivojlanishiga
zamin bo‘ladi.
Bolalarni maktabgacha ta‘lim tashkilotlarida ta‘lim-tarbiya jarayoniga qiynalmay
moslashishi, tartib va intizomga rioya qilishi, yangi muhitga ko‘nikishi, u uchun yangi
qoidalarga bo‘ysunishi va berilgan vazifalarni o‘z vatida bajarishida unga do‘st yordamga keladi.
507
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
Bolalar o‘yin jarayonida hamkorlik qiladilar va birbirilarini harakatlarini kuzatib
navbatda turish, yordamlashish, bolalar o‘rtasida uchrab turadiga nizolarni bartaraf etish, hurmat
qilish kabilarni o‘rganadi. Shu bilan birga boshqalar bilan muloqot qilish jarayonida o‘z his-
tuyg‘ularini boshqarishda qiynalmaydi. Bolalar birgalikdagi faoliyati jarayonida o‘zlaridagi bor
qobiliyatlarni yuzaga chiqarishadi. Masalan, bir do‘sti to‘siqdan sakrab o‘tsa, boshqasi ham
uning harakatini takrorlashga o‘zida kuch topadi. U uchun murakkab tuyulgan ishlar do‘sti
tomonidan bajarilishi uning ham qo‘lidan kelishiga ishonch shakllantiradi. Shu bilan bir qatorda
bolalar o‘rtasidagi musobaqalarda ham ularga do‘stlarining qo‘llab quvvatlashi energiya beradi
va yaxshi natijalar ko‘rsatish uchun o‘zida kuch topadi. Bolalar maktabgacha ta’lim tashkilotida
har tomonlama rivojlantiriladi va berkinib yotgan qirralari tarbiyachi, do‘stlari orqali kashf
etiladi. Bolani maktabgacha ta’lim tashkilotiga moslashishi va mashg‘ulot jarayoniga aktiv
qatnashishi, o‘zini erkin his qilishida birinchi o‘rinda tarbiyachi yordam beradi, keyingi o‘rinda
o‘zi uchun tanlagan do‘stlari ko‘maklashadi. Bola uchun maktabgacha ta’lim tashkilotida yaqin
odam bo‘lishi kerak.
Chunki, bola maktabgacha ta’lim tashkilotida o‘zini boshqalar tomonidan qabul
qilinmagan va ortiqcha his qilishi uni bu maskanga kelishiga to‘sqinlik qiladi, ya‘ni u bu yerda
ruhan qiynaladi. Ushbu holatda tarbiyachi, avvalo, do‘st bo‘lib muloqot qiladi va boshqa bolalar
bilan munosabat o‘rnatib, o‘zi uchun do‘st tanlashga yordam beradi.
Xulosa qilib aytganda, maktabgacha ta’limda do‘stona munosabatning ta’lim bilan o‘zaro
uyg‘unlashuviga erishish uchun ijtimoiy munosabatlar tizimini takomillashtirish bilan birga,
ularning ma’naviy qadriyatlar tizimi bilan mushtarakligini ta’minlash lozim. Turli darajadagi
ijtimoiy jarayonlar va munosabatlar ma’naviy qadriyatlar negiziga tayangan taqdirdagina do‘stlik
va hamkorlik ruhining jonlanishi, rivoji va takomillashuviga imkoniyat tug‘iladi
REFERENCES
1.
Рахимов Ф. Б., Шарипова М. Б. МЕСТО ИННОВАЦИЙ В РЕШЕНИИ
СОВРЕМЕННЫХ ПРОБЛЕМ НЕПРЕРЫВНОГО ОБРАЗОВАНИЯ //Academy. –
2020. – №. 5 (56).
2.
Шарипова М. Б., Садуллоева М. Б. К. ПРОФЕССИЯ «УЧИТЕЛЬ» И ЕЁ РОЛЬ В
ОБЩЕСТВЕ //Проблемы педагогики. – 2020. – №. 1 (46)
3.
Шарипова М. Б., Мустакимова Г. А. Наследие мыслителей в эстетическом
воспитании учащихся начальной школы //Вестник магистратуры. – 2019. – №. 10-5.
– С. 48-49.
508
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
4.
Ахмедова М. Ш., Шарипова М. Б. ВОСПИТАНИЕ РЕБЕНКА НА ОСНОВЕ
НАРОДНЫХ ТРАДИЦИЙ //Молодежь в науке и культуре XXI в.: материалы
междунар. науч. – 2016. – С. 118.
