ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
879
QIZAMIQ KASALLIGI
Sadullayeva Zulayho Alisherovna
Urganch Abu Ali ibn Sino nomidagi jamoat salomatligi texnikumi,
“Terapiya” kafedrasi bosh o’qituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15210656
Annotatsiya.
Ushbu maqolada ko’p insonlarda uchrab kelayotgan qizamiq kasalli, uning
etimologiyasi, kasallik klinikasi, yuqush yo’llari, uning alomatlari va davolash usullari haqida
ma’lumotlar keltirib o’tildi.
Kalit so’zlar:
Qizamiq, etimologiya, simptrom, viruslar, Pigmentatsiya davri, tashxis,
davolash.
MEASLES
Abstract.
This article cites information on measles, its etymology, disease clinic,
transmission routes, its symptoms, and treatment, which are common in many people.
Keywords:
Measles, etymology, simptrom, viruses, pigmentation period, diagnosis,
treatment.
БОЛЕЗНЬ КОРЬ
Аннотация.
В статье представлена информация о кори — заболевании,
поражающем многих людей, его этимологии, клинических проявлениях, путях передачи,
симптомах и методах лечения.
Ключевые слова:
Корь, этимология, симптомы, вирусы, период пигментации,
диагностика, лечение.
Qizamiq - havo tomchi yo’li orqali yuqadigan o’tkir yuqumli kasallik bo’lib, umumiy
zaharlanish tana haroratining ko’tarilishi, konyuktivit, Nafas yo’llari yallig’lanishi, Terida o’ziga
xos bosqichma-bosqich, dog’li papulyoz toshmalar toshishi bilan harakterlanadi.
Qizamiq kasalligining etiologiyasi:
Qizamiq virusi –paramiksoviruslar oilasiga mansub, tashqi muxitga chidamsiz, odam
organizmidan tashqarida tez halok bo’ladi.
Qizamiq kasalligining klinikasi 4 ta davrdan iborat:
Inkubatsion davri o’rtacha – 9-11 kundan iborat. Emlangan yoki qizamiqqa qarshi
immunoglobulin olganlarda ushbu davr 21 kungacha cho’zilishi mumkin. Boshqalarda eng uzoq
davri 17 kunga teng. Ushbu davrni eng qisqa vaqti 7 kunga teng.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
880
Kataral davr – 3-4 kun davom etadi, 5-7 kungacha cho’zilishi mumkin yoki qisqarishi
ham mumkin.
Toshma davri – 3-4 kun davom etadi.
Pigmentatsiya davri – 2 -4 xaftagacha yoki undan uzoqroq ham davom etishi mumkin.
Prodromal davr:
3-5 kungacha kataral belgilar bilan harakterlanadi:
konyuktivit,
rinit,
yo’tal,
yuqori harorat38°С,
og’iz shilliq qavat giperemiyasi,
tomoq giperemiyasi,
lunjlar giperemiyasi.
Kataral davri:
Ushbu davr asosan utkir boshlanib kasallarda tana xaroratining 38 - 39°C gacha
ko’tarilishi, kataral belgilar paydo bo’lishi bilan boshlanadi.
Burundan quyuq shilliqli so’ng (2 lamchi infeksiya qo’shilsa) shilliq-yiringli ajralmalar
ajraladi, ovozi bo’g’iladi.
Kasallik boshida quruq yo’tal kuzatiladi, krup sindromi paydo bo’lishi mumkin.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
881
Yorug’likka qaray olmaslik (ko’z achishishi), ko’zdan yosh kelishi, ko’z tomirlari
in’eksiyasi va kon’yunktivaning qizarishi, qovoqlarning shishishi kuzatiladi.
Yuqish yo’llari:
Kasallik havo-tomchi yo’li orqali yuqadi
Qizamiq bilan mavsumiy ravishda — okytabrdan aprel oyigacha kasallanish — odamlar
bu mavsumda ko’proq yopiq xonalarda to’planib o’tirishlari bilan bog’liq.
Bolalarning infektsiyalanishi ko’pincha bog’chalarda sodir bo’ladi.
Umumiy ravishda kasallangan bemor atrofdagilar uchun 7-10 kun davomida xavfli
sanaladi. Vaktsina olmagan kishilar bemor bilan yaqin aloqada bo’lishda infektsiyalanish
ehtimoli deyarli 100% ni tashkil etadi.
Qo’zga’tuvchi shuningdek havo yo’llari orqali uzoq masofalarga tarqalishi mumkin,
masalan, zinapoyalar, ko’p qavatli uylarda shamollatish shaxtlari orqali va hokazo.
Qizamiqqa xos simptom:
1. Belskiy-Filatov-Koplik dog’i.
2. Yumshoq va qattiq tanglayda enantema.
Qizamiqda shilliq qavatlar holati:
Toshma toshish davri
Toshma davri kasallikning 4-5-kunidan boshlanadi. Bemor terisiga makulo-papulez
toshma etapli toshadi.