5.
Шарипова М. Б., Истамова З. Особенности этического воспитания детей
дошкольного возраста //Вестник магистратуры. – 2020. – №. 1-5. – С. 39.
6.
Шарипова М. Б., Саьдуллаева М. Б. К. РАЗВИТИЕ ТВОРЧЕСКИХ
СПОСОБНОСТЕЙ ДЕТЕЙ В ДОШКОЛЬНОМ ОБРАЗОВАНИИ //Проблемы
педагогики. – 2020. – №. 6 (51).
7.
Шарипова М. Б., Ашурова Ф. А. Межличностные отношения в дошкольном
возрасте //Вестник магистратуры. – 2020. – №. 1-5. – С. 35
8.
Шарипова М. Б., Неьматова Ш. Н. Формирование эстетической культуры
воспитанников дошкольных образовательных учреждений //Вестник магистратуры.
– 2020. – №. 3-3. – С. 113.
9.
Камилова, Г. А., Курбанова, Г. Р., & Джаббарова, С. З. (2020). Особенности
формирования
педагогических
навыков
у
воспитателей
дошкольно-
образовательных учреждений.
Academy
, (5 (56)), 25-27.
10.
Камилова, Г. А., & Тураева, О. С. К. (2021). ФОРМИРОВАНИЕ
ДИАГНОСТИЧЕСКИХ
НАВЫКОВ
У
СТУДЕНТОВ
ДОШКОЛЬНОГО
ОБРАЗОВАНИЯ.
Проблемы науки
, (4 (63)), 50-52.
11.
Камилова, Г. А., & Курбонова, Г. Р. (2020). Эффективность экологического
образования:
образование
дошкольников
с
помощью
педагогических
технологий.
Academy
, (12 (63)), 60-62.
12.
Камилова,
Г.
А.,
&
Курбонова,
Г.
Р.
(2020).
ЭФФЕКТИВНОСТЬ
ЭКОЛОГИЧЕСКОГО ОБРАЗОВАНИЯ: ОБРАЗОВАНИЕ ДОШКОЛЬНИКОВ С
ПОМОЩЬЮ ПЕДАГОГИЧЕСКИХ ТЕХНОЛОГИЙ.
Academy
, (12), 60-62.
13.
Камилова, Г. А. (2021). Развитие системы дошкольного образования.
Вестник науки
и образования
, (16-2 (119)), 86-88.
14.
Alimovna, K. G. (2022). Laws of Ecological Education.
EUROPEAN JOURNAL OF
INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION
,
2
(2), 241-244.
15.
KAMILOVA, G. (2024). EKOLOGIK TARBIYADA PAREMIOLOGIYA VA UNING
XUSUSIYATLARI.
News of the NUUz
,
1
(1.1), 83-86.
16.
Kamilova, G. A. (2024). PARAMERIK JANRLAR VOSITASIDA EKOLOGIK
MADANIYATNI
SHAKLLANTIRISHDA
PSIXOLOGIK
YONDASHUV.
Inter
education & global study
, (5), 565-5574.
509
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
17.
Камилова, Г. А. (2023). Мактабгача Таълим Ташкилотларида Экологик
Тарбия.
Miasto Przyszłości
,
42
, 330-333.
18.
Kamilova, G. A., & Rozieva, Z. E. (2022). Botirova.
Nю A. Maktabgacha talim
tashkilotlarida bolalarni ekologik-gigienik tarbiyalash imkoniyatlari. Maktabgacha
talim-Maktab-Oliy talim konsepsiyasi muammo, yechimlar va istiqbollar xalqaro ilmly-
amaliy anjuman materiallarl. Buxoro
, 46-48.
19.
Kamilova, G. A., & Rozieva, Z. E. (2022). Botirova.
Nю A. Maktabgacha talim
tashkilotlarida bolalarni ekologik-gigienik tarbiyalash imkoniyatlari. Maktabgacha
talim-Maktab-Oliy talim konsepsiyasi muammo, yechimlar va istiqbollar xalqaro ilmly-
amaliy anjuman materiallarl. Buxoro
, 46-48.
20.
Kamilova, G. (2020). Maktabgacha talim muassasalarida ekologik tarbiyani tashkil
etishda integrativ yondashuv.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
1
(1).
21.