Toshma davrida tana harorati yuqori 39-40ºSgacha ko’tariladi, kataral simptomlar
kuchayadi.
Bemorning umumiy ahvoli og’irlashadi, bezovtalanish, alaxlash, uyquchanlik, burundan
qon ketishi kuzatilishi mumkin.
Bemorning tashqi qiyofasi xarakterli – yuzi kerkkan (qovoqlari, lablari, burni shishgan),
ko’zlari qizargan, burnidan ko’p miqdorda shilliq ajraladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
882
Pigmentatsiya davri:
Pigmentatsiya davri kasallikning 6-7-kunidan boshlanadi.
Qizamiq toshmasining rangi so’nib, qoramtir jigar rang tusiga kiradi. Toshma etapli qay
tartibda paydo bo’lgan bo’lsa shu tartibda so’nib boradi.
Toshma ko’p toshgan joylarda kepaksimon qipiqlanish kuzatiladi.
Tana xarorati asta-sekin tushadi.
Kataral simptomlar asta-sekin kamayib, yo’qoladi.
Umumiy ahvoli yaxshilanadi.
Pigmentatsiya davrida asteniya va anergiya holati uzoq vaqt saqlanib turadi.
Kattalarda qizamiqning kechish xususiyatlari:
Kasallik o’rta og’ir va og’ir shakllarda kechadi.
Kuchli intoksikatsiya bilan kechadi.
Yo’tal, kon’yunktivit kuchli rivojlangan bo’ladi.
Toshma toshish davri 4-5 kungacha uzayadi, toshmalar yirik, ko’p miqdorda kuzatiladi.
Asoratlar kam uchraydi.
Tashxislash.
Laboratoriya diagnostikasida virusologik va serologik usullar qo’llaniladi:
Virologik usulda o’rganish uchun material buruh-halqum surtmasi, ko’z ajralmalari,
peshob sanaladi. Biologik materialda virus mavjudligini aniqlash uchun immunoflyuorestsent,
faza-kontrast va flyuorestsent mikroskopiya amalga oshiriladi.
Serologik usulda agglyutinatsiya reaktsiyasini, komplement bog’lanishi va boshqalarga
murojaat qilinadi. Tahlil ikki marta amalga oshiriladi: kasallikning boshida va ikki haftadan
so’ng. Antitana titrinining 4 yoki undan ortiq martaga oshishi qizamiqqa tashxis qo’yish mezoni
sifatida xizmat qiladi.
Qizamiq kasalligini davolash:
Bugungi kunda aynan paramiksovirusga qarshi kurashga qaratilgan o’ziga xos terapiya
mavjud emas.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
883
Davolash alomatlar jiddiyligini kamaytirish, asoratlarning oldini olish yoki tuzatishga
asoslangan bo’ladi.
Kasallik boshlangach, dastlabki 7-10 kun davomida yotoq tartibga amal qilish, sut-
sabzavotli parhezga rioya etish katta ahamiyatga ega.
Taomnomadan achchiq, yog’li, qovurilgan, oshqozon-ichak traktining shilliq qavatini
qo’zg’atish xususiyatiga ega boshqa mahsulotlar chiqarib tashlanadi.
Bemorda isitma, tez-tez hojat chiqarish, ich ketishi inobatga olinsa, yetarli miqdorda
suyuqlik ichish muhim o’rin tutadi.
Zarurat tug’ilganda elektrolitli eritmalardan foydalaniladi.
Profilaktikasi:
Infektsiyani oldini olish uchun 1 yoshdan 6 yoshgacha bo’lgan kichik bolalarni emlash
amalga oshiriladi.
Emlashdan keyin immunitet uzoq vaqt saqlanib turadi, lekin doim ham butun umr
davomida emas. Shuning uchun kattalarga postvaktsinal immunitet yo’qolganda revaktsinatsiya
ko’rsatiladi.
Bemor bilan aloqa qilganda kasallikning kechishini sezilarli darajada yengillashtiradigan
profilaktik chora-tadbir — darhol monovalent vaktsina olishdir.
REFERENCES
1.
Ибрагимов Тахир “Можно ли побороть сахарный диабет” Ташкент-2019 148 б.
2.
Бутрова С.А. От эпидемии ожирения к эпидемии сахарного диабета // Междунар.
эндокринол. журнал -2013. No 2 (50).
3.
Лолтарѐв С.С., Курцина И.Т. Физиология пищеварения. Учебн. Пособие. М.:
“Высшая школа”. 1984. -C. 87-100.
4.
Анциферов, М. Б. Синдром диабетической стопы: диагностика, лечение и
профилактика.. -Москва: Медицинское информационное агентство, 2013. -304 с.