Камилова, Г. А., & Нарзиева, Д. Б. (2022). Повышение экономической грамотности
у детей дошкольного возраста с помощью развития коммуникативных
компетенций.
Вестник науки и образования
, (8 (128)), 44-46.
22.
Камилова, Г. А., & Нарзиева, Д. Б. (2022). КОМММУНИКАТИВНЫЕ
КОМПЕТЕНЦИИ И ЭКОНОМИЧЕСКАЯ ГРАМОТНОСТЬ.
Вестник науки и
образования
, (8 (128)), 47-50.
23.
Kamilova, G. A. Go’Zal Rajab Qizi Qurbonova (2021).
MAKTABGACHA TA’LIM
TASHKILOTlARIGA RAHBARLIK VA BOSHQARISHDA ZAMONAVIY YONDASHUV.
Scientific progress
,
2
(7), 1149-1153.
24.
Kamilova, G. A. (2021). MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTlARIGA
RAHBARLIK
VA
BOSHQARISHDA
ZAMONAVIY
YONDASHUV.
Scientific
progress
,
2
(7), 1149-1153.
25.
Камилова, Г. А., Султонова, М. И., & Бобожонова, М. А. (2023). ПРЕИМУЩЕСТВА
ИСПОЛЬЗОВАНИЯ НОВОЙ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ ТЕХНОЛОГИИ STEAM В
ДОШКОЛЬНОМ ОБРАЗОВАНИИ.
Вестник науки и образования
, (5 (136)-2), 41-44.
26.
Safarova, S., & Kamilova, G. (2024). MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNING
ERKIN FIKIRLASHINI SHAKLLANTIRISHDA INTERFAOL USULLARNING
AHAMIYATI.
Modern Science and Research
,
3
(12), 504-507.
27.
Камилова, Г. А., Мухаммедова, М. М., & Жабборова, О. С. К. (2023). МЕТОДИКА
СИСТЕМАТИЧЕСКОГО ВКЛЮЧЕНИЯ МЕНТАЛЬНОЙ АРИФМЕТИКИ ЧЕРЕЗ
ИГРЫ В ДОШКОЛЬНЫХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ ОРГАНИЗАЦИЯХ.
Вестник
науки и образования
, (5 (136)-2), 38-41.
510
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4
28.
Камилова, Г. А., & Кулиева, Х. Г. (2023). ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ВОЗМОЖНОСТИ
ИСПОЛЬЗОВАНИЯ МУЛЬТИМЕДИЙНЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В ДОШКОЛЬНЫХ
ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ ОРГАНИЗАЦИЯХ.
Вестник науки и образования
, (4 (135)),
82-84.
29.
Jabbarov,
I.
A.
U.
(2022).
TYPOLOGY
AND
FUNCTIONS
OF
A
COMPLIMENT.
Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social
sciences
,
2
(6), 854-860.
30.
Alimovna, K. G., & Abduraufovna, B. A. (2025). INNOVATIVE APPROACHES TO
CREATING
A
DEVELOPMENTAL
ENVIRONMENT
FOR
PRESCHOOL
CHILDREN.
Web of Teachers: Inderscience Research
,
3
(3), 1-5.
31.
Камилова, Г. А., & Тохирова, Ш. Б. К. (2023). ДИДАКТИЧЕСКИЕ
ВОЗМОЖНОСТИ
ОБУЧЕНИЯ
ВТОРОМУ
ЯЗЫКУ
В
РАЗВИТИИ
ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНОГО
ПОТЕНЦИАЛА
ДЕТЕЙ
В
ДОШКОЛЬНЫХ
ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ УЧРЕЖДЕНИЯХ.
Вестник науки и образования
, (4 (135)),
84-88.
32.
Kamilova, G. A., & Jo’rayeva, D. R. (2022). Maktabgacha yoshdagi bolalarni sifatli
maktab ta’limiga tayyorlash imkoniyatlari,“.
Maktabgacha ta’lim-maktab-oliy ta’lim”
konsepsiyasi: muammo, yechimlar va istiqbollar xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari
.
33.
Rahmidinovna, Z. D. (2024). THE GOALS AND OBJECTIVES OF INTEGRATED
CLASSES IN ELEMENTARY SCHOOL TECHNOLOGY CLASSES AND THE
IMPORTANCE
OF
INTERDISCIPLINARY
COMMUNICATION.
European
International Journal of Pedagogics
,
4
(11), 50-55.
